Τι θα συμβεί αν η Ευρώπη «χάσει» το GPS;

Αεροπλάνα, πλοία και κρίσιμες υποδομές εξαρτώνται από δορυφορικά σήματα που μπορούν να μπλοκαριστούν ή ακόμη και να παραποιηθούν – Οι παρεμβολές έχουν γίνει καθημερινότητα στη Βαλτική και η Ευρώπη αναζητεί επειγόντως το Plan B.

Ενδεικτική ήταν η πρόσφατη προειδοποίηση από την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, η οποία, μιλώντας στις Βρυξέλλες, κατηγόρησε τη Μόσχα ότι θέτει ανθρώπινες ζωές σε κίνδυνο σε ολόκληρη την Ευρώπη. «Η Ευρώπη έχει δει μια αύξηση των ρωσικών υβριδικών επιθέσεων, των προσπαθειών σαμποτάζ και των παραβιάσεων του εναέριου χώρου τις τελευταίες εβδομάδες». Σύμφωνα με το Reuters, η Κάλας αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στις νέες παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Μολδαβίας από ρωσικά drones και πυραύλους. Η Μόσχα από την πλευρά της απορρίπτει τις δυτικές κατηγορίες ότι διεξάγει εκστρατεία υβριδικών επιθέσεων στην Ευρώπη.

Την ίδια στιγμή ο επικεφαλής της γερμανικής υπηρεσίας πληροφοριών BND, Μάρτιν Γέγκερ, προειδοποιεί ότι η αντιπαράθεση με τη Ρωσία έχει περάσει σε μια «νέα, πιο επικίνδυνη διάσταση», κάνοντας λόγο για έναν «σκιώδη πόλεμο» εναντίον των ευρωπαϊκών δημοκρατιών. Διευκρίνισε, πάντως, ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις επικείμενης μεγάλης ρωσικής επίθεσης εναντίον του ΝΑΤΟ.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια λιγότερο ορατή μορφή ηλεκτρονικού πολέμου εξελίσσεται ήδη πάνω από την Ευρώπη και όχι απαραιτήτως μόνο από την Ρωσία. Και αφορά ένα σύστημα που εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά χωρίς να σκέφτονται πόσο κρίσιμο έχει γίνει: το GPS.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας της Αεροπορίας, EASA, αναφέρει ότι οι παρεμβολές στα Global Navigation Satellite Systems –τον ευρύτερο όρο που περιλαμβάνει το αμερικανικό GPS και το ευρωπαϊκό Galileo– έχουν μετατραπεί σε επίμονη πραγματικότητα, ιδιαίτερα κοντά σε εμπόλεμες περιοχές.

Τον Ιούλιο, η EASA αναθεώρησε για ακόμη μία φορά τις οδηγίες ασφαλείας της, προσθέτοντας νέες απαιτήσεις εκπαίδευσης και επιχειρησιακές διαδικασίες για πιλότους και ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας.

Σύμφωνα με τους Financial Times μάλιστα, περίπου το 40% της ευρωπαϊκής εναέριας κυκλοφορίας επηρεάζεται από παρεμβολές GPS, με τις ευρωπαϊκές αεροπορικές αρχές να εντοπίζουν σημαντικές πηγές διαταραχών στην περιοχή του ρωσικού Καλίνινγκραντ και στη χερσόνησο Κόλα.

Credit: Envato

Τα πρόσφατα περιστατικά και το Plan B της Ευρώπης

Η κατάσταση στη Βαλτική δείχνει πώς μια τεχνολογία ηλεκτρονικού πολέμου μπορεί να περάσει στην καθημερινότητα της πολιτικής αεροπορίας.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Finnair, Τούρκα Κουουσίστο, δήλωσε πρόσφατα στο Reuters ότι οι πιλότοι της εταιρείας εκπαιδεύονται πλέον ειδικά για να επιχειρούν σε εναέριο χώρο όπου οι παρεμβολές GPS αποτελούν «καθημερινό ζήτημα».

Κατά μήκος των πολωνικών ακτών της Βαλτικής, GPS και άλλα δορυφορικά σήματα πλοήγησης παρουσίαζαν προβλήματα τις περισσότερες ημέρες του φετινού καλοκαιριού, σύμφωνα με το πολωνικό Ινστιτούτο Επικοινωνιών που επικαλείται το Reuters.

Η Finnair γνωρίζει ήδη τι μπορεί να σημαίνει αυτό επιχειρησιακά. Το 2024 αναγκάστηκε να διακόψει για περίπου έναν μήνα τις πτήσεις προς το Ταρτού της Εσθονίας, καθώς οι παρεμβολές δεν επέτρεπαν στα αεροσκάφη της να πραγματοποιούν με ασφάλεια τη συγκεκριμένη διαδικασία προσέγγισης.

Τον περασμένο Μάιο, ακόμη και αεροσκάφος της βρετανικής RAF που μετέφερε τον υπουργό Άμυνας Τζον Χίλι από την Εσθονία προς τη Βρετανία έχασε το GPS για περίπου τρεις ώρες κοντά στα ρωσικά σύνορα. Το αεροσκάφος συνέχισε με διαφορετικό σύστημα πλοήγησης. Βρετανικές πηγές θεώρησαν ύποπτη τη Ρωσία, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί απόδειξη ότι η συγκεκριμένη πτήση αποτέλεσε σκόπιμο στόχο.

Η απειλή έχει πλέον φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ώστε 13 κράτη-μέλη της ΕΕ –μεταξύ τους η Γερμανία, η Ιταλία, η Φινλανδία, η Δανία, η Ισπανία και οι χώρες της Βαλτικής– ζήτησαν συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση.

Η EASA και η Eurocontrol απάντησαν με το European Aviation Action Plan for Ensuring Safe Operations during GNSS Interferences, το πρώτο κοινό ευρωπαϊκό σχέδιο που καθορίζει ποιος πρέπει να κάνει τι και μέχρι πότε σε περίπτωση παρεμβολών.

Credit: Envato

Το σχέδιο προβλέπει κοινή παρακολούθηση και ανταλλαγή δεδομένων για τα περιστατικά, εναρμονισμένες διαδικασίες για πιλότους και ελεγκτές, καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και, μακροπρόθεσμα, την ανάπτυξη αεροπορικών συστημάτων περισσότερο ανθεκτικών στις παρεμβολές.

Οι Financial Times καταγράφουν μια σειρά τεχνολογιών που δοκιμάζονται ως εναλλακτικές ή συμπληρωματικές λύσεις. Μεταξύ αυτών βρίσκονται κβαντικοί αισθητήρες που μπορούν να προσδιορίζουν την κίνηση χωρίς εξωτερικό δορυφορικό σήμα, συστήματα που «διαβάζουν» τις μεταβολές του μαγνητικού πεδίου της Γης, αλλά και visual navigation, όπου κάμερες συγκρίνουν το έδαφος με αποθηκευμένους χάρτες.

Ταυτόχρονα επιστρέφουν στο τραπέζι παλαιότερες τεχνολογίες. Μία από αυτές είναι το eLoran, ένα επίγειο σύστημα ραδιοπλοήγησης που θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό ξεπερασμένο στην εποχή του GPS, αλλά σήμερα επανεξετάζεται ακριβώς επειδή είναι δυσκολότερο ναπαρεμβληθεί με τον ίδιο τρόπο. Οι παρεμβολές πάντως στη Βαλτική δείχνουν πλέον ότι το GPS δεν είναι απλώς μια ευκολία της ψηφιακής εποχής. Είναι μία κρίσιμη υποδομή – και ταυτόχρονα ένα πιθανό σημείο ευπάθειας.

Έτσι αυτή τη στιγμή η Ευρώπη επενδύει ταυτόχρονα στην κβαντική τεχνολογία του μέλλοντος και επανεξετάζει τεχνολογίες του παρελθόντος για να προστατεύσει ένα σύστημα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούσε σχεδόν αυτονόητο. Μπορεί να τα καταφέρει και μάλιστα εγκαίρως;