Νίκος Βουλανάς στα «ΝΕΑ»: «Το λαϊκό πρέπει πάντα να είναι συνδεδεμένο με το μπουζούκι»

Καταγράφοντας ιστορίες της λαϊκής μουσικής από τη Θεσσαλονίκη αλλά και παίζοντας κι εσείς ως μουσικός τι ήταν αυτό αρχικά που σας προσείλκυσε στο εν λόγω θέμα;

Ακούγοντας Καζαντζίδη συνεχώς μες τ’ αμάξι απ’ όταν θυμάμαι τον εαυτό μου λόγω του πατέρα μου, και από τα οκτώ μου χρόνια ρεμπέτικα εξαιτίας ενός φίλου του Γιώργου Καφετζή που έπαιζε μπαγλαμά. Αρχισα να ψάχνω βιβλία γύρω από το είδος και μαγεύτηκα με τη ζωή και τις ιστορίες όλων των μαστόρων του λαϊκού μας πολιτισμού, τραγουδιστών και μουσικών. Μεγαλώνοντας γνώρισα αρκετούς στη Θεσσαλονίκη και επεδίωξα να γνωρίσω κάποιους από την Αθήνα με πρώτο τον Μιχάλη Γενίτσαρη. Με όλους αυτούς έγινα φίλος και έχουμε κάνει άπειρες συζητήσεις για τα χρυσά χρόνια της νύχτας.

Είχατε κάποιους δασκάλους ή πρόσωπα που σας επηρέασαν στη μύησή σας στο λαϊκό; Αναφέρετε συχνά τον Γιάννη Μωραΐτη ή τον Θανάση Πολυκανδριώτη.

Οπως ανέφερα, ο πατέρας μου άθελά του με μύησε στον Καζαντζίδη και ο φίλος Γιώργος Καφετζής στο ρεμπέτικο. Το 2003 χάρις τον φίλο δεξιοτέχνη μπουζουξή Κώστα Βελλιάδη γνώρισα τον δάσκαλο Θανάση Πολυκανδριώτη και ήμουν από τότε μέχρι το 2016 σε αρκετές συναυλίες και χώρους μαζί με την ομάδα του. Οσα έζησα κοντά στον Θανάση Πολυκανδριώτη είναι μαθήματα και εμπειρίες ζωής. Με τον Γιάννη Μωραΐτη είμαστε φίλοι από το 2014 αν και τον γνώρισα και τον πρωτάκουσα από κοντά το 2008. Κάθε χρόνο κατεβαίνω στην Αθήνα για να δω τον Γιάννη, να κάνουμε βόλτες να μου δείξει μυστικά του μπουζουκιού και να μου πει ιστορίες απ’ τα παλιά. Επίσης έχω φιλία με τον Θύμιο Στουραΐτη και είχα με τον συγχωρεμένο τον Στέλιο Βαμβακάρη. Αλλά και οι συχνές τηλεφωνικές μας συζητήσεις με τον Γιάννη και τον Θύμιο είναι απολαυστικές. Εμμεσα κυρίως, λοιπόν, αυτοί είναι δάσκαλοι ζωής για μένα και τους ευχαριστώ για τη φιλία μας. Ο Στέλιος (Βαμβακάρης) λείπει πολύ όπως και η πενιά του.

Ξεχωρίσατε και γράψατε τις μαρτυρίες του λαϊκού μπουζουξή Σωκράτη Θεοδωρίδη σε βιβλίο. Μέσα στις αφηγήσεις διασώσατε μια γλώσσα, έναν κόσμο της νυχτερινής Θεσσαλονίκης…

Ο Σωκράτης ήταν ο πρώτος άνθρωπος που γνώρισα μες τη νύχτα της Σαλονίκης. Γίναμε φίλοι, με συμβούλευε, μου άνοιξε το σπίτι του, γνώρισα την οικογένειά του. Ηταν μαζί με τον Καμπουρέλο το καλύτερο δίδυμο της πόλης και από τα καλύτερα της Ελλάδας. Ο Σωκράτης έζησε τη νύχτα από το 1955 μέχρι το 2006 πολύ στα «γεμάτα». Αν τον άκουγες να αφηγείται μιλούσε λαϊκά, συγκροτημένα και προσεκτικά για πρόσωπα και καταστάσεις. Εγώ δεν είχα τίποτα να ωραιοποιήσω. Προσπάθησα, λοιπόν, να κρατήσω ακριβώς τα λόγια του όπως μου τα ‘πε.

Μινουί, Λιλύ, Καμπουρέλος – Σωκράτης – Μίγκος – Κοκοράκι κ.τ.λ. Πρόσωπα μιας μυθολογίας της Θεσσαλονίκης σε ρεμπέτικο και λαϊκό. Αλλά και Κεφάλας, Ψωμάς, Καλύβα, Μαριάνθη, Καρράς, Τζότζος κ.τ.λ. Τι άλλαξε μέσα στις δεκαετίες στην πόλη και αν άραγε υπάρχει αντίστοιχη λαϊκή σκηνή σήμερα;

Δυστυχώς, δεν υπάρχει αντίστοιχη λαϊκή σκηνή σήμερα. Μόνο ελάχιστα μαγαζιά κρατούν το ρεμπέτικο και λαϊκό όπως η «Πριγκηπέσσα» και κάποιες ταβέρνες που μουσικά κάνουν κάποια διαφορά… Στην ερώτηση αναφέρετε καλλιτέχνες με τεράστιο εκτόπισμα και ας μην έμειναν, εκτός του Καρρά, οι περισσότεροι στην Αθήνα. Κάνανε μεγάλες καταστάσεις στη Θεσ/νίκη και ανέβαινε η Αθήνα να τους ακούσει π.χ. στο Μινουί. Αλλά και οι πελάτες τότε ήξεραν πού θα πάνε και τι θα ακούσουν. Υπήρχαν μαγαζιά που άφησαν ιστορία αλλά και ονομαστοί θαμώνες. Δυστυχώς, άλλαξαν οι εποχές και όπως είπε ο φίλος μου ο Γιάννης Μωραΐτης «η νύχτα είπε καληνύχτα»!

Διαδραμάτισαν στον λαϊκό ήχο ρόλο οι πρόσφυγες και εν γένει το γεγονός πως η Θεσσαλονίκη υπήρξε πολυπολιτισμική πόλη;

Σίγουρα οι Μικρασιάτες έβαλαν το χρώμα τους στο λαϊκό αστικό τραγούδι. Ηρθαν το 1922 σπουδαίοι συνθέτες, οργανοπαίχτες και τραγουδιστές. Κάποιοι μάλιστα έστω για ένα διάστημα έδρασαν και στη Θεσσαλονίκη όπως π.χ. η Ρόζα Εσκενάζυ, η Στέλλα Χασκήλ, η Σεβαστή Παπαδοπούλου (Σεβάς Χανούμ), ο Δημήτρης Σέμσης (Σαλονικιός), ο Πρόδρομος Μουτάφογλου (Τσαουσάκης) και άλλοι. Οπως έδωσαν σίγουρα το στίγμα τους και οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης με τα σεφαραδίτικα τραγούδια τους.

Και σήμερα βγαίνουν πρόσωπα από τη Θεσσαλονίκη. Και από άλλα είδη όπως ο πολύ δημοφιλής ΛΕΞ. Θεωρείτε εξέλιξη του λαϊκού ακόμη και ένα είδος σαν την ελληνόφωνη ραπ; Πώς σήμερα διαμορφώνετε το νεολαϊκό στην περιοχή;

Από τη στιγμή που η ελληνόφωνη ραπ και ο ΛΕΞ έχουν την αποδοχή ενός σημαντικού ποσοστού κόσμου και κυρίως νεολαίας, αυτομάτως μπορεί να ονομαστεί «λαϊκή». Αλλά εγώ πιστεύω πως όσα χρόνια κι αν περάσουν το λαϊκό τραγούδι είναι και πρέπει να είναι συνδεδεμένο με το μπουζούκι. Λαϊκό τραγούδι ίσον μπουζούκι παιγμένο όμως όπως παλιά, «ορθόδοξα», αλλιώς ξενίζει το πράγμα… Σήμερα στη Θεσσαλονίκη έχει πολλούς σπουδαίους νέους που παίζουν λαϊκά και παραδοσιακά όργανα. Αλλά πέρα από ταβέρνες και ελάχιστες μουσικές σκηνές δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Χάθηκε η αίγλη και το άρωμα μιας εποχής που υπήρχε χρώμα σε μαγαζιά και ανθρώπους.

Ποιους θυμάστε πιο έντονα από την τελευταία εποχή των πάλκων;

Ευχαριστώ γι’ αυτήν την ερώτηση γιατί έχω ωραίες στιγμές με όσους θα αναφέρω που δεν θα επαναληφθούν δυστυχώς και είναι στιγμές που κάποτε πρέπει να γράψω με τους σπουδαίους φίλους μου. Ο πρώτος που γνώρισα και έζησα πολύ ήταν ο Σωκράτης Θεοδωρίδης. Κοντά σε αυτόν ο Νίκος Παρούσης, η Ρένα Σαντή, ο Χρήστος Πετρίδης, η Αλέκα Κηπουρού, ο Γρηγόρης Πετρίδης, ο Γιάννης Ανθεμίδης και ο Δημήτρης Καραμπατάκης, η τελευταία ομάδα του «Μινουί». Επίσης ο Τάκης Καμηλάς σπουδαίος μπουζουξής και φίλος μέχρι τώρα όπως και ο τραγουδιστής Μανωλάκης Μόραλης. Ο Χρήστος Παντελής (Μανάρας), ο Λάκης Φοινικιώτης, ο Χρήστος Μητρέντζης, ο πολύ καλός μου φίλος που είναι ενεργός ακόμη ο Φώτης Ιωαννίδης και η Δώρα Κυριακίδου (Νταλγκά). Θα αναφέρω επίσης τον φίλο μου Νίκο Πλασταρά με το καπηλειό του στην Ανω Πόλη και τον Γιώργο Καφετζίδη ή Τζότζο με την ταβέρνα του παραδίπλα από τη Μονή Βλατάδων. Τελευταίο άφησα έναν από τους σπουδαιότερους μπουζουξήδες της Ελλάδας, που λόγω επιλογών και νοοτροπίας ίσως δεν άφησε το όνομα που του πρέπει.

Για πείτε…

Αυτός είναι ο Γιώργος Προπατορίδης γνωστός σαν Καμπουρέλος που έπαιξε με όλο τον αφρό του λαϊκού τραγουδιού όπως τον Δημήτρη Στεργίου (Μπέμπη), τον Χιώτη, τον Τσιτσάνη, τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Μπάτη κ.ά. Απ’ όσα έχω ακούσει σε ηχογραφήσεις θα πω ότι ήταν εφάμιλλος των σπουδαίων μπουζουξήδων του ’50. Για 35 χρόνια έπαιζαν μαζί με τον Σωκράτη Θεοδωρίδη, το περίφημο δίδυμο Καμπουρέλος – Σωκράτης!