Η δημόσια συζήτηση που πριν από μέρες παρακολουθήσαμε στο γεμάτο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, στο Παγκράτι, ανάμεσα στον Γιώργο Αρχιμανδρίτη και τον David Adjaye ήταν μία σπάνια, για το αθηναϊκό κοινό, ευκαιρία να έρθει σε άμεση επαφή με τη σκέψη πίσω από το έργο ενός διεθνούς και πολυβραβευμένου αρχιτέκτονα.
O Αdjaye (μάθαμε ότι προφέρεται Ατζαί), ο οποίος ήρθε στην Αθήνα ως προσκεκλημένος του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ), μας μίλησε για τις βασικές αρχές του έργου του ξεδιπλώνοντας ταυτόχρονα την προσωπική του πορεία, από τα παιδικά του χρόνια σε πόλεις της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής όπου ακολουθούσε τον διπλωμάτη πατέρα του, μέχρι τις σπουδές στη Βρετανία, τα ταξίδια στην Ιαπωνία, τις πρώτες αναθέσεις, τα βραβεία σε σημαντικούς διαγωνισμούς και τη διεθνή αναγνώριση.
Το πλαίσιο που έθεσε ο Γιώργος Αρχιμανδρίτης επέτρεψε στον Αdjaye να μιλήσει περισσότερο προσωπικά, τονίζοντας την καθοριστική σημασία που είχαν οι πρωταρχικές εικόνες και αναμνήσεις του: ο ανταγωνισμός με τους αδελφούς του, η εμπειρία των πολλών προσώπων της Αφρικής, η μύηση στον πνευματισμό της Ανατολής (βλ. Τανιζάκι), η επαφή με σημαντικούς σύγχρονους καλλιτέχνες.
Τα έργα και οι μελέτες που βλέπαμε στην οθόνη υποστήριζαν μια αρχιτεκτονική που διεκδικεί τη θέση της ως υπέρτατη έκφραση του πολιτισμού μας· ως μια συλλογική μορφή που προκύπτει από τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους. Οι λέξεις «ιστορία» και «αφήγηση» ακούστηκαν πράγματι αρκετές φορές, σαφώς περισσότερες από τις λέξεις «σχέδιο» ή «κατασκευή», και δεν είναι τυχαίο ότι ο Αdjaye ανέφερε ως τον καλύτερο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που έχει συμμετάσχει αυτόν για το Μουσείο Τέχνης του Πανεπιστημίου Princeton όπου η επιλογή του νικητή βασίστηκε σε μία συζήτηση ανάμεσα στη Διοίκηση του Πανεπιστημίου και επιλεγμένα αρχιτεκτονικά γραφεία.
Ζενέτος, Κωνσταντινίδης
Μια μικρή έκπληξη ήταν η αναγνώριση από τον αρχιτέκτονα της αξίας του έργου του Τάκη Ζενέτου και του Αρη Κωνσταντινίδη. Αν και δεν έγινε σαφές το είδος της επιρροής που πιθανώς άσκησε το έργο των δύο ελλήνων αρχιτεκτόνων, η συγκεκριμένη αναφορά έκανε ακόμα πιο οικείο και προσιτό τον βρετανο-γκανέζο αρχιτέκτονα. Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι ήταν ένας έμμεσος τρόπος του Αdjaye να μας θυμίσει ξανά το, ήδη δηλωμένο, ενδιαφέρον του να υλοποιήσει ένα σημαντικό έργο στην Αθήνα. Γεγονός είναι ότι η πρόσφατη παρουσία του Αdjaye – σε συνέχεια όλο και πιο συχνών δημόσιων εμφανίσεων έπειτα από μια δύσκολη περίοδο για το γραφείο του και τον ίδιο προσωπικά με αρκετές αναθέσεις να έχουν ακυρωθεί ή παγώσει – επιβεβαίωσε ότι ακόμα και η υψηλής στάθμης αρχιτεκτονική παραμένει μια ανθρώπινη υπόθεση.
Ο Κώστας Τσιαμπάος είναι αρχιτέκτονας, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ