«Μόμπι Ντικ»: Στο κυνήγι της μεγάλης φάλαινας

Η πολυβραβευμένη ομάδα GAFF, αυτό τον χειμώνα, δίνει ραντεβού με το κοινό στον Νέο Ακάδημο, όπου παρουσιάζουν τη θεατρική μεταφορά του «Μόμπι Ντικ», ενός από τα πιο γνωστά έργα του Χέρμαν Μέλβιλ. Η Σοφία Καραγιάννη, σκηνοθέτις της παράστασης, είπε χαρακτηριστικά στο «Νσυν»: «Είμαστε όλοι καθημερινά μέσα σ’ αυτό το πλοίο».

Ο Μόμπι Ντικ είναι μια ακατανίκητη φάλαινα, της οποίας την καταδίωξη αναλαμβάνει ο καπετάνιος Αχαμπ με τους ναύτες του. Οι τελευταίοι δέχονται να συμμετάσχουν στην επιχείρηση για το δικό τους συμφέρον, με αντάλλαγμα χρήματα και λάδι. Ο καπετάνιος έχει άλλο κίνητρο και ξεκινάει αυτή την αποστολή, για να πάρει εκδίκηση για το δεξί του πόδι, που, όπως μας εξηγεί, καταβρόχθισε κάποτε η φάλαινα.

Οι ναύτες αποφασίζουν να ακολουθήσουν τον Αχαμπ, παρότι γνωρίζουν εξ αρχής πως ένα από τα επικρατέστερα σενάρια είναι να μην καταφέρουν ποτέ να γυρίσουν πίσω. Ο καπετάνιος Αχαμπ χαρακτηρίζει, στην αρχή της ιστορίας, τη θάλασσα, ως «όπλο», χωρίς να γνωρίζει πως αυτή η διατύπωση αποτελεί τραγική ειρωνεία για όσα ακολουθούν. Η θάλασσα θα λειτουργήσει ως όπλο, αλλά η σκανδάλη θα στραφεί προς τον ίδιο και το πλήρωμά του.

Ο Αχαμπ είναι ένας άνθρωπος σκληρός και άκαμπτος. Εχει μια «ρωγμή» μέσα του, η οποία συμπυκνώνει συμβολικά «όλα τα πράγματα που προσβάλλουν και εξαγριώνουν τον άνθρωπο» – πράγματα που «είναι ασώματα». Η μόνη εναλλακτική οδός για τους ναύτες είναι η «ανταρσία», λύση που σπεύδει να ακολουθήσει ένας από τους ναύτες, ενώ ο Αχαμπ κοιμάται.

Στον δρόμο για την «ανταρσία» ο ναύτης κομπιάζει. Κάνει πίσω, προβάλλοντας κυρίως ηθικούς κανόνες που τον αποτρέπουν από τη δράση. Ενας από αυτούς είναι πως δεν θα μπορούσε να τον σκοτώσει, την ώρα που κοιμάται. Το ταξίδι συνεχίζεται, ώσπου έρχονται αντιμέτωποι με την απόλυτη καταστροφή.

Αιχμάλωτοι

Μόνο που πραγματικός εχθρός δεν είναι η φύση, αλλά η εξουσία του Αχαμπ. Οι ναύτες με τη συναίνεσή τους βρίσκονται «αιχμάλωτοι» στην περιπέτεια. Ο καπετάνιος Αχαμπ δείχνει να έχει ταυτίσει τη θανάτωση του Μόμπι Ντικ με τη δική του λύτρωση. Ο θάνατος ενός πλάσματος της φύσης, που λειτουργεί με βάση το ένστικτο, ισοδυναμεί με την εκπλήρωση του αρχηγικού οράματος. Η σκηνοθέτις της παράστασης μοιράστηκε μαζί μας την ιδιαίτερη στιχομυθία δύο μικρών θεατών, που ενσταλάζει το απόσταγμα του θεατρικού έργου: «Το ένα παιδί διαπίστωσε δυσαρεστημένο πως ο ναύτης που επιχείρησε δειλά την “ανταρσία”, στο τέλος αφανίστηκε. Ομως το άλλο παιδί του απάντησε πως δεν αρκεί μόνο ένας για να σταματήσει κάτι».