Συντάξεις χηρείας: Οι 3+1 αδικίες με το νέο καθεστώς

Σε 4 σημεία επικεντρώνονται οι αδικίες – στρεβλώσεις με το νέο καθεστώς στις συντάξεις χηρείας που δημιουργήθηκε πρόσφατα  με τον νόμο 5322/2026 και προκαλεί αντιδράσεις καθώς και  μαζικές προσφυγές στη Δικαιοσύνη.

Οπως επισημαίνουν οργανώσεις συνταξιούχων, η νέα ρύθμιση του υπουργείου Εργασίας για τις συντάξεις χηρείας, «βάζει» κόφτη στους τελικούς ωφελούμενους και δημιουργεί συνταξιούχους δύο ταχυτήτων.

Παρά τη νέα ρύθμιση, χιλιάδες δικαιούχοι εξαιρέθηκαν, δίνοντας έδαφος για νομικές διεκδικήσεις λόγω άνισης μεταχείρισης. Μεταξύ άλλων, ο νέος νόμος για τις συντάξεις χηρείας όρισε ρητά ότι δεν επιστρέφονται αναδρομικά τα ποσά που περικόπηκαν κατά την τριετία από το 2020 έως το 2026. Αυτή ακριβώς η άρνηση καταβολής των αναδρομικών για το διάστημα που ίσχυε η περικοπή αποτελεί το κύριο αντικείμενο δικαστικών προσφυγών από συνταξιούχους που διεκδικούν τα χαμένα ποσά των προηγούμενων ετών.

Οι 4 αδικίες – στρεβλώσεις με τον νέο νόμο των συντάξεων χηρείας είναι οι παρακάτω:

1. Περίπου 100.000 δικαιούχοι, στους οποίους ο θάνατος του συζύγου ή της συζύγου είχε επέλθει πριν από τις 13 Μαΐου 2016, παραμένουν εκτός της νέας ρύθμισης.

2. Οι 8.552 συνταξιούχοι Δημοσίου, που είχαν ήδη υποστεί τις περικοπές, πήραν πίσω το 70% αλλά όχι τα χαμένα ποσά των προηγούμενων ετών.

3. Η κατάργηση της περικοπής δεν καταλαμβάνει τις επικουρικές συντάξεις λόγω θανάτου.

4. Συνταξιούχος του πρώην ΟΓΑ, ο οποίος λαμβάνει δική του σύνταξη γήρατος, αρχίζει να λαμβάνει και σύνταξη λόγω θανάτου, διακόπτεται – με βάση το παλαιό θεσμικό πλαίσιο του ΟΓΑ – το τμήμα της βασικής αγροτικής σύνταξης που εξακολουθεί να του καταβάλλεται.

Ειδικότερα η πρώτη και μεγάλη στρέβλωση είναι η εξής: με τον ν. 5322/2026 καταργήθηκε η περικοπή της σύνταξης χηρείας από το 70% στο 35% μετά την παρέλευση τριετίας. Ωστόσο, η κυβερνητική παρέμβαση δεν αντιμετωπίζει συνολικά το πρόβλημα, καθώς αφήνει εκτός σημαντικό αριθμό συνταξιούχων και δημιουργεί στην πράξη δικαιούχους δύο ταχυτήτων.

Περίπου 100.000 συνταξιούχοι χηρείας, οι οποίοι λαμβάνουν και δική τους σύνταξη και έχασαν τον ή τη σύζυγό τους πριν από τις 13 Μαΐου 2016, εξακολουθούν να υπάγονται σε δυσμενέστερο καθεστώς.

Η ένσταση των συνταξιουχικών οργανώσεων είναι ότι η ημερομηνία θανάτου δημιουργεί πλέον δύο διαφορετικά καθεστώτα.

Για θανάτους από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά η σύνταξη του επιζώντος συζύγου μπορεί να διατηρείται στο 70% σύμφωνα με τον ν. 4387/2016 και τη νέα ρύθμιση. Οι παλαιότερες απονομές συντάξεων χηρείας εξακολουθούν να διέπονται από τους προηγούμενους κανόνες, όπου τα ποσοστά ανέρχονται από 25% έως και 35%.

Αρα, η πρώτη μεγάλη κατηγορία για την οποία τίθεται ζήτημα άνισης μεταχείρισης αριθμεί, σύμφωνα με τις δημοσιευμένες εκτιμήσεις, περίπου 100.000 συνταξιούχους.

Μία άλλη, δεύτερη στρέβλωση, είναι ότι οι 8.552 συνταξιούχοι χηρείας του Δημοσίου που είχαν υποστεί την περικοπή μετά την τριετία είδαν τον Αύγουστο του 2026 τη σύνταξή τους να αποκαθίσταται από τον Σεπτέμβριο και εφεξής. Δεν τους επιστράφηκαν, όμως, τα ποσά που είχαν χάσει όσο ίσχυε η περικοπή. Ο ν. 5322/2026 ορίζει ότι οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται στις δικαιούμενες συντάξεις Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής. Δεν προβλέπει αναδρομική επιστροφή των περικοπών προηγούμενων ετών.

Οι επικουρικές συντάξεις

Ενα άλλο θέμα προκύπτει για τις επικουρικές συντάξεις. Η κατάργηση της περικοπής δεν καταλαμβάνει τις επικουρικές συντάξεις λόγω θανάτου, για τις οποίες εξακολουθεί να υφίσταται η περικοπή μετά την τριετία. Οι οργανώσεις των συνταξιούχων ζητούν να επεκταθεί και σε αυτές η προστασία που θεσπίστηκε για τις κύριες. Για το πλήθος των θιγομένων κυκλοφορούν διαφορετικές εκτιμήσεις εκπροσώπων των συνταξιούχων: άλλες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 120.000 επικουρικές συντάξεις που περικόπτονται μετά την τριετία και άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό των δικαιούχων που έχουν υποστεί απώλειες στις επικουρικές έως τις 280.000.

Τέλος οι εκπρόσωποι των συνταξιούχων επισημαίνουν ότι το παλαιό καθεστώς της βασικής αγροτικής σύνταξης δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα στις περιπτώσεις χηρείας. Ειδικότερα, όταν συνταξιούχος του πρώην ΟΓΑ, ο οποίος λαμβάνει δική του σύνταξη γήρατος, αρχίσει να λαμβάνει και σύνταξη λόγω θανάτου, διακόπτεται – με βάση το παλαιό θεσμικό πλαίσιο του ΟΓΑ – το τμήμα της βασικής αγροτικής σύνταξης που εξακολουθεί να του καταβάλλεται. Εάν μάλιστα ο e-ΕΦΚΑ δεν προχωρήσει εγκαίρως στη διακοπή και συνεχίσει να καταβάλλει το ποσό, μπορεί χρόνια αργότερα να το καταλογίσει αναδρομικά ως αχρεωστήτως καταβληθέν.

Η αποπληρωμή της οφειλής μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη μείωση ή ακόμη και σε προσωρινή πλήρη αναστολή της καταβολής της σύνταξης, γεγονός για το οποίο έχει παρέμβει και ο Συνήγορος του Πολίτη. Η νομοθετική αλλαγή του 2026, με την οποία καταργήθηκε η περικοπή της κύριας σύνταξης χηρείας από το 70% στο 35% μετά την πρώτη τριετία, αντιμετώπισε ένα διαφορετικό πρόβλημα και ωφέλησε και τους δικαιούχους του πρώην ΟΓΑ που εμπίπτουν στη σχετική ρύθμιση. Δεν έλυσε όμως το ειδικό πρόβλημα της διακοπής της βασικής αγροτικής σύνταξης ούτε των αναδρομικών καταλογισμών που έχουν δημιουργηθεί όταν ο e-ΕΦΚΑ συνέχισε να την καταβάλλει μετά τη χορήγηση σύνταξης λόγω θανάτου.