Μαζεύουν υπογραφές στο Κογκρέσο για να μη μπει η Τουρκία στα F-35 – Ποια είναι η βουλευτής που ξεσηκώνει την Ουάσιγκτον

Πρωτοβουλία στο Κογκρέσο για την αποτροπή ενδεχόμενης επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αναλαμβάνει η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα, Ντίνα Τίτους. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά τις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής διευθέτησης με την Άγκυρα, ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία.

Σύμφωνα με το κείμενο της επιστολής που βρίσκεται σε φάση συλλογής υπογραφών, οι βουλευτές ζητούν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες της, ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, χωρίς προηγούμενη επίλυση του ζητήματος των ρωσικών S-400 και των κυρώσεων CAATSA.

Διαβάστε ακόμα: Επιστολή Αμερικανών Βουλευτών στον Ρούμπιο – Ζητούν διευκρινίσεις για τις δηλώσεις Μπάρακ σχετικά με τα F-35 και την Τουρκία

Τα περιθώρια αντίδρασης που διαθέτει το Κογκρέσο καθορίζονται από τον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων. Ο νόμος αυτός δίνει σε βουλευτές και γερουσιαστές τη δυνατότητα να μπλοκάρουν μια συναλλαγή μέσω ενός κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας (joint resolution of disapproval), το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την κυβέρνηση.

Διαβάστε ακόμα: Τραμπ: «Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα ικανοποιήσει την Τουρκία»

Η επιστολή πρόκειται να αποσταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί να παρακάμψει τις δεσμεύσεις της αμερικανικής νομοθεσίας όσο η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί το ρωσικό σύστημα S-400.

Η νέα αυτή πρωτοβουλία έρχεται στον απόηχο των δηλώσεων του προέδρου Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.

Απαντώντας σε ερώτηση αν προτίθεται να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», αναφερόμενος στο αίτημα της Άγκυρας για κινητήρες της General Electric και μαχητικά F-35, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε καταφατικά. Οι δηλώσεις αυτές έγιναν ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου.

Το περιεχόμενο της επιστολής

Οι συντάκτες επικαλούνται δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ανέφερε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης για το πώς θα μπορούσε να προχωρήσει νομικά μια πιθανή πώληση. Ο κ. Βανς σημείωσε ότι «ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή».

Η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την προμήθεια του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.

Η Ουάσιγκτον είχε θεωρήσει ότι η παρουσία του συστήματος σε χώρα μέλος του ΝΑΤΟ εγκυμονεί κινδύνους για ευαίσθητες πληροφορίες που αφορούν τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.

Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο του 2020 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA. Η απόφαση αυτή παραμένει σε ισχύ και δεν έχει ανακληθεί.

Το νομικό επιχείρημα της επιστολής είναι ότι η αγορά των S-400 από την Τουρκία συνιστά σημαντική συναλλαγή με οντότητα που δρα για λογαριασμό του ρωσικού αμυντικού ή πληροφοριακού τομέα.

Οι βουλευτές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να δείχνουν πως η Τουρκία έχει απομακρύνει ή αποσύρει το σύστημα από επιχειρησιακή χρήση.

Επιπλέον, γίνεται αναφορά στον Νόμο περί Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα δεν έχει πλέον στην κατοχή της το σύστημα S-400 και παρέχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει ξανά την απόκτησή του.

Οι βουλευτές υπενθυμίζουν επίσης την ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, όπου ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και δεν μπορεί να την επανεντάξει στο πρόγραμμα των F-35.

Το θεσμικό φρένο του Κογκρέσου στις πωλήσεις όπλων

Με βάση τον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, όταν ο Λευκός Οίκος προχωρεί σε μεγάλη πώληση όπλων, το Κογκρέσο μπορεί να αντιδράσει με κοινό ψήφισμα αποδοκιμασίας. Πρόκειται για το επίσημο νομοθετικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους οι νομοθέτες μετά την κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης.

Ωστόσο, ο μηχανισμός αυτός σπάνια αποδίδει πρακτικά αποτελέσματα. Από τη στιγμή που η κυβέρνηση αποστέλλει την κοινοποίηση στο Κογκρέσο, ξεκινά μια περιορισμένη περίοδος ελέγχου – συνήθως 30 ή 15 ημερών για συμμάχους του ΝΑΤΟ και στενούς εταίρους των ΗΠΑ. Κατά το διάστημα αυτό, τα μέλη του Κογκρέσου μπορούν να καταθέσουν ψήφισμα που δηλώνει ότι η πώληση δεν πρέπει να προχωρήσει.

Το ψήφισμα δεν έχει από μόνο του δεσμευτική ισχύ. Για να σταματήσει μια πώληση, πρέπει να εγκριθεί με την ίδια διατύπωση από τη Βουλή και τη Γερουσία και είτε να υπογραφεί από τον πρόεδρο είτε να υπερψηφιστεί με πλειοψηφία δύο τρίτων, σε περίπτωση προεδρικού βέτο. Έτσι, μια απλή κοινοβουλευτική πλειοψηφία μπορεί να στείλει πολιτικό μήνυμα, αλλά δύσκολα μπορεί να μπλοκάρει μια αποφασισμένη κυβέρνηση.