Σαρλ ντε Γκωλ: Δεν είστε πια μόνος, στρατηγέ

^«Είστε μόνος, στρατηγέ», λέει στον Ντε Γκωλ κάποια στιγμή ο Ουίνστον Τσόρτσιλ (Σάιμον Ράσελ – Μπιλ) στην ταινία «Ντε Γκωλ: Η ώρα της αντίστασης», που τώρα παίζεται στους κινηματογράφους. Η απάντηση του Γάλλου είναι: «Είμαστε όλοι μόνοι, Ουίνστον».

Γι’ αυτό εντελώς μόνος, στην κυριολεξία, μέσα σε ένα δωμάτιο και ενώ είχε χάσει την ιθαγένειά του και καταδικαστεί σε θάνατο, ο Ντε Γκωλ κατάφερε να ιδρύσει τους «Ελεύθερους Γάλλους» για να συνεχιστεί ο αγώνας κατά των ναζιστών.

Μόνος στρατολόγησε τους συντρόφους του και μόνος αντιστάθηκε σε όλα τα εμπόδια, όχι μόνο τον κοινό εχθρό, τη Γερμανία, αλλά και τον «αίλουρο» Τσόρτσιλ, όπως και τον αμερικανό «σωτήρα», τον πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ντ. Ρούζβελτ (Κάμπελ Σκοτ). Γυρισμένη με όλες τις προδιαγραφές μιας υπέρλαμπρης παραγωγής, η ταινία δεν κρύβει τις διαθέσεις της: επιδιώκει να γίνει μια «αγιογραφία» του Σαρλ ντε Γκωλ και συγχρόνως να κάνει μάθημα Ιστορίας, κάτι που σε αρκετά σημεία μπορεί να επιφέρει μια πλήξη.

Με τη δράση του στην αντίσταση κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτός ο μοναχικός λύκος έγινε εθνικό σύμβολο της χώρας του στα μεταπολεμικά χρόνια. Ο ίδιος άνθρωπος, ωστόσο, έμελλε να γίνει το κόκκινο πανί της επαναστατημένης παρισινής νεολαίας τον Μάιο του 1968.

Και να που τώρα, στην ίδια χώρα, ο Σαρλ ντε Γκωλ ως κινηματογραφικός ήρωας όχι απλώς κάνει θραύση, αλλά βρίσκει υποστηρικτές στη γαλλική νεολαία. Ακόμα και ο κόσμος της κινηματογραφίας φαίνεται να τρίβει τα μάτια του με τα περισσότερα από πέντε εκατομμύρια ευρώ που το δίπτυχο «Ντε Γκωλ: Η ώρα της αντίστασης» (De Gaulle: L’âge de fer) και «Ντε Γκωλ: Προς την ελευθερία» (De Gaulle: Liberté) του Αντονίν Μποντρί έχει αποφέρει στα ταμεία – όχι και τόσο πίσω από τα επτά και κάτι εκατομμύρια της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν που αποτελεί το κινηματογραφικό hit του περασμένου καλοκαιριού.

Ακόμα και στην Ελλάδα, όπου φυσικά οι δύο ταινίες δεν αναμένεται να σημειώσουν επιτυχία παρόμοια με εκείνη της Γαλλίας, το πρώτο μέρος άνοιξε με λαμπρότητα στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, όπου την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου στο Auditorium Theo Angelopoulos πραγματοποιήθηκε σε εορταστική ατμόσφαιρα η πρεμιέρα του.

Εκτός άλλων, παρευρέθηκαν ο πρεσβευτής της Γαλλίας στην Ελλάδα Νικόλας Κασσιανίδης, η διευθύντρια του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος Μαρία Γουατζινί, καθώς και πλήθος προσκεκλημένων από τον χώρο του πολιτισμού, των μέσων ενημέρωσης και άλλων επίσημων φορέων.

Η προσέγγιση του Ντε Γκωλ από τον Μποντρί δηλώνει αμέσως τη «φιλοσοφία» και το πνεύμα του έργου. «Ο Ντε Γκωλ είχε μια σχεδόν παραμυθένια εικόνα για τη Γαλλία», είπε ο Μποντρί. «Η πραγματικότητα ήταν μπροστά στα μάτια του – η συνθηκολόγηση –, κι όμως πίστεψε στο όνειρο. Και κατάφερε να δώσει υπόσταση σε αυτό το όνειρο μέσα από έναν συνδυασμό επιμονής, τρέλας, τακτικής ευφυΐας και μιας σειράς εξαιρετικά σύνθετων, ανθρώπινων χαρακτηριστικών που γοητεύουν».

Ο ίδιος ο Μποντρί έβλεπε πάντα στον Ντε Γκωλ έναν Δον Κιχώτη. Μια προσωπικότητα στην οποία συνυπάρχουν το επικό, το κωμικό και το τραγικό στοιχείο. «Αυτό που μου άρεσε σε αυτή την ιστορία ήταν ότι φωτίζει μια πολύ ενδιαφέρουσα μορφή “τρέλας” – μια “τρέλα” που μπορεί να αλλάξει την ίδια την πραγματικότητα». Ηδη από την εφηβεία του, στα 17 του χρόνια, είχε διαβάσει τα απομνημονεύματα του Ντε Γκωλ όπως και την (καλύτερη ίσως) βιογραφία που έχει γραφτεί για τον γάλλο ηγέτη – από τον Ζαν Λακουτίρ. Μόνο όμως όταν κάποια στιγμή έπεσε στα χέρια του Μποντρί η βιογραφία του Τζούλιαν Τζάκσον (στην οποία στηρίζεται το σενάριο του διπτύχου) μπόρεσε να ξεφύγει από τη μυθική διάσταση που είχε αποκτήσει η μορφή του Ντε Γκωλ για να τον προσεγγίσει ως άνθρωπο.

Η ειρωνεία είναι ότι μετά την προβολή της ταινίας, εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ των Καννών φέτος, στην αρχή τουλάχιστον φαινόταν ότι το βιογραφικό έπος θα αποτύγχανε εμπορικά στις αίθουσες. Προκειμένου να προσελκύσει νέους σε ηλικία θεατές, η Pathé, το στούντιο παραγωγής των δύο ταινιών, διοργάνωσε ειδικές προβολές με οικοδεσπότη τον Inoxtag – δημοφιλή δημιουργό περιεχομένου στο YouTube και το Instagram. Παράλληλα, τοπικές Αρχές διέθεσαν δωρεάν εισιτήρια σε μαθητές και φοιτητές, με αποτέλεσμα να διαδοθεί η είδηση για την ταινία. Σε ρεπορτάζ σχετικό με τη δημοφιλία της ταινίας που έγινε από τους «New York Times», μια παρέα φοιτητών δήλωσε ότι την απόλαυσε. «Μάθαμε γι’ αυτή την ταινία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αποφασίσαμε να δούμε περί τίνος πρόκειται», είπε ένας εκ των φοιτητών. «Στο σχολείο διδασκόμαστε για τις Ελεύθερες Γαλλικές Δυνάμεις, αλλά υπήρχαν πολλά πράγματα που δεν γνωρίζαμε. Είχε ενδιαφέρον να δούμε πώς οι φοιτητές του Παρισιού ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Ντε Γκωλ για αντίσταση».

Η επιτυχία της ταινίας στα γαλλικά Μέσα συνδέεται άμεσα με μια ανανεωμένη πρόσληψη του καλώς εννοούμενου εθνικισμού, όπως τον περιγράφουν τα γαλλικά έγκυρα περιοδικά «Télérama» και «Nouvel Observateur». Η ταινία δεν προωθεί έναν κλειστό, αποκλειστικό πατριωτισμό· αντίθετα, αναδεικνύει έναν εθνικό λόγο δημοκρατικό, ανοιχτό και βαθιά πολιτικό, που στη γαλλική παράδοση ταυτίζεται με τον γκωλισμό. Ο Ντε Γκωλ παρουσιάζεται ως η μορφή που υπερασπίζεται όχι την υπεροχή της Γαλλίας, αλλά την ηθική συνέχεια του έθνους σε μια στιγμή ιστορικής κατάρρευσης. Το «Télérama» τονίζει ότι η ταινία πετυχαίνει επειδή δείχνει πώς η έννοια του έθνους μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος αντίστασης απέναντι στην παραίτηση και τον αυταρχισμό, ενώ το «Nouvel Observateur» επισημαίνει ότι το έργο «ξαναπιάνει το νήμα ενός εθνικού αφηγήματος που μιλάει για καθήκον, πίστη και συλλογικό σκοπό», χωρίς να διολισθαίνει σε τοξικότητα.

Αυτός ο τύπος εθνικισμού – ο républicain, όπως τον ονομάζουν – παρουσιάζεται ως δύναμη συνοχής και ως υπενθύμιση ότι η εθνική ταυτότητα μπορεί να είναι χώρος ευθύνης, όχι αποκλεισμού. Η ταινία κερδίζει το κοινό ακριβώς επειδή μετατρέπει ένα γνωστό ιστορικό αφήγημα σε ζωντανή υπενθύμιση ότι ο πατριωτισμός, όταν είναι δημοκρατικός και ανθρωποκεντρικός, παραμένει μια ισχυρή κινητήρια δύναμη για τη συλλογική αυτογνωσία.

ΤΟ «JUPITER»

Στο πολιτικό θρίλερ «Jupiter», που προβλήθηκε πριν από λίγο καιρό στο Φεστιβάλ Βενετίας, η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διεθνή κρίση και ο Πολ Αρσαμπό (Ντενίς Μενοσέ), ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της χώρας, καλείται στο υπόγειο κέντρο διοίκησης Jupiter (Δίας) για να τη διαχειριστεί. Ο ρώσος πρόεδρος έχει μόλις πέσει θύμα απόπειρας δολοφονίας και κατηγορώντας την Ουκρανία δηλώνει ότι προετοιμάζεται για αντίποινα. Η ρίψη πυρηνικών βρίσκεται στον ορίζοντα.

«Η μοίρα της ανθρωπότητας κρίνεται από ανθρώπους», δήλωσε ο Αλεξάντρ Σμία, σκηνοθέτης του «Jupiter», ο οποίος θέτει κάτω από το μικροσκόπιό του τον πρόεδρο Αρσαμπό εξετάζοντας τον χαρακτήρα του σε σχέση με τα προσωπικά του θέματα. «Ο ανθρώπινος παράγοντας συχνά παραβλέπεται όταν το πολιτικό πλαίσιο είναι τόσο έντονο. Η τεχνολογία μπορεί να μας βοηθήσει, αλλά την ίδια ώρα μπορεί να μας καταδικάσει, γι’ αυτό και ακράδαντα πιστεύω ότι ο ανθρώπινος παράγοντας έχει μεγάλο βάρος και παίζει ρόλο στη λήψη αποφάσεων, πόσω μάλλον κρίσιμων όπως αυτή.

Και δεν είναι τυχαίο που μεγάλοι ηγέτες της Γαλλίας, όπως ο Σαρλ ντε Γκωλ και ο Ζακ Σιράκ, μαζί με την τεράστια πολιτική ευθύνη που είχαν ως αρχηγοί κρατών, υπέφεραν από πολύ έντονες προσωπικές τραγωδίες. Πιστεύω πραγματικά ότι αυτές οι τραγωδίες με τον έναν ή τον άλλο τρόπο είχαν αντίκτυπο στην πολιτική τους δράση, ακόμα και στη λήψη των αποφάσεων. Γι’ αυτό και θεωρώ ότι αυτού του τύπου οι ηγέτες, με αυτόν τον χαρακτήρα, δεν υπάρχουν πλέον ανάμεσά μας».