Ταμείο Ανάκαμψης: Πού πέτυχε και πού απέτυχε η Ελλάδα

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) έχει «μπολιάσει» την ελληνική οικονομία με 24,7 δισ. ευρώ από το 2021 μέχρι σήμερα, ενώ απομένουν ακόμα 11,3 δισ. ευρώ προς εκταμίευση μέχρι το τέλος του έτους και την ολοκλήρωση του προγράμματος. Τα 24,7 δισ. ευρώ που έχουν εκταμιευθεί αντιστοιχούν σε επιδοτήσεις σχεδόν 13 δισ. ευρώ και δάνεια 11,7 δισ. ευρώ, ενώ αναμένεται η εκταμίευση ακόμη 5,3 δισ. ευρώ επιδοτήσεων και δανείων ύψους 6 δισ. ευρώ στις δύο τελευταίες δόσεις, τον Σεπτέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Τα 36 δισ. ευρώ που έχει εξασφαλίσει η Ελλάδα από το ΤΑΑ αντιστοιχούν στο 16% του ΑΕΠ της χώρας με έτος αναφοράς το 2023, ποσοστό που φέρνει τη χώρα μας στην πρώτη θέση στη σχετική κατάταξη. Το αποτύπωμα του ΤΑΑ στην ελληνική οικονομία είναι ήδη ορατό, όπως φαίνεται από τον δείκτη επενδύσεων προς το ΑΕΠ της χώρας, που έχει σημειώσει εντυπωσιακή άνοδο από το 2019 έως σήμερα. Πρόσφατη μελέτη της Alpha Bank αναδεικνύει ότι ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ έχει αυξηθεί από 11% το 2011 σε 16,9% το 2025, ενώ εκτιμάται ότι θα κλείσει το 2026 κοντά στο 18%. Ετσι, με ώθηση από το ΤΑΑ, η Ελλάδα θα έχει καλύψει παραπάνω από το ήμισυ της απόστασης που τη χωρίζει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (περίπου 22%).

Οι πυλώνες

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, το μεγαλύτερο μέρος των πόρων του ΤΑΑ αναλογεί στον πυλώνα της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής, με περισσότερα από 10 δισ. των εκταμιευμένων χρημάτων (περίπου 3,9 δισ. σε επιδοτήσεις και 6,1 δισ. ευρώ σε δάνεια) να κατευθύνονται σε σχετικές δράσεις. Στη δεύτερη θέση βρίσκουμε τον πυλώνα της «πράσινης» μετάβασης, με εκταμιεύσεις 5,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2,4 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε επιδοτήσεις και τα 4 δισ. ευρώ σε δάνεια. Ακολουθούν η ψηφιακή μετάβαση και ο τομέας της υγείας με εκταμιεύσεις άνω των 3,2 δισ. ευρώ ο καθένας. Για την ψηφιοποίηση έχουν δοθεί 1,2 δισ. σε επιδοτήσεις και 2 δισ. ευρώ σε δάνεια, ενώ στην υγεία έχουν δοθεί 3,15 δις. σε επιδοτήσεις και περίπου 100 εκατ. ευρώ σε δάνεια.

Σε ορισμένους τομείς, η πρόοδος που έχει επιτευχθεί χάρη στους πόρους του ΤΑΑ είναι εμφανής. Ξεχωρίζει ο τομέας της ενέργειας, στον οποίο η Ελλάδα θέλει να πρωταγωνιστήσει, ανάγοντάς την σε συγκριτικό πλεονέκτημα. Ετσι το μερίδιό της που παράγεται από ΑΠΕ ξεπερνά σταθερά πλέον το 50% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι ο ΑΔΜΗΕ, ο ΔΕΔΔΗΕ, η ΔΕΗ και η ΔΕΣΦΑ βρίσκονται στην πρώτη δεκάδα των επιχειρήσεων που έχουν λάβει τα περισσότερα χρήματα από το ΤΑΑ, ενώ το υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος έχει λάβει περισσότερα από 2 δισ. ευρώ, αποτελώντας τον δεύτερο μεγαλύτερο παραλήπτη πόρων του ΤΑΑ, πίσω μόνο από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.

Η ενέργεια

Και στον κλάδο της ενέργειας, όμως, δεν λείπουν τα έργα που έχουν απενταχθεί από το ΤΑΑ, με σημαντικότερα αυτά που αφορούν την αποθήκευση ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ, μεγάλο μέρος της οποίας μένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Παράλληλα, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει η μεγάλη αδυναμία της ελληνικής οικονομίας, παρά τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται. Η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας στην Ελλάδα αντιστοιχούσε μόλις στο 54,6% του μέσου όρου της ΕΕ το 2025, με τη χώρα μας να βρίσκεται στην τελευταία θέση της σχετικής κατάταξης.

Το θετικό για την ελληνική οικονομία είναι ότι ακόμα και μετά τη λήξη του ΤΑΑ, οι επενδύσεις αναμένεται να συνεχιστούν. Η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκά εργαλεία, συμπεριλαμβανομένων των εναπομείναντων πόρων του ΕΣΠΑ 2021-2027, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 (από το οποίο υπολογίζεται ότι η Ελλάδα θα λάβει πάνω από 49 δισ. ευρώ), αλλά και μικρότερα σε μέγεθος εργαλεία όπως το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Τέλος, προγραμματίζονται επενδύσεις περίπου 23 δισ. ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030.