H αστείρευτη ενέργεια του Ζαν Μισέλ Ζαρ

Απόλαυση με ουσία θα ήταν μια λεζάντα για τη συναυλία του Ζαν Μισέλ Ζαρ την περασμένη Δευτέρα στο Ξέφωτο του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στο πλαίσιο του RELEASE ATHENS 2026 X SNF NOSTOS. Καθηλωτικός και ατμοσφαιρικός, ο γάλλος πιονιέρος συνθέτης της ηλεκτρονικής, ambient και new age απέδειξε γιατί έβγαλε την ηλεκτρονική μουσική από τα underground υπόγεια και την έκανε mainstream.

Στο Ξέφωτο, λοιπόν, Ο Ζ.Μ. Ζαρ, ο οποίος στις 24 Αυγούστου κλείνει τα 78 του χρόνια, παρουσιάστηκε σαν 20χρόνος, όσον αφορά την ενέργεια. Κάποιος δίπλα μας αναρωτήθηκε, αν δεν το βλέπαμε, πόσοι θα πιστεύαμε ότι αυτό το οπτικοακουστικό σόου – φώτα, λέιζερ, βίντεο κ.ο.κ. – το υπογράφει ένας καλλιτέχνης με οκτώ δεκαετίες; Δεν είχε άδικο. Ηταν τόσο καινοτόμος, τόσο «in» στην αντίληψη της μουσικής, των συνθέσεων, τις οποίες «πείραξε» επί το χορευτικότερον, ώστε σε κάνει να αναρωτιέσαι από πού αντλεί τόση δύναμη και φαντασία.

Μόνος του πάνω στη σκηνή επί δύο και πλέον ώρες, συνδύασε μελωδικά στοιχεία με απόκοσμους, συμπαντικούς ήχους για να οδηγήσουν όλα αυτά σε ένα γιγαντιαίο υπερθέαμα αισθήσεων και συναισθημάτων. Καταλυτικό στοιχείο στο σόου του Ζαν Μισέλ Ζαρ δεν ήταν μόνο τα μουσικά του όργανα αλλά τα φώτα και οι φουτουριστικές προβολές. Ακόμη και όταν εμφανίστηκαν ρομπότ μέσω προβολής, ήταν τόσο ταιριαστά με την όλη παράσταση, που κανείς δεν σκέφτηκε ότι αύριο μπορεί να τα έχουμε δίπλα μας. Αλλωστε, όπως είπε και ο ίδιος, πολλά μπορούν να κάνουν, αλλά δεν μπορούν ακόμη να κλάψουν, να δακρύσουν.

Τεχνητή νοημοσύνη

Ο Ζαν Μισέλ Ζαρ δεν μοίρασε μόνο υποσχέσεις και «ευχαριστώ» από τη σκηνή, αλλά μίλησε, για παράδειγμα, για την τεχνητή νοημοσύνη. «Δεν πρέπει να φοβόμαστε την πρόοδο, δεν πρέπει να φοβόμαστε ούτε την τεχνολογία. Η τεχνολογία μπορεί να είναι ποιητική και οργανική. Πολλοί άνθρωποι φοβούνται την τεχνητή νοημοσύνη, όμως από μόνη της είναι ουδέτερη. Ολα εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιούμε. Για εμάς τους καλλιτέχνες μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να διευρύνουμε τη φαντασία μας. Για μένα η τεχνητή νοημοσύνη είναι “ενισχυμένη φαντασία”. Αυτή η παράσταση δημιουργήθηκε εν μέρει με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, ιδιαίτερα όσον αφορά τα οπτικά στοιχεία, τα οποία απόλαυσα πολύ να δημιουργώ».

Στάθηκε επίσης στην ηλεκτρονική μουσική, για την οποία σημείωσε ότι  «γεννήθηκε στην Ευρώπη. Δεν έχει καμία σχέση με την τζαζ, τη ροκ ή την Αμερική. Ερχεται από την κληρονομιά μας και την παιδεία μας, από την κλασική μουσική, καθώς και από τους σπουδαίους μουσικούς και συνθέτες της ηπείρου μας μέσα στους αιώνες. Οι μουσικές μου σπουδές με έφεραν σε επαφή με μερικές πραγματικά εκπληκτικές μηχανές. Και απόψε σας προσκαλώ σε αυτό που εγώ αποκαλώ την κουζίνα μου – ξέρετε, σαν την Greek salad – για να δείτε τον χώρο όπου περνώ το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου».

Και αυτόν τον χώρο τον απολαύσαμε με συνθέσεις – σταθμούς της καριέρας του, όπως τα «Les Chants Magnétiques 1», «Epica – Oxygène», «Oxymore», «Sex in the Machine», «Oxygène 2», «Équinoxe 7», «The Architect», «Zero Gravity», «Brutalism», «Oxygène 4», «Epica», «Stardust», «Quatrième Rendez-Vous, «The Time Machine». Εκτός όλων των άλλων, δήλωσε και «παλιός και πιστός φίλος της Ελλάδας», καθώς «η Ελλάδα υπήρξε πάντα μια μεγάλη πηγή έμπνευσης – εδώ γεννήθηκαν η φιλοσοφία και η δημοκρατία, αξίες που ο κόσμος έχει ανάγκη σήμερα περισσότερο από ποτέ. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να γιορτάζω εδώ την 30ή επέτειο του Ιδρύματος SNF NOSTOS».