Η «Αντιγόνη» την εποχή της πατριαρχικής βίας

Επτά τοιχία από αδρό ξύλο, τοποθετημένα ημικυκλικά, δέσποζαν στην ορχήστρα του Θεάτρου της Αρχαίας Επιδαύρου.

Την επιφάνειά της είχε καταλάβει κατά το μεγαλύτερο μέρος της μία σκηνή που παρέπεμπε σε εκείνες των κλειστών θεάτρων, περιστοιχισμένη από ψηλές μεταλλικές κατασκευές σε σχήμα Π για τα φωτιστικά σώματα, σε μια προσπάθεια να οριοθετηθεί ο ανοιχτός χώρος, καθώς η «Αντιγόνη» – εμπνευσμένη από την τραγωδία του Σοφοκλή, όπως διευκρίνιζε ο δημιουργός της, ο νορβηγός χορογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτης Αλαν Λουσιέν Ογιέν – που θα άρχιζε σε λίγα λεπτά είναι μια παράσταση που έχει δημιουργηθεί για κλειστές αίθουσες.

Και το ρολόι έδειχνε 21.20, όταν πλέον και οι τελευταίοι θεατές (4.500 την Παρασκευή και 5.500 το Σάββατο) είχαν πάρει τη θέση τους στο κοίλο, οπότε τα φώτα χαμήλωσαν και μία νεαρή γυναίκα ντυμένη στα μαύρα με ένα κόκκινο τριαντάφυλλο στο χέρι κατέβηκε από την κεντρική κλίμακα του θεάτρου, έφτασε στο κέντρο της σκηνής. Απογύμνωσε το λουλούδι από τα πέταλά του και τα σκόρπισε στο πάτωμα, ενώ ένας νέος περιέγραφε κάθε λεπτομέρεια του σκηνικού στον τυφλό επιβλητικό άνδρα που συνόδευε, μορφή που θύμιζε τον Τειρεσία.

Η όραση που του έλειπε δεν ήταν επαρκές εμπόδιο για να «δει» όσα συνέβαιναν πίσω από τα ξύλινα τείχη, που παρέπεμπαν στις πύλες της Θήβας: μανάδες που τυλίγουν σε πανιά τα νεκρά μωρά τους επειδή έκλεισαν οι κλινικές άμβλωσης. Παιδιά που ζωγράφιζαν στις λάσπες τις νεκρές οικογένειες τους. Εργαζόμενοι που απολύθηκαν μέσω ενός ηλεκτρονικού μηνύματος.

Xορευτικά «διαλείμματα»

Αν θα μπορούσαμε να πούμε πως είχαμε δει τον πρόλογο της τραγωδίας, τα στάσιμα σε ολόκληρη την παράσταση αποτελούνταν από χορευτικά «διαλείμματα», που εκτελούσαν σχεδόν στο σύνολό τους τα οκτώ μέλη της ομάδας του winter guests μαζί με χορευτές του Tanztheater Wuppertal της Πίνα Μπάους με ενδιαφέρουσες (πριν αρχίσει η επανάληψη που τις αποδυνάμωνε) χορογραφίες με ακρίβεια και άψογη τεχνική, συνοδεία των εξαιρετικών μουσικών επιλογών, του διαρκώς μεταβαλλόμενου σκηνικού και του καλοδουλεμένου φωτισμού.

Το νήμα της «Αντιγόνης», έστω και ως προς τη γενικότερη προσέγγιση του μύθου των Λαβδακιδών, υπήρξε ορατό και στο «πρώτο επεισόδιο», όπου δύο αγόρια – ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης – παίζουν, παλεύουν, κυλιούνται μέχρι που ένας πιέζει έως ασφυξίας τον άλλο στο έδαφος με τη φράση «Ι can’ t breath» (Δεν μπορώ να αναπνεύσω) που παραπέμπει στην αστυνομική βία και στο αντιρατσιστικό κίνημα – να κλείνει τη σκηνή. Και να ακολουθεί στο επόμενο στάσιμο: ο χορευτικός θρήνος της Αντιγόνης.

Μετά τα πρώτα 20 λεπτά και για τα επόμενα 115 που θα ακολουθούσαν, η σύνδεση με τη σοφόκλεια τραγωδία χάθηκε με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι οποίες αποσύνδεσαν ακόμη περισσότερο την ηρωίδα από τα δομικά στοιχεία του χαρακτήρα της: επαναστάτρια, ασυμβίβαστη, ανυπότακτη, ακλόνητη, ατρόμητη. Στις επόμενες σκηνές παρήλασαν από την ορχήστρα τρομοκρατημένες γυναίκες θύματα ανδρικής βίας, μοναχικές που αναζητούσαν συντροφιά στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, άνδρες που ήθελαν να σοδομίσουν έναν άγγελο συνοδεία ενός ηχοτοπίου που ενέτεινε την δυστοπική αίσθηση καθώς κυριαρχούσαν κρωξίματα πουλιών, αλυχτίσματα σκύλων και μοιρολόγια.

Η ένταση κορυφώθηκε με ένα προσκλητήριο κακοποιημένων γυναικών που ξεκινούσε από την Ιφιγένεια και την Κλυταιμνήστρα έως τη Μέρλιν Μονρό, τη Μόνικα Λεβίνσκι και την Μπρίτνι Σπίαρς – «το όνομά τους ουλή στον λαιμό της Ιστορίας» – για να φτάσει ως την Αντιγόνη που εντάχθηκε κι αυτή στην κατηγορία των θυμάτων της πατριαρχικής βίας.

Σαν ανάρτηση στο TikTok

Και όσα ήταν ήδη αρκετά εμφανή έως εκείνο το σημείο της παράστασης πλέον έγιναν κανόνας: ένας καταιγισμός από ασύνδετες μεταξύ τους σκηνές που αφορούσαν θέματα της επικαιρότητας, δημιουργώντας την αίσθηση – όπως πολύ σωστά παρατήρησε ένας θεατής μετά το πέρας της παράστασης – ότι κάποιος περιηγείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρακολουθώντας ατάκτως ό,τι περνά από την οθόνη του:

η βία, ο φόβος του θανάτου, το διεθνές λεκτικό συνθηματικό ασφαλείας «Is Angela working tonight?» (Δουλεύει απόψε η Αντζελα;) και η αντίστοιχη χειρονομία, η χρήση όπλων και οι συνέπειές της. Και κάπου εκεί ανάμεσα ολόκληρη η υπόθεση της «Αντιγόνης» μέσα από 50 φράσεις, σα να προοριζόταν για ανάρτηση στο ΤίκTok. Την ίδια ώρα, η ηρωίδα έθαβε τον Πολυνείκη εν μέσω αμμοθύελλας, αναγκάζοντας ακόμη και τον Κρέοντα να υποκλιθεί στον νεκρό αδελφό της, ενώ η εξουσία του γινόταν σκόνη όπως η άμμος που έρρεε από την κορυφή του κεφαλιού του.

Στο φινάλε τέσσερις γυναίκες στη σειρά έχωναν στο στόμα ενός άνδρα – θύτη από ένα χαρτάκι. Ενας άλλος τον χτυπούσε για να το φτύσει και σημείωνε με κιμωλία στην πλάτη του τη λέξη που ήταν γραμμένη στο χαρτί: Δικαιοσύνη, Τιμή, Ντροπή, Αιμομιξία. Ενα ακόμη τριαντάφυλλο διαλύθηκε από τα χέρια της Αντιγόνης. Κι ο άνδρας – θύτης επιχείρησε να το ξαναφτιάξει και να γοητεύσει ξανά με αυτό το θύμα, ενώ θεατές που επιλέγονταν τυχαία καλούνταν μπροστά σε μια κάμερα να επαναλάβουν τη φράση «να θυμάσαι ότι σε αγαπούν».

Οταν τα φώτα έσβησαν οριστικά – δύο ακόμη φορές είχαν σβήσει σκόπιμα κατά τη διάρκεια της παράστασης – το χειροκρότημα υπήρξε θερμό, όχι όμως και τα σχόλια – όσα μπορέσαμε να ακούσουμε – στην κάθοδο προς τον χώρο στάθμευσης.