Από έναν κάδο στο Περιστέρι επιστρέφουν στην Αίγυπτο

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 2018. Ενας πολίτης φτάνει στο κτίριο της οδού Πατησίων και παραδίδει στους αρχαιολόγους έξι πήλινα ειδώλια. Τα έχει εντοπίσει τυλιγμένα ένα προς ένα μέσα σε μια χαρτοσακούλα, πεταμένη σε κάδο περισυλλογής οικοδομικών υλικών στο Περιστέρι.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 2026. Στην κεντρική Αίθουσα του Βωμού έχει τοποθετηθεί μια νέα προθήκη. Στο εσωτερικό της περιμένουν υπομονετικά τα έξι ειδώλια. Σε λίγη ώρα θα αποχαιρετήσουν τα γλυπτά που βρίσκονται γύρω τους. Θα τοποθετηθούν με προσοχή σε ξυλοκιβώτιο που έχει κατασκευαστεί ειδικά για εκείνα και θα ξεκινήσουν το ταξίδι της επιστροφής προς τη γη που γεννήθηκαν: την Αίγυπτο.

Η τελευταία αυτή πράξη γράφτηκε χθες το πρωί, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του πρεσβευτή της Αιγύπτου στην Ελλάδα Ομάρ Αμέρ Γιουσέφ. Μόλις υπέγραψαν το πρωτόκολλο παράδοσης – παραλαβής, οι συντηρητές του Μουσείου άνοιξαν με τα γαντοφορεμένα χέρια τους την προθήκη κι άρχισαν να τοποθετούν στο ξύλινο κιβώτιο ανάμεσα στα χωρίσματα από αφρό πολυαιθυλενίου και συνθετικό χαρτί-ύφασμα τα τέσσερα αυθεντικά και τα δύο κίβδηλα ειδώλια.

Ποια είναι, όμως, η ταυτότητα αυτών των έξι αντικειμένων και για ποιον λόγο η Ελλάδα τα επιστρέφει στην Αίγυπτο; Μικρά σε μέγεθος και φτιαγμένα από πηλό, τα δύο από τα τέσσερα αυθεντικά ειδώλια απεικονίζουν τον αιγύπτιο θεό Αρποκράτη. Το ένα είναι ακέραιο και κρατά το κέρας της αφθονίας. Το δεύτερο είναι ελλιπές – έχει σπάσει τμήμα από το στέμμα του, αλλά φοράει το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της φαραωνικής εξουσίας, το ριγωτό υφασμάτινο κάλυμμα κεφαλής νέμες. Και τα δύο χρονολογούνται στον 2ο αι. μ.Χ.

Το τρίτο αποδίδει με γκροτέσκο τρόπο μια ανδρική μορφή από την οποία λείπει ο φαλλός και τα κάτω άκρα (2ος-1ος αι. π.Χ.) και το τέταρτο είναι το ακέραιο ειδώλιο της Αφροδίτης-Ισιδας (2ος αι. π.Χ. – 2ος αι. μ.Χ.), αδιάψευστος μάρτυρας της εποχής του θρησκευτικού συγκρητισμού (της μείξης των θρησκειών), της οποίας είναι γέννημα. Τα δύο κίβδηλα απεικονίζουν την Αφροδίτη-Ισιδα και τον Οσιρι, ο οποίος μάλιστα φέρει επίχρισμα από κερί.

Οι αρχαιολόγοι του ΕΑΜ μόλις παρέλαβαν τις αρχαιότητες ενημέρωσαν τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟ, οι οποίες με τη σειρά τους συνεργάστηκαν με την Ιnterpol, αναζητώντας στοιχεία από τις αρμόδιες αιγυπτιακές Αρχές, καθώς υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις για παράνομη διακίνησή τους από την Αίγυπτο. Ειδικότερα, το ένα εξ αυτών φέρει γραμμένο με μαύρο μελάνι στην πίσω όψη του την ένδειξη «Arab el Madfuna», το αραβικό όνομα της αρχαίας αιγυπτιακής πόλης της Αβύδου.

Από τη στιγμή που υπήρξε τεκμηρίωση, εφαρμόστηκαν οι σχετικές διατάξεις της Σύμβασης της UNESCO του 1970 και οι αρχαιότητες – που θα μπορούσαν να είναι, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, δημιουργίες εργαστηρίων της Αλεξάνδρειας – επιστρέφονται στη χώρα προέλευσής τους. «Η σημερινή πράξη υπερβαίνει το πλαίσιο μιας τυπικής επιστροφής αρχαιοτήτων. Αποτελεί επιβεβαίωση των κοινών αξιών που μοιράζονται η Ελλάδα και η Αίγυπτος: του σεβασμού στην πολιτιστική κληρονομιά, της κοινής ευθύνης για την προστασία της από την παράνομη διακίνηση και της πεποίθησης ότι τα πολιτιστικά αγαθά πρέπει να βρίσκονται στον φυσικό και ιστορικό τους χώρο» ανέφερε μεταξύ άλλων η υπουργός Πολιτισμού κατά τη χθεσινή τελετή. Και ο αιγύπτιος πρεσβευτής πρόσθεσε ότι «η σημερινή ημέρα αποτελεί ακόμη έναν σημαντικό σταθμό στην περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής σχέσης μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας, προς όφελος των δύο λαών και της κοινής μας πολιτιστικής κληρονομιάς».