Τι απέγιναν τα «τραγούδια του καλοκαιριού»;

Κάποτε το καλοκαίρι είχε ένα τραγούδι. Ή τουλάχιστον έτσι το θυμόμαστε. Ενα ρεφρέν που έβγαινε από τα ραδιόφωνα, τα ανοιχτά παράθυρα των αυτοκινήτων, τα beach bars και τις πλατείες και πριν τελειώσουν οι διακοπές είχε γίνει η ανεπίσημη μουσική υπόκρουση μιας ολόκληρης εποχής.

Από τη «Macarena» και το «Ι Gotta Feeling», μέχρι το «Despacito», το «Gangnam Style» και το «Waka Waka», τα κομμάτια αυτά ήταν κάτι περισσότερα από μια επιτυχία. Ηταν ένας κώδικας μνήμης εκείνων των καλοκαιρινών ταξιδιών, των ηλιοβασιλεμάτων παρέα με τους φίλους στις παραλίες και των εφήμερων θερινών ερώτων.

«Το καλοκαιρινό τραγούδι είναι ένα τυπικό τραγούδι που ξεκινάει από το αφτί, κατεβαίνει με το κολλητικό ρεφρέν του και μετά μένει στην καρδιά», εξηγεί στην ισπανική εφημερίδα «El Pais», ο Φερνάντο Μαρτίνεθ, dj γνωστός ως Fernandisco, ο οποίος συμμετείχε πριν από λίγες εβδομάδες σ’ ένα πάρτι που διοργάνωσε ο Δήμος της Μαδρίτης με σκοπό να ξαναζωντανέψει τα καλύτερα καλοκαιρινά τραγούδια όλων των εποχών. Ωστόσο, στις μέρες μας μοιάζει να μην υπάρχει πλέον ένα κομμάτι που να ανήκει σε όλους.

Τα playlists είναι προσωπικά, οι πλατφόρμες ατελείωτες και μια μελωδία μπορεί να γίνει viral στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης μέσα σε λίγες ώρες για να αντικατασταθεί από την επόμενη πριν προλάβει να γίνει ανάμνηση.

«Παλιά αγόραζες ένα βινύλιο, το γύριζες από την άλλη πλευρά κι αφιέρωνες χρόνο για να το ακούσεις. Τώρα η κατανάλωση είναι σαν το γρήγορο φαγητό», επισημαίνει στην εφημερίδα η Μόνικα Μαρτίνεζ, παραγωγός του Web radio Los 40 Classics που συμμετείχε κι αυτή στη γιορτή που στήθηκε στη σκηνή του πολυχώρου Matadero της Μαδρίτης. «Στο ραδιόφωνο ή την τηλεόραση πόνταραν σ’ ένα τραγούδι και μπορούσες να τ’ ακούς όλο το καλοκαίρι πάρα πολλές φορές. Αυτά έγιναν viral πριν τα reels και το Spotify, επειδή ήταν παρόντα στα ραδιόφωνα, την τηλεόραση, σε μουσικές εκπομπές, συναυλίες και στο οικογενειακό αυτοκίνητο», εξήγησε η ίδια.

Από τα ’50s στο Spotify

Η ανάγκη για τα τραγούδια του καλοκαιριού γεννήθηκε τη δεκαετία του 1950 και 1960, όταν με την αυξανόμενη δημοτικότητα του ραδιοφώνου, οι δισκογραφικές εταιρείες και οι καλλιτέχνες στόχευσαν τους εφήβους που βρίσκονταν σε διακοπές από το σχολείο προκειμένου να τους πουλήσουν περισσότερα προϊόντα ποπ κουλτούρας.

Η εμμονή με την ανάδειξη εκείνου του κομματιού που όλη τη θερινή σεζόν θα μονοπωλούσε το ενδιαφέρον, έφτασε στο αποκορύφωμά της τη δεκαετία του 1990, ασφαλώς και λόγω του MTV που είχε καθιερωθεί ως ο απόλυτος προορισμός για την ανάδειξη των τάσεων της μουσικής τής μάζας. Παράλληλα, τα μουσικά περιοδικά συνήθιζαν να προβλέπουν τους νικητές με βάση τις προτιμήσεις των αναγνωστών τους, φτιάχνοντας λίστες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο με τους επικρατέστερους καλλιτέχνες.

Σήμερα, την ίδια δουλειά κάνουν τα charts που σπεύδουν να αναδείξουν πρωταθλητές με βάση τους αλγορίθμους και τις ακροάσεις στο ψηφιακό περιβάλλον των πλατφορμών. Η αλλαγή αυτή έχει περιορίσει τη δυνατότητα των dj, των ραδιοφωνικών παραγωγών και των στελεχών της βιομηχανίας της μουσικής να καθορίζουν τις επιτυχίες, περνώντας την «εξουσία» στους ακροατές, οι οποίοι τις περισσότερες φορές επηρεάζονται από τις εξατομικευμένες προτάσεις του Spotify.

Τα περισσότερα τραγούδια που δημιουργούνταν για το καλοκαίρι τότε, είχαν θέματα που επαναλαμβάνονταν όπως ο ήλιος, η παραλία, οι έρωτες, η άμμος και τα πάρτι. Ως προς τον ρυθμό, είχαν συχνά επίδραση από τη λατινοαμερικανική μουσική σκηνή, ένα είδος που σήμερα είναι δημοφιλές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Καλλιτέχνες όπως ο Ελβις Κρέσπο, ο Ρίκι Μάρτιν κι ο King Africa συνέβαλαν στην εκτίναξη των τροπικών λάτιν ρυθμών που έκαναν ολοένα και πιο συχνά την εμφάνισή τους στις συνθέσεις, ενώ τώρα πια το ποπ έχει την πρώτη θέση. Φυσικά, η πλειονότητα όλων αυτών των τραγουδιών ήταν ανάλαφρες δημιουργίες, οι οποίες δεν διεκδικούσαν δάφνες ποιότητας αλλά απότομης βελτίωσης της διάθεσης στο άκουσμά τους.

Εκτός από τον τραγουδιστή, βασικό συστατικό για την επιτυχία του κομματιού ήταν ένα πιασάρικο ρεφρέν και μια χορογραφία που μπορούσε ν’ ακολουθήσει το κοινό. Πλέον, αυτό έχει αντικατασταθεί από βίντεο που γίνονται viral στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης και χρησιμοποιούν ένα τραγούδι ως υπόκρουση για να χορέψουν, να κάνουν μια πρόκληση ή να γεμίσουν με περιεχόμενο κοινής λήψης το προφίλ των χρηστών.