Ένα «στην υγειά μας» 27 αιώνων, ξανά στην Ελλάδα

Εστω και για λίγες ώρες το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο «απέκτησε» χθες αγγεία που δεν έχει στις μόνιμες συλλογές του: μία μελανόμορφη κύλικα – ένα κρασοπότηρο δηλαδή – διακοσμημένη με δύο πετεινούς που κοιτάζονται αντικριστά και συνοδεύονται με την επιγραφή «Χαίρε και πίει» – αντίστοιχη της σημερινής ευχής «στην υγειά μας» – που χρονολογείται στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. Και έναν μικρό αμφορέα, το σώμα του οποίου κοσμείται επίσης με έναν κόκορα και δεν αποκλείεται να αποτελούσε ένα είδος επάθλου.

Οι δύο αυτές αρχαιότητες είναι μέρος ενός ενδιαφέροντος συνόλου 22 συνολικά που επαναπατρίστηκαν από το Ισραήλ στην Ελλάδα και παραδόθηκαν χθες στην καρδιά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου – στην αίθουσα του Βωμού –, τοποθετημένες σε δύο προθήκες, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και της πρεσβευτού του Ισραήλ Πνινάτ Γιανάι.

Οι αρχαιότητες εντοπίστηκαν στα χέρια εμπόρου τέχνης στο Ισραήλ και κατασχέθηκαν από τη Μονάδα Πρόληψης Αρχαιοκαπηλίας της Αρχής Αρχαιοτήτων της χώρας. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παραδόθηκαν μόλις την προηγούμενη Πέμπτη, οπότε οι συντηρητές του ιδρύματος ανέλαβαν να τις φροντίσουν, ώστε να παρουσιαστούν κατά τη χθεσινή επίσημη εκδήλωση.

«Είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ επιστρέφει αρχαιότητες στην Ελλάδα, αποτελώντας την αφετηρία μιας στενότερης συνεργασίας των δύο χωρών για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η επιστροφή αυτή επιβεβαιώνει ότι η συνεργασία μεταξύ των κρατών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης προϋποθέτει συνεργασία, αμοιβαία εμπιστοσύνη και κοινή προσήλωση στη νομιμότητα. Είμαι βέβαιη ότι η συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ θα συνεχίσει να αποδίδει ουσιαστικά αποτελέσματα στη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς», ανέφερε η υπουργός.

«Ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε ένα παιδί που κοιτάζει σήμερα ένα από αυτά τα αρχαία αγγεία και νιώθει μια σπίθα θαυμασμού. Βλέπει αυτό που ίσως είδε και ένιωσε ένα άλλο παιδί πριν από 2.000 χρόνια, και έτσι γίνεται ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα των γενεών που είχε διακοπεί. […] Για μένα, υπάρχει, επίσης, κάτι βαθιά συγκινητικό στη σκέψη ότι έχω το προνόμιο, ως πρεσβευτής του Ισραήλ, να αποδώσω αυτό το αρχαίο αντικείμενο στα άξια χέρια σας και ότι η χώρα μου είχε την τιμή να συμβάλει σε αυτή τη σημαντική στιγμή και αποστολή», είπε μεταξύ άλλων η πρεσβευτής του Ισραήλ Πνινάτ Γιανάι.

«Πολύ ωραίο σύνολο»

«Πρόκειται για ένα πολύ ωραίο σύνολο», σχολίαζαν μετά την τελετή παράδοσης – παραλαβής οι αρχαιολόγοι του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Χριστίνα Αβρονιδάκη και Ευάγγελος Βιβλιοδέτης, ενώ μας έδειχναν τα 15 αγγεία με προέλευση από την Αττική, τα έξι κορινθιακών εργαστηρίων, και ένα χάλκινο αγαλματίδιο γυναικείας μορφής – η αυθεντικότητα του οποίου πρόκειται να διερευνηθεί.

Επισημαίνουν μια ερυθρόμορφη κύλικα με έντονα σημάδια φθοράς, που κοσμείται τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά με ανδρικές στεφανωμένες μορφές. «Φαίνεται πως ήταν ένα πολύτιμο αγγείο, γι’ αυτό και επιχείρησαν να το επισκευάσουν όταν έσπασε. Είναι ορατές οι οπές για την τοποθέτηση μεταλλικών συνδέσμων, που δυστυχώς δεν σώζονται», λέει η αρχαιολόγος του ΕΑΜ.

Και παρακάτω στέκεται σε δύο κύλικες. Η πρώτη κοσμείται με δύο πετεινούς και τη φράση «Χαίρε και πίει», που μαρτυρά και τη χρήση της και όμοιά της δεν υπάρχει στις συλλογές του μουσείου. Στη δεύτερη, χωρίς πόδι, απεικονίζεται ένας κύκνος. «Τόσο οι πετεινοί όσο και ο κύκνος συνδέονται με τον ανδρισμό και τη δύναμη», εξηγεί.

Ανάμεσα στα επαναπατρισθέντα μπορεί κάποιος να δει μια λήκυθο με την εξόντωση του λιονταριού της Νεμέας από τον Ηρακλή, έναν κύαθο με αποτροπαϊκό μάτι, έξι αγγεία κορινθιακών εργαστηρίων που ξεχωρίζουν λόγω του κιτρινωπού πηλού τους και είναι διακοσμημένα με φτερωτούς πάνθηρες, πάπιες και ταύρους, αλλά και ορισμένα αττικά με σκηνές γυναικωνίτη, όπως και μια εξαιρετικής δεξιοτεχνίας μαινάδα την οποία κυνηγά ένας σάτυρος. Προς το παρόν δεν έχει γίνει γνωστό αν και πού θα εκτεθεί το επαναπατρισθέν σύνολο, αλλά θεωρείται πιθανό να συμπεριληφθεί στην ειδική έκθεση που ετοιμάζει εντός του 2027 το ΕΑΜ, όπου θα παρουσιαστούν επιστραφέντα κειμήλια.