Σκέψεις και μαθήματα για το μέλλον από τους Έλληνες της Silicon Valley

Η Silicon Valley, ελληνιστί «κοιλάδα του πυριτίου» (από το χημικό στοιχείο που χρησιμοποιείται στα μικροτσίπ των υπολογιστών), είναι η περιοχή στον Κόλπο του Σαν Φρανσίσκο όπου εδρεύουν σχεδόν όλες οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες που καθορίζουν τον σημερινό κόσμο.

Από την Google, την Apple και τη Meta έως την OpenAI, την Anthropic, την xAI και την Palantir, η Silicon Valley έχει υπάρξει το εύφορο έδαφος για την τεχνολογική καινοτομία, τη δημιουργία της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και σχεδόν κάθε νέας εφεύρεσης στον κλάδο.

Οι κάτοικοί της ζουν κατά κάποιον τρόπο… στο μέλλον. Εργάζονται στις τεχνολογίες αιχμής πριν αυτές βγουν από το «εργαστήριο», δοκιμάζουν και υιοθετούν πρώτη τα τελευταία μοντέλα ΤΝ, κυκλοφορούν με ταξί χωρίς οδηγούς… Αυτός είναι και ο λόγος που μιλήσαμε με τέσσερις νέους Ελληνες της Silicon Valley.

Τους ρωτήσαμε για το πώς είναι να ζει κανείς στην τεχνολογική «Γη της Επαγγελίας», για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ΤΝ, τον υφέρποντα φόβο για μαζικές απολύσεις και τις αλλαγές στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή – προσπαθώντας, έτσι, να πάρουμε μια γεύση από το τι επιφυλάσσει το μέλλον και για εμάς.

«Στο Σαν Φρανσίσκο η ΤΝ δεν είναι θεωρητική συζήτηση, είναι το περιβάλλον. Τα Waymo (σ.σ. ταξί χωρίς οδηγό) κυκλοφορούν παντού, χρησιμοποιούμε εργαλεία που ο υπόλοιπος κόσμος θα δει σε 1-2 χρόνια, και οι συζητήσεις στα καφέ είναι κυριολεκτικά για το ποιο μοντέλο είναι καλύτερο σε ποια εργασία», λέει ο Χρήστος Αλεξόπουλος, μηχανικός ΤΝ και μηχανικής εκμάθησης (machine learning) στη Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp).

«Είμαστε “μπροστά” στην καθημερινή εικόνα της πόλης και στην κοινωνική κουλτούρα», αναφέρει ο Γιώργος Πεσμαζόγλου, μηχανικός λογισμικού στη Netflix, όμως υπογραμμίζει ότι στον κλάδο του οι διαφορές δεν είναι τόσο μεγάλες. «Οι μηχανικοί, τόσο στην Ελλάδα όσο και στον υπόλοιπο κόσμο, γνωρίζουν και χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία καθημερινά», εξηγεί. Με αυτήν την εκτίμηση συμφωνεί και ο Γιώργος Κωνσταντόπουλος, επικεφαλής τεχνολογίας (Chief Technology Officer) στην επενδυτική εταιρεία paradigm.xyz που δραστηριοποιείται στις αγορές των κρυπτοστοιχείων και της ρομποτικής. «Χώρες που δεν έχουν πρόσβαση σε κεφάλαιο ή σε ισχυρό εισαγόμενο ταλέντο, όπως είναι η Ελλάδα, θα μπορούν να κάνουν πολύ πιο φιλόδοξα πράγματα».

Οι αλλαγές που έχει φέρει η ΤΝ στην καθημερινότητα των μηχανικών υπολογιστών της Silicon Valley είναι ριζικές. «Για τους μηχανικούς λογισμικού (software engineers), ο τρόπος εργασίας έχει αλλάξει ριζικά μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Πλέον, σπάνια γράφουμε κώδικα από το μηδέν. Η καθημερινότητά μας περνάει σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα από AI agents και εξειδικευμένα μοντέλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι έγιναν αυτόματα τα πάντα πιο γρήγορα, αλλά επιταχύνθηκαν θεαματικά συγκεκριμένες διαδικασίες: η συγγραφή κώδικα, η εκμάθηση νέων τεχνολογιών, η αναζήτηση πληροφοριών και οι δοκιμές των μοντέλων», προσθέτει ο μηχανικός της Netflix.

Νέο νόημα, περιεχόμενο στην «εργασία»

Ωστόσο, ο φόβος, που θέλει τις αλλαγές στη «Μέκκα» της τεχνολογίας να οδηγήσουν σταδιακά στην αντικατάσταση των εργαζομένων, είναι υπαρκτός. Πρόσφατη έρευνα της Metron Analysis για τη ΔιαΝΕΟσις έδειξε ότι το 74,2% των Ελλήνων ανησυχεί πολύ ή πάρα πολύ για το ενδεχόμενο απώλειας θέσεων εργασίας λόγω της ΤΝ.

«Ήδη, οι εταιρείες χρειάζονται λιγότερους μηχανικούς για να χτίσουν ένα σύστημα από ό,τι πριν από 5 χρόνια. Από το 2025, οι μηχανικοί, αντί να γράφουν κώδικα ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν και να κατευθύνουν AI agents» αναφέρει στα «ΝΕΑ» η Φωτεινή Κριεζή, μηχανικός λογισμικού στην Google. Ωστόσο, δεν πιστεύει ότι η τεχνολογική εξέλιξη θα οδηγήσει σε άμεσες απώλειες εργασίας για την ίδια και τους συναδέλφους της. «Απέχουμε από έναν κόσμο όπου όλη η τεχνολογική εξέλιξη σε όλους τους τομείς γίνεται από ένα γενικευμένο σύστημα με agentic ΑΙ. Μέχρι τότε αυτό θα γίνεται με εξειδικευμένα τομεακά συστήματα agentic AI που θα τα κατευθύνουν μηχανικοί», μας λέει.

«Είναι γεγονός ότι το τελευταίο διάστημα βλέπουμε πολλές απολύσεις», επισημαίνει ο Γιώργος Πεσμαζόγλου. «Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος τους δεν οφείλεται στην ΤΝ, ακόμα κι όταν οι εταιρείες το παρουσιάζουν έτσι. Λόγω της τρέχουσας οικονομικής κατάστασης, οι επιχειρήσεις πιέζονται να γίνουν πιο αποτελεσματικές και χρησιμοποιούν την ΤΝ ως πρόσχημα για περικοπές», αναφέρει ο ίδιος, και προσθέτει ότι παρατηρείται και μια μεταφορά κεφαλαίων στις επενδύσεις για τη δημιουργία των υποδομών στις οποίες βασίζεται η ΤΝ, όπως είναι τα κέντρα δεδομένων (data centers)».

Όσον αφορά το μέλλον της εργασίας, η μηχανικός της Google εκτιμά πως «οι εταιρείες θα κινούνται όλο και πιο γρήγορα συνδυάζοντας τους ανθρώπους με την αυτοματοποίηση της ΤΝ». «Ο καθένας μας θα καλείται να τη χρησιμοποιεί με σκοπό να είναι πιο γρήγορος και πιο αποτελεσματικός. Δεν με φοβίζει ακόμα το σενάριο πλήρους αυτοματοποίησης, καθώς δεν είναι ξεκάθαρο αν η ΤΝ θα μπορέσει αυτόνομα να λειτουργήσει τόσο αποτελεσματικά σε βάθος χρόνου όσο μια ομάδα ανθρώπων που χρησιμοποιεί την ΤΝ ως εργαλείο», προσθέτει.

«Η μεγαλύτερη αλλαγή που έρχεται δεν είναι ότι η ΤΝ θα αντικαταστήσει ανθρώπους, είναι ότι θα αλλάξει ριζικά το τι σημαίνει δουλειά. Ενας άνθρωπος με ΤΝ κάνει τη δουλειά πέντε ανθρώπων. Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες θα χρειάζονται λιγότερους ανθρώπους για το ίδιο αποτέλεσμα, και αυτό δεν είναι υποθετικό, ήδη το βλέπω», σημειώνει ο Χρήστος Αλεξόπουλος. «Αυτό που με φοβίζει πραγματικά, όμως, είναι κάτι άλλο, και είναι ένα μοτίβο που εμφανίζεται σε κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση: η κακή χρήση της τεχνολογίας που φτιάχνουμε. Κυβερνοεπιθέσεις, αυτοματοποιημένη παραπληροφόρηση σε μαζική κλίμακα, επιθέσεις σε υποδομές, νέοι τύποι απάτης. Γι’ αυτό είναι εξαιρετικά κρίσιμο να χτιστεί σωστά το στρώμα ασφαλείας της ΤΝ».

Προβληματισμοί

Μήπως είναι μια νέου τύπου… ατομική βόμβα;

Ο φόβος αυτός μοιάζει εν πολλοίς δικαιολογημένος. Πριν από λίγους μήνες, η Anthropic δημιούργησε το Claude Mythos, ένα μοντέλο ΤΝ που έχει τη δυνατότητα να εντοπίσει ευάλωτα σημεία στους κώδικες που καθορίζουν τη λειτουργία βασικών διαδικτυακών εφαρμογών, επιτρέποντας το «χακάρισμά» τους.

Λόγω των κινδύνων που ενέχει, η εταιρεία αποφάσισε να μην το δώσει άμεσα προς χρήση από το ευρύ κοινό, αλλά να το δοκιμάσει με επιλεγμένες μεγάλες εταιρείες και κυβερνήσεις, στο πλαίσιο του Project Glasswing. Βέβαια, η κίνηση αυτή θεωρείται από πολλούς ότι είναι περισσότερο ένα επικοινωνιακό τρικ ενόψει της εισαγωγής της Anthropic στο χρηματιστήριο, παρά ένα πραγματικό μέτρο προστασίας για τους κινδύνους του Mythos.

Πάντως, δεν είναι λίγοι αυτοί που έχουν παρομοιάσει την ΤΝ με την ατομική βόμβα και την καινοτομία της Silicon Valley με αυτήν που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του περιβόητου Manhattan Project στο Λος Αλαμος στις αρχές της δεκαετίας του 1940.

Το 2024, ο αμερικανός μεγαλοεπενδυτής Γουόρεν Μπάφετ είπε πως η ΤΝ είναι «κάπως παρόμοια» με τα πυρηνικά όπλα. Αντίστοιχους προβληματισμούς έχουν εκφράσει και άνθρωποι που βρίσκονται στο επίκεντρο των τεχνολογικών εξελίξεων όπως ο ελληνοκυπριακής καταγωγής Ντέμης Χασάμπης, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Google DeepMind.

Πρόσφατα, ο Πάπας Λέων ΙΔ’, στην εγκύκλιό του με τίτλο «Υπέροχη Ανθρωπότητα» (Magnifica Humanitas) επικεντρώνει στους κινδύνους της ΤΝ και την παραλληλίζει με την ανάπτυξη των πυρηνικών όπλων, στο πλαίσιο της δίχως όρια ισχύος που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος.

«Η αναλογία με τα πυρηνικά δεν μου φαίνεται εύστοχη, διότι θα πρότεινα σε όλο τον κόσμο να χρησιμοποιεί AI ενώ δεν θα πρότεινα σε κανέναν να έχει ατομική βόμβα στο σπίτι του» λέει από τη μεριά του ο Γιώργος Κωνσταντόπουλος.

«Οι μεγαλύτερες αλλαγές που με ενθουσιάζουν σε σχέση με την ΤΝ έχουν να κάνουν με την πρόοδο στην επιστήμη – μεγάλα άλυτα μαθηματικά προβλήματα ή εικασίες που δεν είχαν απόδειξη λύνονται με την ΤΝ. Θα δούμε φοβερά πράγματα, από μαθηματικά, φυσική, βιοτεχνολογία, ρομποτική κ.λπ.» αναφέρει, και προσθέτει ότι αυτό που τον ανησυχεί περισσότερο είναι το πώς θα περάσουν οι αλλαγές αυτές στην εκπαίδευση: «το σύστημα εκπαίδευσης αλλάζει ιστορικά πολύ αργά και ο κόσμος σήμερα αλλάζει όλο και πιο γρήγορα».