Χρώματα και αποχρώσεις

^«Ενα πράγμα φοβάμαι στη ζωή, ότι μια μέρα το μαύρο θα καταπιεί το κόκκινο…», λέει κάποια στιγμή ο Ρόθκο στον Κεν, τον νεαρό ζωγράφο που έχει προσλάβει στο ατελιέ του. Μια φράση που εμπεριέχει την αγωνία του καλλιτέχνη για την τέχνη του: αυτή η αγωνία, της δημιουργίας και της έμπνευσης, η αγωνία της αναγνώρισης, βρίσκεται στην αφετηρία του έργου με τον τίτλο «Κόκκινο» («Red»).

Γραμμένο το 2009 απ’ τον αμερικανό θεατρικό συγγραφέα (και παραγωγό) Τζον Λόγκαν (John Logan, 1961) το «Κόκκινο» κάνει μια διπλή βουτιά στην τέχνη και τη ζωή. Διαδραματίζεται μέσα στο ατελιέ του Μαρκ Ρόθκο (Mark Rothko, 1903-1970) στα τέλη της δεκαετίας του 1950.

Εκφραστής του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, αν και στον ίδιο δεν άρεσαν ούτε οι χαρακτηρισμοί ούτε οι κατηγοριοποιήσεις, ο Ρόθκο συνομίλησε με την εποχή του, αφήνοντας το ισχυρό στίγμα του. Το θεατρικό έργο τον συναντά σε μια κρίσιμη στιγμή της καριέρας του, όταν ένα πολυτελές ξενοδοχείο στη Νέα Υόρκη τού έχει κάνει μια μεγάλη παραγγελία για μια σειρά από πίνακες με τους οποίους θέλει να διακοσμήσει τους τοίχους του εστιατορίου του.

Το ποσό της αμοιβής είναι δελεαστικότατο. Ο Ρόθκο αποδέχεται την πρόταση, ρίχνεται στη δουλειά και προσλαμβάνει έναν νεαρό ζωγράφο για βοηθό. Ο Κεν θαυμάζει τον Ρόθκο και η συνεργασία τους ξεκινά με τα χαρακτηριστικά δασκάλου – μαθητή, πατέρα – γιου.

Ο ένας μιλάει, εξηγεί, διδάσκει. Ο άλλος ακούει, μαθαίνει, παραδέχεται την άγνοιά του. Μόνον που στην πορεία τα πράγματα αλλάζουν: ο μαθητής αρχίζει να αμφισβητεί τον δάσκαλο. Παράλληλα ο Ρόθκο, με αφορμή αυτή την παραγγελία, βρίσκεται αντιμέτωπος με τον ίδιο του τον εαυτό και τις απόψεις του, για την ουσιαστική αξία της τέχνης και τον κίνδυνο της εμπορευματοποίησης. Η «διδασκαλία» αποδεικνύεται – ως όφειλε – μια δύσκολη ισορροπία.

Εργο για δύο, το «Κόκκινο» απλώνεται όπως το χρώμα στον καμβά, και ξεδιπλώνει όλες τις αποχρώσεις του. Η παράσταση σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κιμούλη ξεκινά συστήνοντας τον Ρόθκο στο κοινό μέσα από ένα σύντομο βίντεο με προβολές και τον Κεν σε ρόλο αφηγητή, προτού ανέβει στη σκηνή. Εκεί όπου το ατελιέ με τους πίνακες, τις μπογιές και τα πινέλα έχουν πάρει τη θέση τους, εκεί που είναι το βασίλειο του Ρόθκο, κάπου ανάμεσα στο κόκκινο και το μαύρο.

Οι ερμηνείες

Ετσι είναι και το παιχνίδι ανάμεσα στους δύο ηθοποιούς, ένα παιχνίδι ανάμεσα στο μαύρο (Κιμούλης – Ρόθκο) και το κόκκινο (Γκοτσόπουλος – Κεν), το θαμπό και το χρωματιστό, το παλιό και το καινούργιο, το έμπειρο και το άπειρο, το δύσκολο κι αυτό που φαντάζει εύκολο.

Ο Γιώργος Κιμούλης ενσωματώνει τον ανήσυχο, ειρωνικό, ενίοτε κουρασμένο ή και απογοητευμένο Ρόθκο. Φέρει μέσα του την εμπειρία του καλλιτέχνη, ηθοποιός ή ζωγράφος, τι σημασία έχει. Οπως ενσωματώνει και τον δάσκαλο, τον πατέρα, τον καταξιωμένο που όση επιβεβαίωση κι αν ζητά, άλλη τόση αμφισβήτηση νιώθει. Δίπλα του ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος στον ρόλο του Κεν καταθέτει μια καλοδουλεμένη και ολοκληρωμένη ερμηνεία, υπηρετώντας τις εντάσεις και τις εκρήξεις του νεαρού ζωγράφου. Και συνομιλεί με τον (απαιτητικό) συμπαίκτη του σ’ αυτή τη γερή σκηνική παρτίδα. Το παιχνίδι με τα χρώματα, άλλωστε, δεν είναι ποτέ μια εύκολη ιστορία.

Η παγκόσμια πρεμιέρα του «Κόκκινου» δόθηκε στο Λονδίνο (2009, Αλφρεντ Μολίνα – Εντι Ρεντμέιν). Το 2010 ανέβηκε στο Μπρόντγουεϊ. Απέσπασε 6 Tony – και το Βραβείο Καλύτερου Θεατρικού Εργου. Τότε ήταν που το σύστησε στην Ελλάδα ο Σταμάτης Φασουλής, επί σκηνής με τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο (θέατρο Χορν).