Μυθιστόρημα ή δολοφονία χαρακτήρα; Η Νάταλι Πόρτµαν «κρυµµένη» στις σελίδες του βιβλίου

Το «Life of M», το νέο μυθιστόρημα της καναδοβρετανής συγγραφέως Ρέιτσελ Κασκ, δεν έχει ακόμη φτάσει στα βιβλιοπωλεία, αλλά έχει ήδη προκαλέσει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες λογοτεχνικές συζητήσεις του καλοκαιριού. Το βιβλίο πρόκειται να κυκλοφορήσει στις 25 Αυγούστου και στο επίκεντρό του βρίσκεται η Μ., μια διάσημη ηθοποιός στην οποία πολλοί κριτικοί αναγνωρίζουν ένα ιδιαίτερα ευδιάκριτο είδωλο της Νάταλι Πόρτμαν.

Οι ομοιότητες είναι τόσο πολλές, ώστε δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν συμπτωματικές. Η Μ. είναι μια αγγλόφωνη ηθοποιός που ζει σε ευρωπαϊκή πόλη, η οποία παραπέμπει στο Παρίσι, εργάζεται ως πρόσωπο μεγάλου οίκου μόδας και έγινε διάσημη από πολύ μικρή ηλικία. Η πρώτη μεγάλη κινηματογραφική της εμφάνιση ήταν σε μια ταινία όπου, σύμφωνα με την περιγραφή της Κασκ, υπήρχαν αρχικά σκηνές στις οποίες το παιδί φαινόταν να επιδιώκει ή να προσκαλεί σε σεξουαλική αλληλεπίδραση τον ενήλικο πρωταγωνιστή – μια σαφής παραπομπή στην ταινία «Λεόν» του Λικ Μπεσόν.

Αργότερα, η Μ. υποδύεται μια εύθραυστη μπαλαρίνα στην πιο διάσημη ταινία της, θυμίζοντας αναπόφευκτα τον «Μαύρο κύκνο», που χάρισε στην Πόρτμαν το Οσκαρ α΄ γυναικείου ρόλου. Σε άλλη κινηματογραφική της δουλειά εμφανίζεται ως θύμα σχολικής επίθεσης που εξελίσσεται σε ποπ σταρ, όπως ακριβώς η Πόρτμαν στην ταινία «Vox Lux». Οπως και η πραγματική ηθοποιός, η Μ. έχει παιδιά, αλλά την περίοδο κατά την οποία εκτυλίσσεται η ιστορία δεν έχει σύζυγο.

Σκοτεινό πορτρέτο

Αυτές οι αναφορές ήταν αρκετές ώστε ορισμένα δημοσιεύματα να παρουσιάσουν το βιβλίο ως ένα σκοτεινό πορτρέτο της Πόρτμαν, ακόμη και ως μια μορφή «λογοτεχνικής δολοφονίας χαρακτήρα». Η υπόθεση έγινε ακόμη πιο ελκυστική επειδή συνδέει δύο ιδιαίτερα αναγνωρίσιμες προσωπικότητες: μια συγγραφέα που θεωρείται από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης αγγλόφωνης λογοτεχνίας και μια σταρ του Χόλιγουντ γνωστή όχι μόνο για την καριέρα της αλλά και για το ακαδημαϊκό της υπόβαθρο.

Ωστόσο, το «Life of M» φαίνεται να ενδιαφέρεται λιγότερο για την πραγματική Νάταλι Πόρτμαν και περισσότερο για την ιδέα της Νάταλι Πόρτμαν: για όσα το κοινό, τα μέσα ενημέρωσης και η πολιτιστική βιομηχανία έχουν προβάλει επάνω της έπειτα από περισσότερες από τρεις δεκαετίες δημοσιότητας.

Η Κασκ χρησιμοποιεί τη Μ. για να εξερευνήσει την τεχνητή κατασκευή της δημόσιας εικόνας και το ερώτημα της αυθεντικότητας. Ενας άνθρωπος του οποίου η δουλειά είναι να υποδύεται άλλους ανθρώπους βρίσκεται τελικά αντιμέτωπος με τη δυσκολία να περιγράψει τον ίδιο του τον εαυτό. Η Μ. έγινε γνωστή τόσο νωρίς, ώστε δεν διαθέτει ουσιαστικά ανάμνηση μιας ζωής στην οποία περνούσε απαρατήρητη. Η φήμη δεν παρουσιάζεται απλώς ως επαγγελματική συνθήκη, αλλά ως κάτι που έχει διαμορφώσει βαθιά την προσωπικότητά της.

Σε ένα από τα πιο ειρωνικά σημεία του βιβλίου, η Μ. εμφανίζεται σε ένα φανταστικό λογοτεχνικό σαλόνι που διοργανώνει ένας οίκος μόδας. Η Κασκ σχολιάζει δηκτικά το «γνωστό ενδιαφέρον» της ηρωίδας για τη λογοτεχνία, αγγίζοντας ένα ακόμη χαρακτηριστικό που έχει συνδεθεί έντονα με τη δημόσια εικόνα της Πόρτμαν: την εικόνα της καλλιεργημένης, διανοούμενης σταρ.

Αυτή ακριβώς η εικόνα έχει δημιουργήσει επί χρόνια ένα παράξενο πολιτιστικό παράδοξο γύρω από την Πόρτμαν. Είναι σταρ του Χόλιγουντ αλλά και απόφοιτος του Χάρβαρντ, έχει πρωταγωνιστήσει σε απαιτητικές καλλιτεχνικές ταινίες αλλά και σε μεγάλες εμπορικές παραγωγές. Η δημόσια συζήτηση συχνά επιχειρεί να συμφιλιώσει αυτές τις διαφορετικές πλευρές της, μετατρέποντάς τη σε πρόσωπο πάνω στο οποίο προβάλλονται αντιφατικές προσδοκίες.

Η ίδια η Πόρτμαν έχει περιγράψει στο παρελθόν αυτή την εμπειρία με έναν τρόπο που μοιάζει σχεδόν να συνομιλεί με το μυθιστόρημα της Κασκ. Σε συνέντευξή της είχε επισημάνει ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους τη βλέπουν οι άλλοι, δημόσια και ιδιωτικά, αλλά και πολλοί διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους αντιλαμβάνεται η ίδια τον εαυτό της. Ολες αυτές οι εκδοχές, είχε πει, αποτελούν κατά κάποιον τρόπο κομμάτια της ίδιας της ταυτότητάς της.

Οι κριτικές

Οι πρώτες κριτικές για το «Life of M» είναι ανάμεικτες. Η βρετανική «Telegraph» εξήρε την εξερεύνηση της ταυτότητας, της διασημότητας και της δημόσιας εικόνας, ενώ το αμερικανικό «New Yorker» υπήρξε πολύ αυστηρότερο, χαρακτηρίζοντάς το ως το «πιο αδύναμο μυθιστόρημα της Κασκ μέχρι σήμερα».

Παρά τις διαφωνίες, σχεδόν όλοι οι κριτικοί φαίνεται να επιστρέφουν στο ίδιο ερώτημα: είναι η Μ. η Νάταλι Πόρτμαν; Ισως αυτή να μην είναι τελικά η σωστή ερώτηση. Το «Life of M» δεν χρειάζεται να αποτελεί βιογραφικό πορτρέτο της ηθοποιού για να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τη δημόσια εικόνα της. Η Μ. μπορεί να μην είναι η Πόρτμαν, είναι όμως φτιαγμένη έτσι ώστε ο αναγνώστης να τη σκέφτεται. Και ακριβώς μέσα σε αυτή την αμφιβολία η Κασκ φαίνεται να εντοπίζει το βασικό θέμα του βιβλίου της: πόσο δύσκολο είναι να ξεχωρίσουμε έναν πραγματικό άνθρωπο από την ιστορία που έχουμε κατασκευάσει γι’ αυτόν.