Ακόμα και όταν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης διεθνοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ο τότε καλλιτεχνικός διευθυντής του, Μισέλ Δημόπουλος (1949 – 2023) άνοιγε τα φτερά του θεσμού προς το εξωτερικό μαζί με τον Δημήτρη Εϊπίδη (1939 – 2021), ακόμα και τότε, ο ελληνικός κινηματογράφος παρότι για αρκετά χρόνια φάνηκε να περιθωριοποιείται, κατά κάποιο τρόπο παρέμενε πάντα ένα ισχυρό χαρτί του θεσμού. Και είναι φυσικό. Καθότι ελληνικού ενδιαφέροντος, οι εγχώριας παραγωγής ταινίες που προβάλλονται στη Θεσσαλονίκη – αν όχι όλες οι περισσότερες – κεντρίζουν την περιέργεια περισσότερο από άλλες ξένες. Τα τελευταία χρόνια δε, αυτό φαίνεται ακόμα περισσότερο διότι πολλές ελληνικές ταινίες κάνουν στη Θεσσαλονίκη την πανελλήνια πρεμιέρα τους αφού πρώτα έχουν παρουσιαστεί ή και διακριθεί ακόμα στο εξωτερικό.
Η Θεσσαλονίκη δηλαδή έρχεται δεύτερη στις προτιμήσεις των δημιουργών, αν έρθει κιόλας – και εδώ θα πρέπει να θυμηθούμε τη μυστηριώδη απουσία από το περσινό ΦΚΘ της ταινίας «Σπασμένη φλέβα» του Γιάννη Οικονομίδη.
Στις «Αφίξεις»
Φέτος για παράδειγμα, δύο ελληνικές ταινίες που έχουν ήδη ακουστεί στο εξωτερικό, η «Τιτανικός Ωκεανός» της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη και «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα» της Ζακλίν Λέντζου προβάλλονται στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης που πλέον έχει και τη λέξη «Αφίξεις» στον τίτλο του. Η μεν Λέντζου έρχεται με τη σημαντική διάκριση του βραβείου σκηνοθεσίας του τμήματος Orizzonti στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βενετίας, η δε Κοτζαμάνη μετά τη συμμετοχή της στο τμήμα Un Certain Regard (Ενα κάποιο βλέμμα) του φετινού Φεστιβάλ των Καννών όπου δεν κέρδισε κάτι – αν και αυτό δεν έχει σημασία. Μαζί τους, στις «Αφίξεις», βρίσκουμε μια τρίτη ταινία την «Ενας ολόκληρος άνθρωπος σχεδόν» του Ευθύμη Kosemund – Σανίδη.
Οι υπόλοιπες τέσσερις ελληνικές ταινίες που συμμετέχουν σε διεθνή διαγωνιστικά τμήματα του Φεστιβάλ είναι «Η απόφαση της Ελενας» του Στέφανου Τσιβόπουλου και «Ξανασταυρώνεται» του Θοδωρή Παπαδουλάκη στο τμήμα Meet the Neighbors+ και «Τα σωματίδια της σκόνης» του Αργύρη Γερμανίδη και «Το δέντρο του Ιούδα» του Χρήστου Χουλιάρα στο τμήμα >>Film Forward.
Οπως είναι γνωστό, όλες οι ταινίες των διαγωνιστικών τμημάτων του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης πρέπει να είναι οι πρώτες ή η δεύτερες μεγάλου μήκους των σκηνοθετών τους. Προσωπικά όμως δεν καταλαβαίνω τον λόγο για τον οποίο δύο ταινίες που έχουν ήδη προβληθεί (και ακουστεί) σε διαγωνιστικά τμήματα μεγάλων κινηματογραφικών φεστιβάλ του εξωτερικού, οι «Τιτανικός Ωκεανός» και «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα», διαγωνίζονται… ξανά και μάλιστα μεταξύ τους στο σημαντικότερο τμήμα ενός άλλου φεστιβάλ, έστω και αν αυτό είναι το εθνικό της χώρας τους.
Μπορώ να υποψιαστώ ότι κάτι τέτοιο γίνεται διότι είναι πολύ καλύτερες από τις άλλες ταινίες (σύμφωνα με τα γούστα εκείνων που τις επέλεξαν), όπως επίσης μπορώ να υποψιαστώ ότι το χρηματικό έπαθλο που συνοδεύει αρκετά βραβεία του φεστιβάλ είναι ένα δέλεαρ. Και πάλι όμως, με τα εύσημα των δύο μεγάλων φεστιβάλ που οι δύο ταινίες αυτές έχουν κερδίσει, ίσως να ήταν προτιμότερο να παίζονταν εκτός συναγωνισμού δίνοντας τη θέση τους σε άλλες ταινίες που δεν έχουν παιχτεί πουθενά και ο κόσμος τις περιμένει επίσης.
Παράδειγμα η ταινία «Το αγόρι με τα γαλάζια μάτια» του Θανάση Νεοφώτιστου ο οποίος τελικά την απέσυρε από τη διοργάνωση, ή το «Λάθος» του Θεόφιλου Παπαστυλιανού που στηρίζεται στο μυθιστόρημα του Αντώνη Σαμαράκη και προβάλλεται εκτός συναγωνισμού στο πλαίσιο του ελληνικού φεστιβάλ. Γιατί να μη δοθεί η ευκαιρία του συναγωνισμού σε ταινίες πρωτοεμφανιζόμενων σκηνοθετών (όπως οι παραπάνω) ή στον Μάρκο Παπαδόπουλο που παρουσιάζει στη Θεσσαλονίκη, εκτός συναγωνισμού, την ταινία του «Ο ήλιος που ξέχασες»;
Και η παλιά φρουρά
Σε κάθε περίπτωση δεν είναι λίγες οι 26 μεγάλου μήκους ελληνικές ταινίες που θα προβληθούν στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ενώ χαρμόσυνο μπορεί να θεωρηθεί το ότι σκηνοθέτες της παλιάς φρουράς θα βρίσκονται εκεί για να παρουσιάζουν το νέο έργο τους. Δημιουργοί όπως ο Δήμος Αβδελιώδης («Ο Μεγαλέξανδρος και ο καταραμένος δράκος»), ο Φρέντυ Βιανέλλης («Αγγελος στα πέριξ»), ο Κάρολος Ζωναράς («Θεωρία παιγνίων») και ο Τώνης Λυκουρέσης («Ξένο αίμα»). Τέλος αναμένουμε το «The Megalomaniacs» του Σπύρου Σταθουλόπουλου («PVC-1», «Μετέωρα») αλλά και την τελευταία ταινία του Αλέξη Αλεξίου «Θάλασσα από γυαλί» που θα αρχίσει να προβάλλεται εμπορικά στις αίθουσες από τις 12 Νοεμβρίου, λίγες μέρες πριν από τη λήξη του φεστιβάλ.