Οι γυναίκες των αρχαίων τραγωδιών κατακτούν το Λονδίνο

Μπορεί ο Οδυσσέας, μέσω της εξαιρετικά επιτυχημένης ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν «Οδύσσεια», να μονοπωλεί την αφήγηση αυτήν την περίοδο στις μεγάλες οθόνες, ωστόσο στο βρετανικό θέατρο οι φωνές που ακούγονται ολοένα και πιο ηχηρά είναι γυναικείες και προέρχονται από την αρχαία Ελλάδα. Η Μήδεια, η Ηλέκτρα, η Κλυταιμνήστρα και οι άλλες ηρωίδες των τραγωδιών επιστρέφουν στη σκηνή για να συναντήσουν το κοινό του Λονδίνου, όχι ως απομεινάρια ενός μακρινού ένδοξου παρελθόντος αλλά ως γυναίκες που έχουν αναφορές στο τώρα κι ακόμη θυμώνουν, πενθούν, εκδικούνται και διεκδικούν ν’ ακουστούν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η παράσταση «Mere Mortals» που ανεβαίνει αυτόν τον μήνα στο φεστιβάλ του Εδιμβούργου και από τον Σεπτέμβριο θα μεταφερθεί στο λονδρέζικο θέατρο Sadler’s Wells. Εδώ, το Μπαλέτο του Σαν Φρανσίσκο εμπνεόμενο από τον μύθο της Πανδώρας ανοίγει το κουτί της και έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τους κινδύνους της εποχής μας όπου κυριαρχεί η εμμονή με την τεχνολογία.

Σύγχρονη «Ορέστεια»

Στο θέατρο Bridge, στα ανατολικά της βρετανικής πρωτεύουσας, η νέα διασκευή της «Ορέστειας» του Αισχύλου από τον Σάιμον Στόουν προσελκύει πλήθος θεατών. Τους ενδιαφέρει μάλλον η ιστορία μιας οικογένειας όπου στρέφεται ο ένας εναντίον του άλλου, η βία μεταξύ των γενεών διαιωνίζεται παραδίδοντας ουσιαστικά την εστία τους στην τρέλα.

Οπως επισημαίνει η εφημερίδα «The Guardian», η θερμή υποδοχή από το κοινό δεν οφείλεται μόνο στις περιπέτειες των ηρώων επί σκηνής αλλά και στους σπουδαίους ηθοποιούς που τους ενσαρκώνουν. Ο Ντέιβιντ Μόρισεϊ υποδύεται έναν σύγχρονο Αγαμέμνονα, ο οποίος στρέφεται διαρκώς εναντίον της συζύγου του Κλυταιμνήστρας (ρόλος που ανήκει στη Μέρι-Λουίζ Πάρκερ), μέχρι εκείνος να καταρρεύσει κι εκείνη να χάσει τον έλεγχο. Ανάμεσά τους βρίσκονται τα παιδιά τους, τα οποία επιχειρούν να γεφυρώσουν το χάσμα που χωρίζει τις δύο φιγούρες, βιώνοντας και τα ίδια τον διχασμό ανάμεσα στο καθήκον της τιμής του δολοφονημένου πατέρα τους και τον σεβασμό προς τη μητέρα τους που του στέρησε τη ζωή.

Η επιλογή του Σάιμον Στόουν να διαβάσει ξανά την τριλογία του Αισχύλου δεν είναι τυχαία. Ο σκηνοθέτης έχει ήδη χτίσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερη σχέση με τις ηρωίδες του αρχαίου δράματος, μεταφέροντας τις ιστορίες τους στο σήμερα, χωρίς να αμβλύνει την οργή, τη βία και την απελπισία τους. Στη δική του εκδοχή της «Φαίδρας» με την Τζάνετ Μακτίρ στο Εθνικό Θέατρο του Λονδίνου το 2023, έφερε κοντά τον Ευριπίδη, τον Σενέκα και τον Ρασίν, αναδεικνύοντας μια ηρωίδα της οποίας η καταπιεσμένη λαγνεία και η μοναξιά απείλησαν να καταστρέψουν τα θεμέλια του σπιτιού της. Στη δε σύγχρονη διασκευή της «Μήδειας» με πρωταγωνίστρια τη Μαρίκε Χίμπινκ στο Barbican το 2019 η πρωταγωνίστρια, η οποία ήταν κάποτε επιτυχημένη γιατρός, βρέθηκε σε αναγκαστικό εγκλεισμό σε ψυχιατρικό νοσοκομείο. Αιτία, η προδοσία του συζύγου της που έκανε εξωσυζυγική σχέση με μια νεότερη γυναίκα. Αν κι εκείνη ήταν αποφασισμένη να διορθώσει τα πράγματα και να κάνει μια νέα αρχή στο πλάι του αγαπημένου της και των παιδιών τους, εκείνος είχε διαφορετικά σχέδια, οπλίζοντας τελικά το χέρι της για να τον δολοφονήσει.

Σοφοκλής και Μπέργκμαν

Η πιο πολυαναμενόμενη, ωστόσο, παράσταση της χρονιάς με άρωμα αρχαιοελληνικής τραγωδίας είναι σίγουρα το «Ηλέκτρα / Περσόνα» όπου ο Μπένεντικτ Αντριους φέρει στον κεντρικό ρόλο την Κέιτ Μπλάνσετ από τις 19 Αυγούστου στο Εθνικό Θέατρο της Βρετανίας. Στον πυρήνα της ιστορίας της παράστασης βρίσκεται ο κύκλος εκδίκησης που ανοίγει στον οίκο των Ατρειδών, όταν η Κλυταιμνήστρα δολοφονεί τον Αγαμέμνονα εκδικούμενη τη θυσία της κόρης τους Ιφιγένειας, πράξη που δεν μπορούν να συγχωρέσουν τα άλλα τους παιδιά, Ορέστης και Ηλέκτρα. Για την Ηλέκτρα συγκεκριμένα, η συνθήκη είναι ιδιαίτερα δύσκολη αφού δεν έχει τρόπο διαφυγής από το νοσηρό οικογενειακό περιβάλλον. Αναγκασμένη σύμφωνα με τους κοινωνικούς κανόνες της εποχής να παραμείνει στο πατρικό της, ζει ουσιαστικά φυλακισμένη μαζί με τους ανθρώπους που θεωρεί υπεύθυνους για τον θάνατο του πατέρα της. Είναι αυτή η αίσθηση εγκλωβισμού μαζί με την οργή μιας γυναίκας που δεν έχει τρόπο να δράσει κι ενώ ο κόσμος της καταρρέει εκείνη προσκολλάται στην ιδέα της δικαιοσύνης που φέρνει την ηρωίδα του Σοφοκλή κοντά στην Ελίζαμπεθ στο ψυχολογικό δράμα «Persona» του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Εκεί, η πρωταγωνίστρια έχει υποστεί νευρικό κλονισμό και σταμάτησε να μιλάει. Στην παράσταση του Αντριους η Ελίζαμπεθ είναι μια ηθοποιός που ξαφνικά σιωπά, κατά τη διάρκεια της ερμηνείας της «Ηλέκτρας». Στη συνέχεια, ακολουθεί μια ρήξη. Οι δύο γυναίκες εμπλέκονται σε μια έντονη, ανησυχητική συνάντηση όπου ο λόγος διακόπτεται και τα όρια μεταξύ του εαυτού και του ρόλου καταρρέουν.

Σύμφωνα με την «Guardian», ο λόγος για τον οποίο αυτά τα έργα συνεχίζουν να συγκινούν το κοινό είναι γιατί δίνουν χώρο στην αγνοημένη γυναικεία οργή ν’ ακουστεί. Φέρνουν στη σκηνή ξανά τη Μήδεια, η οποία δεν αποδέχεται την εγκατάλειψή της και καταστρέφει όλα όσα έχει κι επιθυμεί ο σύζυγός της. Βάζουν, επίσης, κάτω από τους προβολείς την Κλυταιμνήστρα, η οποία δεν αποδέχεται τη δολοφονία της κόρης και παίρνει εκδίκηση. Ακόμα, δίνουν προσοχή στην Ηλέκτρα, μια ηρωίδα χωρίς ιδιαίτερη δύναμη να δράσει μόνη της εναντίον της μητέρας της αλλά διψά για δικαιοσύνη για τον χαμό του πατέρα της. Το στοιχείο που τροφοδοτεί τις αντιδράσεις αυτών των ακραίων προσωπικοτήτων του αρχαιοελληνικού δράματος είναι η οργή που μαίνεται μέσα τους, χωρίς να μπορεί να γίνει για πάντα ανομολόγητη. Βρίσκουν κοινωνούς σε αυτήν το θεατρικό κοινό του Λονδίνου, που δείχνει να τις αγκαλιάζει για τα καλά.