Το 1878, στο Βασιλικό Αναρρωτήριο του Εδιμβούργου, ένας γιατρός καλεί μπροστά στους φοιτητές του έναν ασθενή που δεν έχει εξετάσει ποτέ. Παρατηρεί τη στρατιωτική του κορμοστασιά, την επιμονή του να κρατά το καπέλο του, την προφορά του, και διαπιστώνει ότι πρόκειται για πρώην υπαξιωματικό συντάγματος των Χάιλαντς, που είχε υπηρετήσει πρόσφατα στα Μπαρμπέιντος. Η ελεφαντίαση από την οποία πάσχει, συνδεδεμένη με τις Δυτικές Ινδίες, ενισχύει την εκτίμησή του. Ο ασθενής επιβεβαιώνει τα στοιχεία. Ανάμεσα στους έκπληκτους παρισταμένους βρίσκεται ο δεκαεννιάχρονος Αρθουρ Κόναν Ντόιλ, ο μελλοντικός δημιουργός του Σέρλοκ Χολμς.
Ο άνθρωπος που ενέπνευσε τον διασημότερο λογοτεχνικό ντετέκτιβ ήταν ο δρ Τζόζεφ Μπελ, ο οποίος είχε αναγάγει την παρατήρηση σε μέθοδο διάγνωσης. Η ιστορία του επανέρχεται με το βιβλίο «Sleuth-Hound: The Case of the Real Sherlock Holmes» («Στα ίχνη του πραγματικού Σέρλοκ Χολμς») της ιστορικού της Ιατρικής Λίντσεϊ Φίτζαρις, η οποία τοποθετεί τον Μπελ στο περιβάλλον μιας εποχής κατά την οποία η εγκληματολογική επιστήμη άρχιζε να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αναζητείτο η αλήθεια.
Το Εδιμβούργο ήταν τότε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα ιατρικής εκπαίδευσης στον κόσμο, αλλά και μια πόλη με οξεία ένδεια. Ο Μπελ διηύθυνε το εξωτερικό ιατρείο του Αναρρωτηρίου, όπου οι φτωχότεροι ασθενείς εξετάζονταν δωρεάν, ενώ, διατηρούσε και ένα από τα μεγαλύτερα ιδιωτικά ιατρεία της πόλης. Η αναγνώριση μιας πάθησης, όπως εξηγούσε ο ίδιος, στηρίζεται στην ακριβή και γρήγορη εκτίμηση μικρών λεπτομερειών: το βάδισμα, τα τατουάζ, τα κοσμήματα μπορούσαν να αποκαλύψουν το παρελθόν κάποιου.
Με την αστυνομία
Συνεργαζόμενος με τον χειρουργό της αστυνομίας Χένρι Ντάνκαν Λίτλτζον, ο Μπελ συμμετείχε σε έρευνες που αξιοποιούσαν πολλά διαφορετικά στοιχεία: από τα αποτυπώματα ποδιών έως τη βαλλιστική και την τοξικολογία. Στην υπόθεση της Ελίζαμπεθ Σαντρέλ, που το 1878 φάνηκε αρχικά να έχει πεθάνει από διαρροή αερίου, η ανάλυση εμετού στα ρούχα και στα κλινοσκεπάσματά της αποκάλυψε όπιο. Ακολούθησε έρευνα για φόνο και ο σύζυγός της, Εζέν, καταδικάστηκε σε θάνατο διά απαγχονισμού. Το 1888 ο Μπελ και ο Λίτλτζον εξέτασαν τις σορούς βρεφών που είχαν δολοφονηθεί από την Τζέσι Κινγκ, η οποία πληρωνόταν για να αναλαμβάνει τη φροντίδα εξώγαμων παιδιών φτωχών γυναικών, αλλά αντί να τα φροντίζει ή να τα δώσει για υιοθεσία, τα σκότωνε. Η Τζέσι Κινγκ είχε το ίδιο τέλος με τον Εζέν Σαντρέλ.
Το εξώφυλλο του βιβλίου της Λίντσεϊ Φίτζαρις
Ο Ντόιλ δεν έκρυψε το χρέος του στον παλιό δάσκαλό του: το 1892, όπως σημειώνουν οι «Times», του έγραψε ότι σε εκείνον όφειλε τον Σέρλοκ Χολμς. Την ίδια χρονιά αποκάλυψε την επιρροή του σε συνέντευξη στον δημοσιογράφο Χάρι Χάου, που δημοσιεύτηκε στο «The Strand Magazine» και ονόμασε για πρώτη φορά σε έντυπο τον Μπελ ως τον πραγματικό Σέρλοκ Χολμς. Ο Χάου ζήτησε και πήρε τη συναίνεση του Μπελ να αναπαραγάγει στο άρθρο του επιστολή του, στην οποία ο γιατρός υποβάθμιζε τη συμβολή του και απέδιδε την επιτυχία του ήρωα στη φαντασία του Ντόιλ. Η αλληλογραφία που παραθέτει το δημοφιλές ψηφιακό περιοδικό πολιτισμού και κριτικής βιβλίου «LitHub» δείχνει ότι ο Μπελ έστελνε στον πρώην μαθητή του ιδέες και περιστατικά για ιστορίες, ενώ ο Ντόιλ τού ζητούσε συχνά νέο υλικό.
Η αναγνώριση είχε και το τίμημά της. Ο Μπελ δυσανασχετούσε όταν άγνωστοι τον σταματούσαν στον δρόμο περιμένοντας να αποκαλύψει την ζωή τους με μια ματιά: η μέθοδός του είχε γίνει φτηνό ταχυδακτυλουργικό κόλπο και ο ίδιος σκιά του λογοτεχνικού alter ego του. Ούτε ο Ντόιλ είχε άριστη σχέση με τον ήρωά του: το 1893 σκότωσε, φαινομενικά, τον Χολμς στους καταρράκτες Ράιχενμπαχ, ελπίζοντας να αφοσιωθεί στην ιστορική μυθοπλασία.
Σχεδόν αγιογραφία
Τι προσθέτει, όμως, μια ακόμη βιογραφία του Μπελ; Εκείνη του Ελι Λίμποου, του 1982, θεωρείται εδώ και δεκαετίες έργο αναφοράς, ενώ ο Μάικλ Σιμς διερεύνησε πιο πρόσφατα τη σχέση του με τον Ντόιλ στο βιβλίο του «Αρθουρ και Σέρλοκ». Η κριτική των «Times» αναγνωρίζει ότι η Φίτζαρις γράφει με ζωντάνια, αλλά σημειώνει ότι δεν είναι πάντα σαφές ποια νέα ερμηνεία προκύπτει, και ότι παρουσιάζει τον γιατρό σχεδόν ως άγιο, αφοσιωμένο στη δημόσια προσφορά, την επιστήμη και την εκκλησία. Το ερώτημα κατά πόσο η ευσυνείδητη προσφορά προς την κοινωνία συνυπήρχε με τη φιλοδοξία ενός επιστημονικού σούπερ σταρ γίνεται πιο έντονο στην ενασχόλησή του με τις δολοφονίες του Τζακ του Αντεροβγάλτη το 1888. Ο Μπελ διοχέτευε στις εφημερίδες θεωρίες για τον δολοφόνο, και αργότερα ειπώθηκε ότι είχε δώσει στη Σκότλαντ Γιαρντ το όνομα ενός υπόπτου, χωρίς ωστόσο να έχει ποτέ εξακριβωθεί ποιος ήταν.
Η ιστορία του Μπελ θέτει, τελικά, το ερώτημα πού τελειώνει η οξυδερκής παρατήρηση και πού αρχίζει η εικασία. Και, όπως επισημαίνουν οι «Times», στην προσπάθειά της να τον απελευθερώσει από τον μύθο του Χολμς, η Φίτζαρις κινδυνεύει να αντικαταστήσει τον αλάνθαστο ντετέκτιβ με έναν εξίσου εξιδανικευμένο βικτωριανό γιατρό.