Γαλήνη Χατζηπασχάλη στα ΝΕΑ: «Όταν γελάς, σταματάς για λίγο να φοβάσαι»

Σε μια εποχή που η λέξη «ειρήνη» ακούγεται περισσότερο ως ζητούμενο παρά ως δεδομένο, ο λόγος του Αριστοφάνη επιστρέφει για να θυμίσει πως το θέατρο μπορεί να γίνει ταυτόχρονα καταφύγιο, γιορτή και πολιτική πράξη.

Η νέα «Ειρήνη», σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου, συνεργασία στη σκηνοθεσία Άγγελου Τριανταφύλλου και διασκευή Φοίβου Δεληβοριά, έρχεται στις 24 και 25 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.

Η παράσταση δεν αντιμετωπίζει το έργο ως ένα μουσειακό κείμενο αλλά ως μια ζωντανή, βαθιά ανθρώπινη ιστορία που συνομιλεί με το σήμερα, φωτίζοντας μέσα από την κωμωδία τον μηχανισμό των πολέμων που παρατείνονται εις βάρος των πολλών και προς όφελος των λίγων. Για όλα αυτά μίλησε στα «Πρόσωπα» η εκ των πρωταγωνιστών, Γαλήνη Χατζηπασχάλη.

Πείτε μου λίγα λόγια για τον ρόλο σας. Πώς τον προσεγγίζετε;

Η Τρυγαία είναι μια γυναίκα αγρότισσα, δουλεύει τη γη και η γη την ανταμείβει με καρπούς. Τώρα μέσα στον πόλεμο η γη είναι βομβαρδισμένη και γεννάει φόβο και απελπισία. Τίποτα άλλο. Εχει μια τρελή ιδέα να πάει στον Όλυμπο να παρακαλέσει τον Δία να σταματήσει τον πόλεμο.

Και το κάνει. Εχει δύναμη πρωτόγονη αυτή η ιστορία. Η Ειρήνη δεν είναι ιδέα, είναι σαν πρώτη ανάγκη. Είναι λαοί που για πολλά πολλά χρόνια είχαν και έχουν μόνο πόλεμο. Ε, οι άνθρωποι αυτοί είναι τόσο λαβωμένοι απ’ τον συσσωρευμένο φόβο και πόνο και αυτό τους κάνει να πιστεύουν σε θαύματα. Κι εκεί ξεκινάει η κωμωδία του κόσμου όλου.

Πώς επηρεάζει την ανάγνωσή σας του έργου το γεγονός ότι ο Τρυγαίος μετατρέπεται σε Τρυγαία;

Η γυναίκα κατά κύριο λόγο δεν θα πιάσει όπλο. Δεν θα αναμετρηθεί με το θηρίο του πολέμου. Μένει πίσω να μετράει τις πληγές και να αγωνιά. Η δική μας ανάγνωση είναι βασισμένη στη γυναικεία ψυχή.

Έχουμε τόσες πολλές δουλειές πάντα οι γυναίκες που δεν προλαβαίνουμε να ψάξουμε εχθρούς, να μπούμε σε διαμάχες. Αυτό είναι ανάγκη αντρική: να στέκονται έξω απ’ τα χωράφια μας, να φυλάνε τα εδάφη, τα κεκτημένα. Αρα φανταστείτε σε τι σημείο έχει φτάσει αυτή η γυναίκα που λέει φτάνει πια, θα γίνω άντρας, θα πετάξω, και θα πάω να φέρω την ειρήνη. Την τρέλανε η πείνα και η καταστροφή.

Η παράσταση περιγράφεται ως «μια απάντηση στην τρέλα με τρέλα». Ποιο είναι το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο της;

Νομίζω υπάρχει μεγάλη βεβαιότητα ότι όσο κοντά είμαστε στον θάνατο είμαστε και στην τρέλα. Οι γυναίκες είναι λίγο πιο κοντά στην τρέλα. Η παράσταση είναι κάπως γυναικεία υπόθεση. Αυτό το τρέλα με τρέλα δεν είναι τόσο μια έκφραση επαναστατική όσο μια έκφραση αποδοχής.

Για να καταλάβεις τον πόνο με το μυαλό και να ζήσεις με αυτόν, αφήνεσαι λίγο ή πολύ στην τρέλα. Στον πόλεμο αφήνεσαι τέρμα πιστεύω. Κάπως αφού μας τρέλανε η ζωή θα την τρελάνουμε κι εμείς. Η λογική δεν βοηθάει πάντα, χρειάζεται και φαντασία και ειρωνεία και αυταπάτη.

Σε μια εποχή που ο πόλεμος έχει επιστρέψει δυναμικά στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια επικαιρότητα, μήπως η Ειρήνη ακούγεται πιο ουτοπική από ποτέ;

Η Ειρήνη είναι πάντα μια ουτοπία ακόμα και για εμάς που την έχουμε. Δεν είναι φυσική δυστυχώς. Φυσικό όμως είναι να την αναζητάμε συνεχώς μπας και βρούμε γαλήνη. Υπάρχει συχνά αυτή η αντίφαση ότι πολεμάμε για την ειρήνη.

Αν η Ειρήνη μπορούσε να μιλήσει σήμερα στους ανθρώπους, πιστεύετε ότι θα τους παρηγορούσε ή θα τους μάλωνε;

Θα τους παρηγορούσε λέγοντάς τους «Μάταια με ζητάτε, αγαπήστε τη ματαιότητα, όχι εμένα». Εμείς τώρα μιλάμε αφ’ υψηλού, δεν φοβόμαστε μη μας ρίξουν μια βόμβα στο κεφάλι μας, μη γυρίσουν τα παιδιά μας ματωμένα. Αν ρωτούσαμε εκείνους μπορεί και να ήθελαν μια ειρήνη δικτάτορα. Να επιβληθεί ακόμα και με βούρδουλα.

Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ειρήνη: η εξουσία, ο φόβος ή η ανθρώπινη φύση;

Η ανθρώπινη φύση, η φύση γενικά έχει πολεμική καρδιά. Ο πόλεμος είναι και αγώνας, δεν είναι μόνο μίσος. Πολεμάω για τα ιδανικά μου, λέμε. Θέλω να πω ότι ο πόλεμος είναι στο αίμα μας. Παλεύουμε και σκοτώνουμε από φόβο. Μπερδεμένη ιστορία και πονεμένη.

Ο Αριστοφάνης γράφει για πολέμους που παρατείνονται προς όφελος των λίγων και εις βάρος των πολλών. Δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, θεωρείτε ότι έχει αλλάξει πραγματικά κάτι ή απλώς οι μηχανισμοί έγιναν πιο σύνθετοι;

Τίποτα από αυτά δεν αλλάζει. Τα μέσα αλλάζουν και η έκταση των πραγμάτων, επειδή νικήσαμε τις αποστάσεις. Οι πληγωμένοι πάντα θα είναι πολλοί και οι κερδισμένοι λίγοι. Η μανία του πολέμου και του μίσους δεν ωφελεί κανέναν στο φινάλε. Οι φαινομενικά κερδισμένοι είναι κι αυτοί καταδικασμένοι σε έναν κύκλο μίσους. Κάποια στιγμή θα δηλητηριαστούν και οι ίδιοι.

Η κωμωδία της παράστασης κοιτά προς τα πάνω, σατιρίζοντας την εξουσία, ή προς τα μέσα, σατιρίζοντας και τις δικές μας αντιφάσεις;

Η κωμωδία μάς σκάβει το μέσα. Μας δείχνει την κατάντια μας ως ανθρωπότητα. Το βασικό συστατικό σε αντίθεση με τα μεγάλα δράματα είναι η υπερβολή, η διαστρέβλωση και η κρυφή χαρά ότι ναι μεν υποφέρουμε, αλλά είμαστε ζωντανοί. Εντάξει, η σάτιρα της εξουσίας και της αδηφαγίας είναι και αυτά στοιχεία της παράστασης αλλά ο πυρήνας είναι οι ταραγμένες ψυχές μας.

Η «Ειρήνη» είναι τελικά μια αισιόδοξη κωμωδία ή μια κωμωδία που γεννιέται από την απόγνωση;

Και τα δύο. Η αισιοδοξία πηγάζει πιστεύω απ’ το παράδοξο ότι η ειρήνη είναι κωμωδία, είναι δηλαδή για γέλια. Ποιος βλάκας πιστεύει ότι μπορεί να υπάρξει ειρήνη, ότι τα παιδιά μας θα ζήσουν σε έναν κόσμο ειρηνικό; Όλοι είμαστε βλάκες και ονειροπόλοι. Είμαστε φοβισμένοι και απελπισμένοι και αντί να παραδοθούμε στη μοίρα μας πιστεύουμε ότι θα καταφέρουμε να φτιάξουμε έναν όμορφο κόσμο. Αφήστε το. Μεγάλη πλάνη. Αλλά πώς αλλιώς θα ζήσουμε χωρίς τρελές ελπίδες;

Γιατί επιλέγουμε να μιλήσουμε για τον πόλεμο μέσα από το γέλιο;

Είναι τόσος ο φόβος που ή θα τρέμουμε ή θα κλαίμε ή θα γελάμε. Γελάμε και κοροϊδεύουμε γιατί έτσι παίρνουμε απόσταση από τη φρίκη του πολέμου. Δηλαδή από τον βίαιο θάνατο και τον απέραντο φόβο. Ξέρετε, όταν γελάς, κοιτάς από απέναντι τα γεγονότα. Σταματάς έστω για λίγο να φοβάσαι. Κι έτσι γίνεσαι ένας μικρός θεός.