Η ακρίβεια επιστρέφει στο δημόσιο ταμείο ως μπούμερανγκ και βάζει σε κίνδυνο την ορθή εκτέλεση του προϋπολογισμού. Την ώρα που οι ανατιμήσεις φουσκώνουν τις εισπράξεις από τον ΦΠΑ, το ίδιο το κράτος πληρώνει ολοένα ακριβότερα τα λειτουργικά του έξοδα.
Από το ρεύμα των νοσοκομείων και τα καύσιμα των απορριμματοφόρων μέχρι τα ανταλλακτικά των λεωφορείων, τα υλικά των δημόσιων έργων και τα ενοίκια των κρατικών υπηρεσιών, ο πληθωρισμός ανοίγει έναν δεύτερο λογαριασμό. Εναν λογαριασμό που δεν εμφανίζεται στον προϋπολογισμό, αλλά μπορεί να καταλήξει σε νέες υπερβάσεις και πρόσθετες ανάγκες χρηματοδότησης.
Το πρόβλημα δεν είναι όσα πληρώνει ήδη το Δημόσιο, αλλά κυρίως όσα κινδυνεύει να πληρώσει το 2027, εάν οι κυβερνητικές προβλέψεις για την αποκλιμάκωση της ακρίβειας αποδειχθούν υπερβολικά αισιόδοξες. Το οικονομικό επιτελείο έχει στηρίξει τον προϋπολογισμό σε πληθωρισμό 2,6%, όταν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αλλά και άλλοι διεθνείς οργανισμοί προβλέπουν πληθωρισμό κοντά στο 3,6%. Αυτή η απόσταση της μιας ποσοστιαίας μονάδας μπορεί να αποδειχθεί πολύ ακριβή για τον κρατικό προϋπολογισμό. Διότι το κράτος δεν είναι μόνο εισπράκτορας φόρων, αλλά και από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας, καυσίμων, υλικών και υπηρεσιών στη χώρα.
Η παγίδα
Τα στοιχεία του προσχεδίου αποκαλύπτουν το μέγεθος της έκθεσης. Σχεδόν 9,1 δισ. ευρώ προβλέπονται για αγορές αγαθών και υπηρεσιών του κράτους και λοιπά έξοδα νοσοκομείων και δήμων. Μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα ανατίμησης στο σύνολο αυτής της δαπάνης ισοδυναμεί με 91 εκατ. ευρώ. Ακόμη και αν η αύξηση περάσει μόνο στο μισό ποσό, η πρόσθετη επιβάρυνση φτάνει τα 45 εκατ. ευρώ. Είναι δύο σενάρια δημοσιονομικού κινδύνου, που αφήνουν εκτός τα δημόσια έργα, τις συγκοινωνίες και τις μισθώσεις του Δημοσίου.
Στα νοσοκομεία, κάθε νέα ανατίμηση περνά στους λογαριασμούς ενέργειας, στα αναλώσιμα, στις μεταφορές, στη σίτιση και στις υπηρεσίες καθαριότητας. Με προβλεπόμενα λοιπά έξοδα 3,21 δισ. ευρώ το 2027, μία πρόσθετη μονάδα κόστους μεταφράζεται σε 32 εκατ. ευρώ. Ο προϋπολογισμός έχει ήδη εγγράψει αύξηση των συγκεκριμένων δαπανών κατά 118 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2026, χωρίς να σημαίνει βέβαια ότι ολόκληρη οφείλεται στην αύξηση των τιμών.
Η πίεση έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της, καθώς για το 2026 αναγνωρίζεται υπέρβαση περίπου 150 εκατ. ευρώ στις δαπάνες των νοσοκομείων, λόγω πληθωρισμού αλλά και αυξημένων αναγκών περίθαλψης.
Στους δήμους, η ακρίβεια χτυπά τον ηλεκτροφωτισμό, την αποκομιδή απορριμμάτων, τα δημοτικά κτίρια και τη συντήρηση υποδομών. Στα 4,05 δισ. ευρώ των λοιπών εξόδων, μία επιπλέον μονάδα ανατίμησης σημαίνει 40,5 εκατ. ευρώ. Οι προβλεπόμενες δαπάνες είναι ήδη αυξημένες κατά 81 εκατ. ευρώ.
Η ίδια πίεση φτάνει στα λεωφορεία, στο μετρό και στις σιδηροδρομικές υπηρεσίες. Τα ακριβότερα καύσιμα, η ηλεκτρική ενέργεια και τα ανταλλακτικά απειλούν να αυξήσουν το κόστος λειτουργίας, ενώ οι κρατικές επιχορηγήσεις προς ΟΑΣΑ, ΟΑΣΘ και ΟΣΕ είχαν ήδη φτάσει τα 327 εκατ. ευρώ στο εννεάμηνο του 2026.
Στα δημόσια έργα, η ανατίμηση υλικών και μεταφορών μπορεί να περάσει στον προϋπολογισμό μέσω αναθεωρήσεων συμβάσεων. Με Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων 11 δισ. ευρώ το 2027, πρόσθετη αύξηση κόστους μιας μονάδας στο 20% των πιστώσεων θα δημιουργούσε δυνητικό λογαριασμό 22 εκατ. ευρώ. Και παραμένουν οι μισθώσεις υπηρεσιών και οι πολυετείς συμβάσεις καθαριότητας, φύλαξης και σίτισης.
Η ακρίβεια χτυπά και τις σχολικές αίθουσες, τα στρατόπεδα και τις δομές φιλοξενίας. Για τις λειτουργικές ανάγκες των σχολείων έχουν προβλεφθεί 140 εκατ. ευρώ το 2026, ενώ το πρόγραμμα σχολικών γευμάτων της περιόδου 2026-2027 απαιτεί άλλα 123 εκατ. ευρώ.
Στη συνολική χρηματοδοτική βάση των 263 εκατ. ευρώ, μία επιπλέον μονάδα ανατίμησης αντιστοιχεί σε επιπλέον 2,6 εκατ. ευρώ, εφόσον η ακρίβεια επιβαρύνει τις δαπάνες.
Στις Ενοπλες Δυνάμεις, η αναβάθμιση της σίτισης έχει ήδη απαιτήσει πρόσθετη ετήσια πίστωση 12 εκατ. ευρώ. Ακόμα και στις δομές υποδοχής και φιλοξενίας μεταναστών, οι δαπάνες τροφίμων και θέρμανσης δημιουργούν ακόμη μία εστία κινδύνου για τον κρατικό προϋπολογισμό, προκειμένου να αντιμετωπίσει το αυξημένο κόστος από την ακρίβεια.
Οι συντάξεις
Ο προϋπολογισμός καλείται παράλληλα να καλύψει τις εισοδηματικές παρεμβάσεις προκειμένου να στηριχθούν διάφορες κοινωνικές ομάδες. Η αύξηση των συντάξεων κατά 2,8% το 2027 απαιτεί 807 εκατ. ευρώ, οι αυξήσεις μισθών στο Δημόσιο 382 εκατ. ευρώ και η τιμαριθμοποίηση των αναπηρικών επιδομάτων 47 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για ήδη προβλεπόμενες δαπάνες, στις οποίες προστίθεται ο κίνδυνος νέων πιέσεων για στήριξη των εισοδημάτων.
Μόνο τα ενεργειακά μέτρα του 2026 κοστολογούνται σε 669 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2027 προβλέπεται εφεδρεία 200 εκατ. ευρώ. Το υφιστάμενο δημόσιο χρέος διαθέτει ισχυρή προστασία χάρη στη μακρά διάρκεια και τα σταθερά επιτόκια. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τις καθημερινές πληρωμές του κράτους.
Η μεγαλύτερη παγίδα, ωστόσο, βρίσκεται στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Το προσχέδιο προβλέπει αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών κατά 3,6% το 2027, έναντι ετήσιας δημοσιονομικής δέσμευσης 3,1%.
Η συμμόρφωση αξιολογείται σωρευτικά, όμως η απόσταση αυτή περιορίζει τα περιθώρια απορρόφησης νέων ανατιμήσεων. Εάν ο πληθωρισμός κινηθεί υψηλότερα από τις κυβερνητικές παραδοχές, το οικονομικό επιτελείο μπορεί να χρειαστεί να εξασφαλίσει πρόσθετους πόρους ή να περιορίσει άλλες δαπάνες για να διατηρήσει την προβλεπόμενη πορεία. Ετσι, η ακρίβεια απειλεί ακόμα και τη δημοσιονομική ευελιξία της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει νέες παρεμβάσεις για να την αντιμετωπίσει.
Αυτή είναι η δημοσιονομική παγίδα της ακρίβειας, καθώς ο πληθωρισμός αυξάνει τα φορολογικά έσοδα, αλλά ταυτόχρονα ανεβάζει το κόστος του ίδιου του κράτους. Και εάν οι τιμές κινηθούν υψηλότερα από τις κυβερνητικές παραδοχές, ο λογαριασμός θα έρθει να προστεθεί στις ήδη δεσμευμένες δαπάνες, πιέζοντας τα περιθώρια του προϋπολογισμού.