Η ημερολογιακή πραγματικότητα, σήμερα 21 Οκτωβρίου, υπενθυμίζει πως έχει ήδη περάσει ένας χρόνος χωρίς τον Διονύση Σαββόπουλο. Και μια σκηνική πράξη από τους αγαπημένους του συνεργάτες μαρτυρά ότι η αισθητική μας μνήμη μπορεί να σταθεί πάνω από τυπικές επετείους, να θυμίσει τους λόγους που το έργο του σπουδαίου τραγουδοποιού κέρδισε τον χώρο που του ανήκε στις σελίδες της ελληνικής μουσικής Ιστορίας.
Ο Στάθης Αννινος και η Κατερίνα Πολέμη μαζί με τον Γιώτη Κιουρτσόγλου δημιουργούν «Τοπίο μυστικό», όπως είναι ο τίτλος της παράστασής τους, που θα παρουσιάσουν στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών «Δημήτρης Μητρόπουλος». Με τις εικόνες, τις διδαχές, τις αναμνήσεις που έχουν μοιραστεί με τον Διονύση Σαββόπουλο φιλοτεχνούν τον χρόνο που ακόμα κατοικούμε.
Ο Στάθης Αννινος και η Κατερίνα Πολέμη υπήρξαν αγαπημένοι συνεργάτες του κορυφαίου δημιουργού
Η ιδέα, όπως εξηγεί η ελληνοβραζιλιάνα τραγουδοποιός, ήταν του Στάθη Αννινου – με τον οποίο τη συνδέει μια κοινή διαδρομή που ξεκίνησε μέσα από τη συνεργασία τους με τον ίδιο τον Σαββόπουλο. «Αυτός ουσιαστικά το έχει χτίσει. Εγώ, λοιπόν, είμαι περισσότερο σαν ερμηνεύτρια και συμπληρώνω κάποια κομμάτια της παράστασης με προτάσεις που κάνω εγώ. Αλλά, κυρίως, είναι ιδέα του Στάθη. Θα ήθελε να κάνει ένα αφιέρωμα στον κύριο Διονύση, ως συνεργάτης του επί πολλά χρόνια».
Ενα αυθεντικά πολύχρωμο σύμπαν
Τι σημαίνει, όμως, προσωπικά για την ίδια το σύμπαν του Διονύση Σαββόπουλου; «Η λέξη “σύμπαν” που χρησιμοποίησες είναι πολύ ωραία, γιατί κι εγώ νιώθω ότι αυτό που δημιουργεί στη μουσική και στην ποίησή του είναι ένα ολόκληρο σύμπαν. Σημαίνει πάρα πολλά. Μας βάζει σε έναν νέο κόσμο, με πολλή αλήθεια, είτε μέσα από τα πολιτικά τραγούδια του είτε μέσα από τα πιο προσωπικά και συναισθηματικά του. Θεωρώ ότι είναι πολύ αληθινός και πολύ αποκαλυπτικός μέσα από το έργο του. Και μουσικά είναι προκλητικός, πέρα από τους στίχους του. Για μένα, ο Σαββόπουλος είναι χιούμορ, γνώση, εμπνευσμένοι στίχοι και αλήθεια. Βάζει αληθινά στοιχεία στο έργο του, με σοφία, καυστικότητα κάποιες φορές, και συμπεριλαμβάνει πολλούς τρόπους γραφής και πολλά συναισθήματα».
Στην ίδια συζήτηση, ο Στάθης Αννινος προσεγγίζει το σύμπαν του Διονύση Σαββόπουλου μέσα από την πολυδιάστατη φύση της μουσικής του, αλλά και την αίσθηση ενός κόσμου, παράξενου, όμορφου και ανεξάντλητου. «Νομίζω ότι το έχει πει και ο ίδιος. Είναι κάτι σαν ένα τραγούδι του: παράξενο, όμορφο, ένα τοπίο που κρύβει κάτι ακόμη, κάτι που δεν χωράει εύκολα σε έναν στίχο.
Ο Σαββόπουλος είναι ένας πολύπλευρος δημιουργός. Είναι η φωνή του, που είναι εξαιρετικά χαρακτηριστική, είναι η μουσική του, ο στίχος του, αλλά και οι ενορχηστρώσεις του, που είναι πολύ ιδιαίτερες. Πρόκειται για ένα πολύ πλούσιο και πολύχρωμο σύμπαν». Κι αν το έργο του Σαββόπουλου χαρακτηρίζεται από την οξύτητα της σκέψης και την ανατρεπτική του διάθεση, την πολιτική του ματιά, εξίσου καθοριστικές είναι και οι πιο ευαίσθητες, ανθρώπινες αποχρώσεις του. «Είναι και πολύ τρυφερός και ρομαντικός», υπογραμμίζει η Κατερίνα Πολέμη και συνεχίζει: «Γι’ αυτό έγινε ένα σύμπαν· γιατί μέσα στο έργο του υπάρχουν όλα τα συναισθήματα της ζωής και όλες οι διαφορετικές προσεγγίσεις».
Ανυπακοή και διαχρονικότητα
Στέκεται, ωστόσο, και σε ένα στοιχείο που θεωρεί καθοριστικό για τη μοναδικότητα του Σαββόπουλου: την αίσθηση ότι η μουσική του δεν υπακούει σε έτοιμες φόρμες, αλλά ακολουθεί έναν απολύτως προσωπικό δρόμο. «Ξέρεις τι σκεφτόμουν χθες, καθώς πήγαινα στην πρόβα με τον Στάθη; Ακουγα τις μουσικές του και σκεφτόμουν ότι είναι σαν να μην έχει ακούσει ποτέ μουσική στην ζωή του!
Ο τρόπος που γράφει, συνθέτει και ενορχηστρώνει είναι σαν να μην έχει επηρεαστεί από κάτι άλλο. Βέβαια, αν αφήσουμε στην άκρη τις ομοιότητες που μπορεί να υπάρχουν με άλλα έργα – κάτι που συμβαίνει σε όλους τους συνθέτες – η μουσική του ακούγεται σαν να μην έχει ακούσει ποτέ μουσική και να τη δημιουργεί από την αρχή ο ίδιος. Εφτιαξε ένα τελείως δικό του μουσικό ιδίωμα». Ενα ιδίωμα που δεν περιορίζεται μόνο στη σύνθεση ή στον στίχο, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τη συνολική καλλιτεχνική παρουσία του δημιουργού, από τον τρόπο που ερμηνεύει τα τραγούδια του μέχρι τον τρόπο που στήνει μια παράσταση και επικοινωνεί με το κοινό. «Είναι ένας δικός του τρόπος, που τα περιλαμβάνει όλα μαζί: τη συνθετική του προσέγγιση, την ποιητική και στιχουργική του, την ερμηνεία του, τις ενορχηστρώσεις του, αλλά και το performing, το στήσιμο δηλαδή της παράστασης επί σκηνής. Ακόμη και οι αφηγήσεις που έκανε…» .
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που ο Στάθης Αννινος αντιλαμβάνεται τις διασκευές του έργου του Σαββόπουλου, ως μια δημιουργική διαδικασία που απαιτεί σεβασμό στο πρωτότυπο, αλλά και προσωπική έκφραση. Ο ίδιος επισημαίνει: «Κατ’ αρχάς, ο Σαββόπουλος είναι σύγχρονος και θα είναι για πάντα. Από τη μία πλευρά, η σχέση που έχω αναπτύξει με τη μουσική του, μέσα από τον τρόπο που την έχω παίξει, μου έχει δώσει μια βαθιά εξοικείωση μαζί της και με τον ίδιο. Αυτό, βέβαια, θέτει ένα πλαίσιο. Από την άλλη, οφείλεις να είσαι αυθεντικός. Είναι κάτι που το ήθελε και ο ίδιος: να είσαι αληθινός και να βρίσκεις τη δική σου φωνή μέσα σε αυτό το σύμπαν.
Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Αυτό ακριβώς ήθελε και ο ίδιος ο Διονύσης. Ο καθένας που καταπιάνεται με τη μουσική του, ανακαλύπτει και κάτι δικό του μέσα σε αυτήν. Η φωνή του είναι χαρακτηριστική και ο τρόπος που τραγουδά δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Θεωρώ, λοιπόν, ότι δεν πρέπει απλώς να μιμηθείς ή να αναπαράγεις κάτι, αλλά να αναδείξεις τον χαρακτήρα των κομματιών και να αφήσεις τη μουσική του να ταξιδέψει διαφορετικά μέσα στα χρόνια και στις εποχές».
Η προσωπική αυτή προσέγγιση αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο η Κατερίνα Πολέμη περιγράφει τη δομή της παράστασης, ένα μουσικό εγχείρημα που ξεκινά από το πιάνο και εξελίσσεται σε μια νέα, συλλογική ανάγνωση των τραγουδιών του Σαββόπουλου. «Θα ξεκινήσουμε με μια μεγάλη σουίτα για σόλο πιάνο, αφιερωμένη στα τραγούδια του Σαββόπουλου. Στη συνέχεια, μπαίνω κι εγώ και αλλάζουμε τις ενορχηστρώσεις. Προσεγγίζουμε τα κομμάτια με τον δικό μας τρόπο και τον δικό μας χαρακτήρα.
Δεν θα ακουστεί ο τρόπος του Σαββόπουλου, γιατί δεν μπορούμε να το κάνουμε όπως εκείνος· είναι τόσο μοναδικός. Πρόκειται για μια δική μας ερμηνεία, μέσα από τη ματιά ενός jazz και κλασικού πιανίστα, του Στάθη, μιας Ελληνοβραζιλιάνας, εμένα, και του Γιώτη Κιουρτσόγλου, που είναι δάσκαλος για όλους μας. Αυτό που θα παρουσιάσουμε είναι κάτι πολύ προσωπικό· είναι μια ακουστική προσέγγιση, κοντά σε εμάς και στον τρόπο με τον οποίο νιώθουμε τον κύριο Διονύση και τη μουσική του».
«Ανεξίτηλες» κοινές διαδρομές
Οι κοινές διαδρομές με τον Διονύση Σαββόπουλο άφησαν πίσω τους στιγμές, εικόνες και λόγια που παραμένουν ζωντανά στη μνήμη. Ο Στάθης Αννινος θυμάται συζητήσεις που είχαν κάνει, αλλά και τις περιοδείες τους. «Μια πολύ χαρακτηριστική ανάμνηση, πάντως, είναι από την αρχή της συνεργασίας μας. Οταν ξεκίνησα να δουλεύω μαζί του, μου είχε πει να περάσω από το γραφείο του και να του ετοιμάσω ένα-δύο κομμάτια. Ετσι, έκανα μια διασκευή στην «Παράγκα». Οταν την άκουσε, ενθουσιάστηκε και μου είπε: «Α! Τι ωραίο! Από εδώ και πέρα είσαι συνεργάτης!». Ενθουσιάστηκε εκείνος, ενθουσιάστηκα κι εγώ και, ουσιαστικά, εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε η συνεργασία μας.
Ηταν μια πολύ όμορφη στιγμή, που δεν θα ξεχάσω». Η σχέση της Κατερίνας Πολέμη με τον Διονύση Σαββόπουλο ήταν και ένα μάθημα εμπιστοσύνης και ελευθερίας, τόσο στη μουσική όσο και στη ζωή. «Σε κάθε παράσταση στην οποία συμμετείχα, ένιωθα ότι με σεβόταν, με εκτιμούσε και με αγαπούσε. Πάντα μου άφηνε ένα-δύο πράγματα για να τα αποφασίσω εγώ, να κάνω τις δικές μου προτάσεις και να βρω τον προσωπικό μου τρόπο να τα ερμηνεύσω. Μου έδινε χώρο και ελευθερία, σαν να με εμπιστευόταν. Αυτό έγινε μάθημα για μένα, τόσο ως άνθρωπο όσο και ως μουσικό: το ότι ένας τόσο σπουδαίος άνθρωπος, με τόσο μεγάλη διαδρομή, μου έδινε τον χώρο να εκφραστώ με τον δικό μου τρόπο».