Ο «Δαίδαλος» στην παγκόσμια ελίτ

Στον αρχαίο μύθο, ο Δαίδαλος κατασκεύασε τα φτερά και ο Ίκαρος ανέλαβε την πτήση.

Στη σύγχρονη πολιτική εκδοχή του έργου, τον ρόλο του Δαίδαλου είχε ο Κυριάκος Πιερρακάκης. Επί της υπουργίας του σχεδιάστηκε το εγχείρημα και υπογράφηκαν οι πρώτες συμφωνίες για την ανάπτυξη και τη φιλοξενία του νέου ελληνικού υπερυπολογιστή στο Λαύριο.

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου είναι ο Ίκαρος που παρέλαβε τα φτερά και ανέλαβε να τα σηκώσει ψηλά. Επί της θητείας του Τρικαλινού υπουργού προχώρησαν η συμβασιοποίηση και η υλοποίηση του έργου, η σύνδεσή του με το εθνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS» και, πλέον, η είσοδός του στις κορυφαίες διεθνείς κατατάξεις.

Η πτήση μέχρι στιγμής έχει φτάσει ψηλά. Το ζητούμενο είναι να μη λιώσει το κερί στα φτερά: η μεγάλη τεχνολογική επίδοση να μη μείνει στις εξαγγελίες και στα δελτία Τύπου, αλλά να μετατραπεί σε πραγματική έρευνα, καινοτομία και όφελος για τη χώρα.

Τι πέτυχε ο ελληνικός «Δαίδαλος»

Ο «Δαίδαλος» κατέλαβε την 31η θέση στη λίστα TOP500, η οποία περιλαμβάνει τους 500 ισχυρότερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως.

Παράλληλα, βρέθηκε στην 23η θέση της Green500, της κατάταξης που αξιολογεί πόση υπολογιστική ισχύ παράγει κάθε σύστημα σε σχέση με την ενέργεια που καταναλώνει.

Πρόκειται για το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα η Ελλάδα και για τη σημαντικότερη ελληνική παρουσία στις διεθνείς κατατάξεις υπερυπολογιστών.

Οι δύο λίστες παρουσιάστηκαν στο Αμβούργο της Γερμανίας, στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου ISC 2026.

Τι είναι ένας υπερυπολογιστής

Ένας υπερυπολογιστής δεν είναι απλώς ένας πολύ ισχυρός προσωπικός υπολογιστής.

Πρόκειται για ένα μεγάλο σύστημα στο οποίο χιλιάδες επεξεργαστικές μονάδες συνεργάζονται ταυτόχρονα, μοιράζοντας μεταξύ τους εξαιρετικά σύνθετους υπολογισμούς.

Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων, να εκτελεί επιστημονικές προσομοιώσεις και να ολοκληρώνει εργασίες που ένας συμβατικός υπολογιστής θα χρειαζόταν χρόνια για να διεκπεραιώσει.

Οι υπερυπολογιστές χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για την πρόβλεψη καιρικών και κλιματικών φαινομένων, την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, την ανάλυση βιολογικών δεδομένων, την κυβερνοασφάλεια και την εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τι σημαίνουν τα 85,69 petaflops

Η μετρημένη επίδοση του «Δαίδαλου» στο διεθνές πρότυπο αξιολόγησης LINPACK ανέρχεται σε 85,69 petaflops.

Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι στο συγκεκριμένο τεστ το σύστημα μπορεί να εκτελεί περίπου 85,7 τετράκις εκατομμύρια μαθηματικές πράξεις κινητής υποδιαστολής μέσα σε ένα δευτερόλεπτο.

Η θεωρητική μέγιστη ισχύς του φτάνει τα 115,08 petaflops.

Ο «Δαίδαλος» βασίζεται στην αρχιτεκτονική HPE Cray EX254n και χρησιμοποιεί επιταχυντές NVIDIA GH200, οι οποίοι είναι σχεδιασμένοι για απαιτητικές επιστημονικές εφαρμογές και εργασίες Τεχνητής Νοημοσύνης.

Διαθέτει επίσης τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης. Αντί η θερμότητα να απομακρύνεται κυρίως με αέρα, ειδικό ψυκτικό υγρό περνά κοντά στα εξαρτήματα, επιτρέποντας αποτελεσματικότερη ψύξη και περιορισμό της απαιτούμενης ενέργειας.

Τι μετρούν οι TOP500 και Green500

Η TOP500 αξιολογεί τις επιδόσεις των υπερυπολογιστών μέσα από το LINPACK Benchmark, ένα διεθνώς αναγνωρισμένο τεστ σύνθετων μαθηματικών υπολογισμών.

Η κατάταξη δεν αποτυπώνει κάθε δυνατή χρήση ενός συστήματος, αλλά προσφέρει ένα κοινό μέτρο σύγκρισης της υπολογιστικής ισχύος.

Η Green500 εξετάζει την ίδια επίδοση σε συνάρτηση με την κατανάλωση ενέργειας.

Η παρουσία στην Green500 δεν σημαίνει ότι ένας υπερυπολογιστής καταναλώνει λίγο ρεύμα. Τέτοια συστήματα έχουν πολύ υψηλές ενεργειακές ανάγκες. Σημαίνει ότι παράγουν μεγάλη υπολογιστική ισχύ για κάθε μονάδα ενέργειας που καταναλώνουν.

Η 23η θέση του «Δαίδαλου» δείχνει, επομένως, ότι το ελληνικό σύστημα συνδυάζει υψηλές επιδόσεις με σημαντική ενεργειακή αποδοτικότητα.

Πού θα χρησιμοποιηθεί

Ο «Δαίδαλος» θα τεθεί στη διάθεση της ελληνικής και ευρωπαϊκής ερευνητικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, αλλά και της βιομηχανίας και του δημόσιου τομέα.

Η υπολογιστική του ισχύς θα μπορεί να αξιοποιηθεί σε τομείς όπως:

• η ανάπτυξη και εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης,
• η προσωποποιημένη υγεία και η βιοϊατρική έρευνα,
• η μελέτη του κλίματος και του περιβάλλοντος,
• η ανάλυση πολύ μεγάλων όγκων δεδομένων,
• η κυβερνοασφάλεια,
• η ανάπτυξη εφαρμογών για τη Δημόσια Διοίκηση,
• η επεξεργασία της ελληνικής γλώσσας,
• η ψηφιακή μελέτη και ανάδειξη του πολιτισμού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο υπερυπολογιστής θα λύνει αυτομάτως τα προβλήματα των συγκεκριμένων τομέων. Θα προσφέρει όμως την υποδομή που χρειάζονται ερευνητές και οργανισμοί για να πραγματοποιούν υπολογισμούς και αναλύσεις που μέχρι σήμερα ήταν αδύνατες ή απαιτούσαν πρόσβαση σε συστήματα του εξωτερικού.

Τι είναι το «PHAROS»

Ο «Δαίδαλος» θα αποτελέσει τον βασικό υπολογιστικό πυρήνα του εθνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS».

Ο όρος «εργοστάσιο» δεν περιγράφει μια συμβατική βιομηχανική εγκατάσταση. Πρόκειται για ένα οργανωμένο οικοσύστημα που θα συνδυάζει υπολογιστική ισχύ, δεδομένα, τεχνογνωσία και εξειδικευμένη υποστήριξη.

Στόχος είναι να δίνεται η δυνατότητα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, δημόσιους οργανισμούς, νεοφυείς επιχειρήσεις και μικρομεσαίες εταιρείες να αναπτύσσουν και να δοκιμάζουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τον συντονισμό του έργου έχει η ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET, ενώ η ΦΑΡΟΣ Α.Ε., θυγατρική του Υπερταμείου και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, έχει τον ρόλο του επιχειρηματικού βραχίονα.

Εγκατάσταση στο ιστορικό Λαύριο

Ο υπερυπολογιστής και το νέο Κέντρο Δεδομένων θα εγκατασταθούν στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Η εγκατάσταση θα φιλοξενηθεί στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού, ένα αναγνωρισμένο μνημείο της νεότερης βιομηχανικής κληρονομιάς.

Το Κέντρο Δεδομένων έχει σχεδιαστεί ώστε να αξιοποιεί ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και προηγμένα συστήματα ψύξης, με στόχο τον περιορισμό του ενεργειακού αποτυπώματος.

Ο «Δαίδαλος» αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το επόμενο διάστημα.

Δεν είναι η πρώτη ελληνική παρουσία

Παρά την αναφορά του νέου δελτίου Τύπου σε «πρώτη ένταξη της χώρας», η Ελλάδα είχε εμφανιστεί ξανά στην TOP500.

Το 2015 ο υπερυπολογιστής ARIS της ΕΔΥΤΕ είχε καταλάβει την 468η θέση της διεθνούς κατάταξης.

Ο «Δαίδαλος» αποτελεί, ωστόσο, την ισχυρότερη ελληνική παρουσία μέχρι σήμερα. Η διαφορά ανάμεσα στην 468η θέση του ARIS και στην 31η θέση του νέου συστήματος αποτυπώνει το τεχνολογικό άλμα που έχει πραγματοποιηθεί μέσα σε έντεκα χρόνια.

Το πραγματικό στοίχημα αρχίζει τώρα

Η διεθνής κατάταξη επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα αποκτά ένα υπολογιστικό σύστημα παγκόσμιας κλάσης. Δεν εγγυάται, όμως, από μόνη της ότι η επένδυση θα αποδώσει.

Το πραγματικό αποτέλεσμα θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα τεθεί το σύστημα σε πλήρη λειτουργία, ποιοι θα έχουν πρόσβαση, πόσα ερευνητικά και παραγωγικά έργα θα υποστηριχθούν και αν η υπολογιστική ισχύς θα μετατραπεί σε νέα γνώση, υπηρεσίες και επιχειρηματικές εφαρμογές.

Το έργο υλοποιείται από την ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET, στο πλαίσιο του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC.

Ο Πιερρακάκης σχεδίασε τα φτερά. Ο Παπαστεργίου ανέλαβε την πτήση και, μέχρι στιγμής, την οδήγησε ψηλά.

Μένει να αποδειχθεί ότι ο ελληνικός «Ίκαρος» θα γνωρίζει όχι μόνο πώς να ανεβαίνει, αλλά και πώς να μετατρέψει την πτήση σε χειροπιαστό αποτέλεσμα.