Με ακρίβεια λεπτού εμφανίστηκε στην οθόνη του υπολογιστή ο σερ Τόνι Κραγκ, τόσο ευδιάθετος, ώστε τίποτα σχεδόν δεν μαρτυρούσε την κούρασή του, καθώς λίγες μόλις ώρες πριν είχε προσγειωθεί στο Βούπερταλ από τη Νέα Υόρκη όπου εγκαινιάστηκε μια νέα έκθεσή του. Στη γερμανική πόλη ζει τα τελευταία 49 χρόνια και διατηρεί το εργαστήριό του – μήτρα για τα άλλοτε μνημειώδη και άλλοτε επιτραπέζια γλυπτά του στα οποία η δυναμική κίνηση αψηφά το βάρος της ύλης.
«Η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πολύ πολύ προβληματική. Κι όταν βρίσκεσαι εκεί οσμίζεσαι το κλίμα. Οι άνθρωποι εκφράζουν την απογοήτευσή τους και στην πραγματικότητα τους φόβους τους, και για να διαχειριστούν αυτή τη συνθήκη στρέφονται στην τέχνη. Η διακυβέρνηση Τραμπ πιστεύει ότι μπορεί να την ελέγξει, αλλά δεν μπορεί. Κάθε φορά που γίνεται μια προσπάθεια ελέγχου της τέχνης αποτυγχάνει παταγωδώς. Δείτε τι έγινε και με τους Ναζί: κατέληξαν γελοίοι κι αξιολύπητοι», λέει στα «Πρόσωπα» ο πρωτοπόρος του κινήματος της Νέας Βρετανικής Γλυπτικής, το οποίο αμφισβήτησε τον παραδοσιακό φορμαλισμό και επανέφερε στη γλυπτική την αφήγηση, τα βιομηχανικά υλικά και τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης.
Πίσω του διακρίνεται το στούντιό του – «εδώ είναι η ζωή μου», όπως λέει – γεμάτο αρχεία τοποθετημένα με τάξη σε ράφια και έργα διάσπαρτα στον χώρο, που μαρτυρούν ότι βρίσκεται σε μια έντονα δημιουργική περίοδο, όπως και εκθέσεις του που «τρέχουν» ταυτοχρόνως
. Εκτός από εκείνη στην γκαλερί της Μάριον Γκούντμαν στη Νέα Υόρκη όπου παρουσιάζει μια εντυπωσιακή συλλογή από πρόσφατα γλυπτά φτιαγμένα από μπρούντζο, ξύλο, πέτρα, ατσάλι και γυαλί, ξεκινά και μια νέα συνεργασία που θα φέρει πιο κοντά στην Αθήνα τις ρευστές οργανικές φόρμες του, που είχαμε δει το 2015 στο Μουσείο Μπενάκη: εκπροσωπείται πλέον στο Βέλγιο και στην Ελλάδα από την γκαλερί Bernier/Eliades, με τους ιδιοκτήτες της οποίας τον συνδέει φιλιά πολλών δεκαετιών.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες εγκαινιάστηκε στις Βρυξέλλες η έκθεσή του «Συμμετρίες» με επίσης ολοκαίνουργια γλυπτά του. Με διαφορά ελάχιστων ημερών δε, νέα έργα του από ξύλο και πέτρα έχουν την ευκαιρία να δουν οι φιλότεχνοι και στο Πάρκο Γλυπτικής Βάλντφριντεν. Πρόκειται για μια έκταση 15 στρεμμάτων που από το 2008 μετέτρεψε σε πάρκο γλυπτικής και στην οποία εκτός από τη δική του δουλειά, τώρα, παρουσιάζει και την ιστορική έκθεση «Χρώμα, Χρώμα!», η οποία φωτίζει μια άγνωστη πτυχή της γερμανικής αβανγκάρντ με περίπου 160 πειραματικά έργα και δοκίμια των Βίλι Μπάουμαϊστερ, Οσκαρ Σλέμερ και Φραντς Κράουζε.
Οι τρεις αυτοί σπουδαίοι καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες, έχοντας εκδιωχθεί από τις ακαδημαϊκές τους θέσεις υπό το ναζιστικό καθεστώς, εργάστηκαν μυστικά μεταξύ 1937 και 1944 στο εργαστήριο βερνικιών του δρος Κουρτ Χέρμπερτς που βρισκόταν στην ίδια θέση με το πάρκο. Για ποιον λόγο επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή για να αναδείξει μια σκοτεινή-πειραματική περίοδο της γερμανικής τέχνης;
«Επειδή σε μια εποχή όπου υπήρχε τόσο πολύ σκοτάδι, η τέχνη τους κατάφερε να λάμψει, όπως βρίσκει πάντα τον τρόπο να κάνει η τέχνη. Αν κοιτάξετε την ομορφιά των αρχαιοελληνικών αγαλμάτων, διαπιστώνετε ότι πολλά έχουν κακοποιηθεί από παράφρονες μέσα στις χιλιετίες. Η ομορφιά τους, όμως, δεν μπορεί να καταστραφεί», εξηγεί ο 77χρονος δημιουργός και παραδέχεται ότι η επιλογή του έχει πολιτική διάσταση. «Πάντα υπάρχει πολιτικό μήνυμα στην τέχνη, αλλά ζούμε σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος του κόσμου της τέχνης αισθάνεται την υποχρέωση να “περνάει μηνύματα” κι αυτό γίνεται πολύ κουραστικό. Τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 το πολιτικό μήνυμα βρισκόταν στην ουσία του έργου», υποστηρίζει.
Ενα τεχνικό πρόβλημα μας αναγκάζει να διακόψουμε τη συζήτηση, οπότε η επιστροφή μέσω κινητών συσκευών πλέον δίνει την ευκαιρία στον Τόνι Κραγκ για μια σύντομη ξενάγηση στο εργαστήριό του, καθώς δουλεύει παράλληλα πάνω σε 32 διαφορετικά πρότζεκτ.
ΧΩΡΙΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ. Πάνω στους πάγκους αναρίθμητα χαρτιά με σχέδια, απόδειξη ότι δεν χρησιμοποιεί υπολογιστές για να σχεδιάσει. «Το πρόβλημα με τους υπολογιστές είναι ότι έχουν μια προκαθορισμένη δομή και τους χρησιμοποιώ σε ό,τι έχει σχέση με την κατασκευή. Ολοι έχουν σήμερα υπολογιστή, όμως δεν βλέπω με αυτό το μέσο να δημιουργείται ένα πραγματικά πολύ ενδιαφέρον γλυπτό», εξηγεί. Και αποκαλύπτει ότι δεν έχει μια αρχική ιδέα όταν ξεκινά ένα νέο έργο, παρά «ένα σημείο εκκίνησης που συχνά υπαγορεύεται από το έργο που μόλις τελείωσα. Το υλικό και μου δείχνει την κατεύθυνση. Δεν με ενδιαφέρει πού θα καταλήξει το έργο. Δεν το σκέφτομαι».
Ο Τόνι Κραγκ στις σπουδαίες διακρίσεις που έχει στο βιογραφικό του – βραβείο Τέρνερ, Ιμπεριάλε, τον τίτλο του Ιππότη, τη θέση του πρύτανη στην περίφημη Ακαδημία Τεχνών του Ντίσελντορφ από την οποία έχουν περάσει θρύλοι όπως οι Γιόζεφ Μπόις και Γκέρχαρντ Ρίχτερ – προσέθεσε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτισμού 2026. Μια διάκριση που δεν του έχει ακόμη απονεμηθεί για τεχνικούς λόγους, αν και ανακοινώθηκε στα τέλη Ιουλίου.
Ως Βρετανός που έχει γίνει αναπόσπαστο μέλος της γερμανικής πολιτιστικής ζωής, τον ανησυχεί η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη και πώς βλέπει τον ρόλο των καλλιτεχνών σε αυτή τη συνθήκη; «Οι ψηφοφόροι της Ακροδεξιάς στο κρατίδιο (σ.σ.: Σαξονίας-Ανχαλτ) με τους μόλις δύο εκατομμύρια κατοίκους είναι είτε ηλικιωμένοι, είτε πολύ συντηρητικοί, είτε νέοι που δεν είχαν την ευφυΐα να φύγουν, αλλά ξέρετε αυτή είναι η Δημοκρατία. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει δυνατότητα να εφαρμόσουν τις πρωτόγονες ιδέες τους, γι’ αυτό και οι καλλιτέχνες πρέπει να κάνουν τη δουλειά τους και να μην ανησυχούν υπερβολικά», απαντά.
Πριν αποχαιρετιστούμε κι ενώ τον περιβάλλουν ημιτελή και ολοκληρωμένα έργα του λέει: «Αισθάνομαι προνομιούχος, διότι έχω περάσει περισσότερα από 50 χρόνια της ζωής μου έχοντας αδιάκοπα τη δυνατότητα να προσπαθώ να βρω νέα γλυπτά και μορφές. Βέβαια κάποιες φορές συνέβαλε και η τύχη. Υπάρχει μια φράση στη Γερμανία που λέει: “Ακόμη και τυφλή κότα βρίσκει πού και πού ένα σπυρί”».
Info: Η έκθεση «Συμμετρίες» στην γκαλερί Μπερνιέ/Ηλιάδη, στις Βρυξέλλες, έως 19 Δεκεμβρίου. Η έκθεση «Τόνι Κραγκ» στην γκαλερί Μάριον Γκούντμαν, στη Νέα Υόρκη, έως 14 Οκτωβρίου. Η έκθεση «Νέα Εργα» στο Πάρκο Γλυπτικής Βάλντφριντεν, στο Βούπερταλ, έως 3 Ιανουαρίου 2027