Για δεκαετίες το όνομά του ήταν συνώνυμο της εμπορικής επιτυχίας. Σήμερα, όμως, τρεις συνεχόμενες αποτυχίες στο box office δείχνουν ότι ακόμη και ο άνθρωπος που δημιούργησε το σύγχρονο blockbuster δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στη νέα εποχή του κινηματογράφου.
Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ θεωρείται ο σκηνοθέτης που άλλαξε για πάντα το Χόλιγουντ. Με ταινίες όπως τα «Jaws», «E.T.», «Jurassic Park» και «Indiana Jones», δημιούργησε το μοντέλο του θερινού blockbuster και έγινε ο πιο εμπορικός σκηνοθέτης στην ιστορία του κινηματογράφου, με περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια εισπράξεων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η εικόνα αυτή έχει αλλάξει αισθητά.
Τρεις συνεχόμενες εμπορικές αποτυχίες
Η αρχή έγινε με το «West Side Story» το 2021. Η ταινία κόστισε περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια, αλλά συγκέντρωσε μόλις 76 εκατομμύρια παγκοσμίως, καταγράφοντας σημαντικές απώλειες.
Ακολούθησε το αυτοβιογραφικό «The Fabelmans», που απέφερε περίπου 46 εκατομμύρια δολάρια, απογοητεύοντας παρά τις εξαιρετικές κριτικές και τις υποψηφιότητες για Όσκαρ.
Το τρίτο πλήγμα ήρθε με το «The Day of Revelation» (2026), την επιστροφή του Σπίλμπεργκ στην πρωτότυπη επιστημονική φαντασία. Παρότι συγκέντρωσε περίπου 239 εκατομμύρια δολάρια διεθνώς, δεν κατάφερε να καλύψει το συνολικό κόστος παραγωγής και προώθησης, αφήνοντας ζημίες δεκάδων εκατομμυρίων.
Δεν έχασε το ταλέντο του. Άλλαξε το Χόλιγουντ. Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι το πρόβλημα δεν είναι η ποιότητα των ταινιών του Σπίλμπεργκ, αλλά η ίδια η βιομηχανία.
Το σημερινό Χόλιγουντ βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε μεγάλα κινηματογραφικά σύμπαντα, sequels, remakes και γνωστά franchises. Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, περίπου το 70% των μεγάλων παραγωγών των στούντιο ανήκει πλέον σε κάποια ισχυρή κινηματογραφική «μάρκα», ενώ αυτές οι ταινίες απορροφούν έως και το 85% των συνολικών εισπράξεων.
Αντίθετα, ο Σπίλμπεργκ εξακολουθεί να επενδύει κυρίως σε πρωτότυπες ιστορίες ή σε κλασικό κινηματογραφικό υλικό, επιλογές που δυσκολεύονται πλέον να προσελκύσουν μαζικό κοινό.
Yπάρχει και κάτι άλλο: Η Generation Z βλέπει διαφορετικό σινεμά. Ίσως ακόμη σημαντικότερη είναι η αλλαγή του ίδιου του κοινού. Οι θεατές άνω των 35 ετών, που αποτελούσαν διαχρονικά τη βάση του κοινού του Σπίλμπεργκ, επισκέπτονται πλέον πολύ πιο σπάνια τις κινηματογραφικές αίθουσες.
Αντίθετα, η Generation Z κυριαρχεί πλέον στο box office και προτιμά κινηματογραφικά γεγονότα που συνδέονται με γνωστά franchises, υπερήρωες, horror ή ταινίες που αποκτούν δυναμική μέσα από τα social media. Για μεγάλο μέρος των νεότερων θεατών, ο Σπίλμπεργκ δεν αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς. Στα κοινωνικά δίκτυα, αρκετοί χαρακτήρισαν την τελευταία του ταινία ως «σινεμά για boomers», δείχνοντας πόσο έχει αλλάξει η σχέση των νεότερων γενιών με τον δημιουργό που σημάδεψε τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η πανδημία άλλαξε τις συνήθειες
Η πανδημία επιτάχυνε μια αλλαγή που είχε ήδη ξεκινήσει. Το ώριμο κοινό, το οποίο στήριζε παραδοσιακά τις δραματικές ή πιο απαιτητικές κινηματογραφικές παραγωγές, δεν επέστρεψε ποτέ μαζικά στις αίθουσες. Παράλληλα, οι πλατφόρμες streaming έκαναν ακόμη πιο δύσκολη την επιλογή εξόδου για μια ταινία που δεν θεωρείται «κινηματογραφικό γεγονός».
Ακόμη και η στρατηγική προώθησης έχει αλλάξει. Οι μεγάλες διαφημιστικές καμπάνιες στην τηλεόραση ή ακόμη και στο Super Bowl δεν αρκούν πλέον. Οι μεγαλύτερες επιτυχίες γεννιούνται πλέον στο TikTok, στο Instagram και μέσα από το viral περιεχόμενο.
Η εποχή των δημιουργών ή η εποχή των brands;
Η πορεία του Στίβεν Σπίλμπεργκ αντικατοπτρίζει τη μεγαλύτερη αλλαγή που έχει γνωρίσει το Χόλιγουντ εδώ και δεκαετίες. Κάποτε, ένα μεγάλο όνομα αρκούσε για να οδηγήσει εκατομμύρια θεατές στις αίθουσες. Σήμερα, το εμπορικό βάρος έχει μεταφερθεί από τον δημιουργό στο ίδιο το brand της ταινίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Σπίλμπεργκ έχασε τη δημιουργική του δύναμη. Σημαίνει όμως ότι η βιομηχανία που ο ίδιος βοήθησε να διαμορφωθεί λειτουργεί πλέον με εντελώς διαφορετικούς κανόνες. Στη σημερινή εποχή, ακόμη και ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες όλων των εποχών δεν αρκεί από μόνος του για να εξασφαλίσει μια εμπορική επιτυχία.