Νέες θεραπείες κατά του καρκίνου: Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε μια πραγματική επανάσταση;

Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα των τελευταίων κλινικών μελετών δημιουργούν ελπίδες, αλλά οι επιστήμονες καλούν σε ρεαλισμό: οι νέες θεραπείες κατά του καρκίνου είναι πολλά υποσχόμενες, όχι όμως ακόμη διαθέσιμες για όλους τους ασθενείς.

Οι ειδήσεις των τελευταίων ημερών για εντυπωσιακά αποτελέσματα νέων θεραπειών κατά του καρκίνου αποτέλεσαν την αφορμή για το live vidcast TA NEA FAQ .

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ερευνητές ανακοίνωσαν ακόμη και πλήρη εξαφάνιση όγκων σε ασθενείς με ιδιαίτερα επιθετικές μορφές καρκίνου, δημιουργώντας προσδοκίες για μια νέα εποχή στην ογκολογία.

Πόσο κοντά, όμως, βρισκόμαστε στην πραγματική αξιοποίηση αυτών των θεραπειών; Και τι σημαίνουν στην πράξη τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα που δημοσιεύονται από τα μεγάλα επιστημονικά συνέδρια;

Απαντήσεις στην Μάρθα Καϊτανίδη, δίνει η καθηγήτρια Βιολογίας, Γενετικής και Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και εθνική εκπρόσωπος στην Επιτροπή Προηγμένων Θεραπειών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, Μαρία Γαζούλη.

Η νέα γενιά στοχευμένων θεραπειών

Στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης βρίσκεται ένα νέο διειδικό μονοκλωνικό αντίσωμα που στοχεύει ταυτόχρονα δύο κρίσιμους μοριακούς στόχους, τους υποδοχείς EGFR και MET. Σύμφωνα με την κ. Γαζούλη, πρόκειται για αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας που αξιοποιεί τη βαθύτερη κατανόηση των γενετικών μηχανισμών του καρκίνου.

Η λογική αυτών των θεραπειών είναι απλή αλλά εξαιρετικά σύνθετη στην εφαρμογή της: εντοπίζονται συγκεκριμένα μοριακά μονοπάτια που επιτρέπουν στον καρκίνο να αναπτύσσεται και να εξαπλώνεται και στη συνέχεια μπλοκάρονται με στοχευμένο τρόπο.

Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσαν και τα αποτελέσματα νέας θεραπείας για τον καρκίνο του παγκρέατος, ενός από τους πιο δύσκολους και επιθετικούς καρκίνους, η οποία στοχεύει μεταλλάξεις του γονιδίου RAS.

Δεν είναι οι ίδιες θεραπείες για όλους

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα εντυπωσιακά αποτελέσματα δεν αφορούν όλους τους ασθενείς.

Όπως εξηγεί η καθηγήτρια, η ανταπόκριση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: το γενετικό προφίλ του όγκου, τις μεταλλάξεις που φέρει, τις προηγούμενες θεραπείες που έχει λάβει ο ασθενής, το ανοσοποιητικό του σύστημα αλλά και το μικροπεριβάλλον του όγκου.

«Η σωστή θεραπεία στον σωστό ασθενή, τη σωστή στιγμή» είναι πλέον η βασική φιλοσοφία της σύγχρονης ογκολογίας, η οποία απομακρύνεται από τις γενικές προσεγγίσεις και στρέφεται προς την εξατομικευμένη ιατρική.

Η εποχή της ογκολογίας ακριβείας

Η μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων ετών είναι ότι οι γιατροί δεν αντιμετωπίζουν πλέον τον καρκίνο ως μία ενιαία νόσο.

Δύο ασθενείς με καρκίνο του ίδιου οργάνου μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικά γενετικά χαρακτηριστικά και συνεπώς να χρειάζονται διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση. Το μόνο κοινό χαρακτηριστικό όλων των καρκίνων είναι ο ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός των κυττάρων. Από εκεί και πέρα, κάθε όγκος αποτελεί ουσιαστικά μια ξεχωριστή βιολογική οντότητα.

Γι’ αυτό και καθοριστικό ρόλο αποκτούν πλέον οι γονιδιωματικές αναλύσεις και οι βιοδείκτες, που επιτρέπουν στους ογκολόγους να επιλέγουν την καταλληλότερη θεραπεία για κάθε ασθενή.

mRNA εμβόλια και τεχνητή νοημοσύνη

Μετά την επιτυχία της τεχνολογίας mRNA κατά την πανδημία, οι ερευνητές επενδύουν σημαντικά και στην ανάπτυξη θεραπευτικών αντικαρκινικών εμβολίων.

Οι πρώτες κλινικές μελέτες σε ασθενείς με μεταστατικό μελάνωμα έχουν ήδη δώσει ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ενώ αντίστοιχες έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη και για τον καρκίνο του πνεύμονα.

Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να διαδραματίσει κομβικό ρόλο στην ανάλυση των τεράστιων όγκων γενετικών, απεικονιστικών και κλινικών δεδομένων, συμβάλλοντας στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας αλλά και στην ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων.

Γιατί χρειάζονται χρόνια μέχρι να φτάσει ένα φάρμακο στον ασθενή

Παρά τον ενθουσιασμό που προκαλούν οι ανακοινώσεις, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι οι περισσότερες από αυτές τις θεραπείες βρίσκονται ακόμη σε στάδιο κλινικών δοκιμών.

Πριν ένα νέο φάρμακο φτάσει στην καθημερινή κλινική πράξη, πρέπει να περάσει από διαδοχικές φάσεις αξιολόγησης για την αποτελεσματικότητα αλλά κυρίως για την ασφάλειά του. Η διαδικασία από το εργαστήριο μέχρι την έγκριση διαρκεί κατά μέσο όρο περίπου δέκα χρόνια.

Γι’ αυτό και οι ασθενείς καλούνται να αντιμετωπίζουν με αισιοδοξία αλλά και κριτική σκέψη τα δημοσιεύματα για «θαυματουργές θεραπείες», εξετάζοντας πάντα σε ποια φάση μελέτης βρίσκεται κάθε νέα προσέγγιση.

Το μήνυμα των ειδικών: Η ελπίδα υπάρχει, αλλά η πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο όπλο

Παρά τη ραγδαία πρόοδο της επιστήμης, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η πρόληψη εξακολουθεί να αποτελεί την αποτελεσματικότερη στρατηγική απέναντι στον καρκίνο.

Οι προληπτικοί έλεγχοι, ο εμβολιασμός όπου ενδείκνυται, η έγκαιρη διάγνωση και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τη μείωση της θνησιμότητας.

Το συμπέρασμα, σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, είναι σαφές: δεν βρισκόμαστε ακόμη μπροστά σε ένα «φάρμακο για όλους τους καρκίνους». Βρισκόμαστε όμως σε μια περίοδο κατά την οποία η κατανόηση της βιολογίας του καρκίνου επιτρέπει τη δημιουργία ολοένα και πιο αποτελεσματικών, εξατομικευμένων θεραπειών, που αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των ασθενών.