Οι μουσικές παραδόσεις ταξιδεύουν μαζί με τους ανθρώπους, περνούν από τόπο σε τόπο, αλλάζουν, συναντιούνται και αποκτούν νέες μορφές.
Στη μουσική διαδρομή της μουσικού, τραγουδίστριας και συνθέτριας Μάρθας Μαυροειδή, διαφορετικές μουσικές κουλτούρες και παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου συνυπάρχουν και συνομιλούν, δημιουργώντας έναν κόσμο χωρίς αυστηρά σύνορα.
Με αφορμή τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα της έκθεσης ΑΜΑΝ ΑΜΑΝ, η δεξιοτέχνις της λάφτας (συγγενικό όργανο με το ούτι και το λαούτο), που έχει κάνει παράλληλα σπουδές μουσικολογίας και εθνομουσικολογίας, μιλάει για τη μουσική ως φορέα μνήμης, τη δύναμη των ανθρώπων που μας συστήνουν νέους μουσικούς κόσμους, τις μουσικές που μας διαμορφώνουν, τις παραδόσεις που συνεχίζουν να ζουν μέσα από εμάς και όσα μας συνδέουν πέρα από σύνορα και καταγωγές.
Επιλέξατε να δώσετε στην παράστασή σας τον τίτλο «Tekke». Γιατί;
Οι τεκέδες ήταν χώροι όπου συγκεντρωνόταν η κοινότητα. Ιστορικά ήταν ένα είδος τεμένους για τους περιστρεφόμενους δερβίσηδες, το τάγμα των Μεβλεβί, και για τους Μπεκτασήδες, ένα άλλο τάγμα του Ισλάμ.
Στον ελλαδικό χώρο, όσο κρατούσε η οθωμανική κυριαρχία, λειτουργούσαν ως ιεροί χώροι. Σιγά σιγά, με την απουσία των Οθωμανών, απέκτησαν άλλη ιδιότητα, εξελίχθηκαν σε χασισοποτεία. Μας ενδιαφέρει αυτή η πορεία της αλλαγής χρήσης του χώρου. Και στις δύο περιπτώσεις είναι τόπος συνάντησης μιας κοινότητας: στη μια περίπτωση πνευματικής και στην άλλη υπόγειας, παράνομης, underground.
Το πρότζεκτ στηρίζεται σε ένα ντουέτο: εγώ θα παίζω ηλεκτρικό λάφτα, με εφέ ένα παραδοσιακό όργανο σε σύγχρονη εκδοχή, με πολύ σύγχρονο ήχο και ο Νίκος Παραουλάκης νέι, αλλά με ηλεκτρικούς ήχους. Θα είναι ένα μείγμα από ακουστικούς, ηλεκτρικούς και ηλεκτρονικούς ήχους.
Ο,τι παίζουμε εκείνη τη στιγμή, ζωντανά, θα το επεξεργαζόμαστε μέσα από ένα λογισμικό στο λάπτοπ. Πάνω σε αυτή τη βάση θα υπάρχουν αναφορές στις μουσικές που ακούγονταν στον τεκέ, με πολύ σύγχρονο τρόπο. Θα χρησιμοποιήσω τη φωνή, κυρίως μέσα από τους βοκαλισμούς. Οι μελωδίες που θ’ ακουστούν προέρχονται κυρίως από το ρεπερτόριο των δερβίσηδων, από την Ελλάδα, την Τουρκία και την Ανατολική Μεσόγειο. Το κυρίως κομμάτι όμως θα είναι ο αυτοσχεδιασμός.
Οι μουσικές παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου είναι αλληλένδετες. Πώς δουλεύει κανείς με υλικό που δεν ανήκει σε μόνον ένα έθνος;
Αυτό ακριβώς επιδιώκουμε, τη δημιουργική σύμπραξη διαφορετικών πολιτισμών. Οι μετακινήσεις των ανθρώπων πάνω στον γεωγραφικό χάρτη δεν αφορούν μόνο σώματα αλλά και άυλα αγαθά, δηλαδή κουλτούρα. Οταν ένας μετανάστης φεύγει από την Τουρκία για τη Γερμανία, κουβαλάει μαζί του την κουζίνα του, τα τραγούδια του, τη θρησκεία του. Ο Ross Daly το έχει πει πολύ καλά: οι μουσικές προϋπάρχουν των συνόρων. Νομίζω ότι αυτό τα συμπυκνώνει όλα. Ο πολιτισμός είναι κάτι δυναμικό, που διαρκώς εξελίσσεται και μεταλλάσσεται. Κάπως απορροφά αυτούς τους κραδασμούς, τους μετουσιώνει και τους μεταφορτίζει σε κάτι δυνητικά ελπιδοφόρο.
Μπορεί η μουσική να κρατήσει ζωντανή μια μνήμη που η επίσημη ιστορία ενδεχομένως αποσιωπά;
Υπάρχουν πολλά μουσικά είδη που υπέστησαν σοβαρή λογοκρισία και επιβίωσαν. Η λογοκρισία του Μεταξά κράτησε σχετικά λίγο, εκείνη όμως των χωρών του ανατολικού μπλοκ απέναντι στις μουσικές των εθνοτικών μειονοτήτων ήταν πολύ πιο μακρόχρονη και κατασταλτική. Και στην Ελλάδα έχουμε τέτοια παραδείγματα, με τους σλαβόφωνους. Ομως τώρα ανθίζουν. Το να παίζονται ζωντανά αυτές οι μουσικές είναι ένας τρόπος να διατηρηθεί η ιστορία.
Αισθάνεστε ευθύνη διασώζοντας τη μουσική γλώσσα κοινοτήτων που διασκορπίζονται;
Αυτό το κάνουν άλλοι, σοβαροί ερευνητές που πηγαίνουν από χωριό σε χωριό και καταγράφουν τους παππούδες. Τους θαυμάζω και μαθαίνω από τη δουλειά τους. Εγώ είμαι μεταπράτης. Παίρνω τη δουλειά που κάνουν κάποιοι στο πεδίο και την επεξεργάζομαι, είτε δημιουργικά, είτε διδάσκοντας τα τραγούδια στους μαθητές μου. Η μουσική είναι ένα μέσο κατανόησης ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν μοιράζονται την ίδια γλώσσα. Αν μάθεις ένα αραβικό τραγούδι, έρχεσαι πιο κοντά στην κουλτούρα των ανθρώπων και έχεις κάτι να μοιραστείς. Νομίζω όμως ότι η συνάντηση με τον ξένο, με τον οποίο δεν μοιράζεσαι την ίδια εθνοτική, πολιτιστική, θρησκευτική ταυτότητα, είναι πάνω απ’ όλα μια επίσκεψη στον εαυτό. Συνειδητοποιείς ποιος είσαι όταν έρχεσαι απέναντι στον άλλον.
Η μουσική σας πορεία τρέφεται από διαφορετικές παραδόσεις. Νιώθετε ότι ανήκετε περισσότερο κάπου;
Για μένα όλα ξεκινούν από τους ανθρώπους. Κάποιες φορές ακούγοντας ένα κομμάτι είναι σαν να δέχομαι ένα βέλος στην καρδιά. Αν δεν είχα ανθρώπους να μοιραστώ την αγάπη μου για μια συγκεκριμένη μουσική, δεν ξέρω πόση δύναμη θα είχε αυτό μέσα μου. Δεν έχει σημασία αν ο άνθρωπος που σε εισάγει σε ένα μουσικό είδος είναι βιρτουόζος. Σημασία έχει αν το αγαπά. Αυτό είναι το πιο μεταδοτικό πράγμα στον κόσμο.
Info: «Tekke» στο TAVROS, Αναξαγόρα 33, 1ος όροφος, τηλ. 210-3661014