Στο γνώριμο σκηνικό του αρχαίου θεάτρου στη Μικρή Επίδαυρο τρεις γυναίκες μιλούν για το μέλλον. Για να είμαστε πιο πιστοί στην πρόθεση του συγγραφέα για μια εκδοχή του μέλλοντος που τοποθετείται στην Αμερική στο (όχι και τόσο μακρινό) 2050. Εκεί μια γυναίκα δοκιμάζει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ως εναλλακτική τιμωρία μετά το διπλό έγκλημα που έχει διαπράξει. Αυτός είναι σε αδρές γραμμές ο πυρήνας στο «Ι-ΟΝΕ» του Ιβάν Βιριμπάγεφ που σκηνοθέτησε ο Γκαλίν Στόεφ.
Οι επιλογές της ηρωίδας είναι εγκλεισμός ή θεραπεία. Εκείνη επιλέγει τη θεραπεία και σ’ αυτό το σημείο εντοπίζουμε την πιο ελκυστική ιδέα της παράστασης. Το ερώτημα «ποιος αποφασίζει τι ακριβώς χρειάζεται να αλλάξει» και προηγείται του τετριμμένου «αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει τον άνθρωπο».
Το θεραπευτικό λοιπόν «Ι-ΟΝΕ» είναι ένα νευρο-προγραμματισμένο σύστημα: όταν το υποκείμενο συνδεθεί σ’ αυτό έχει τη δυνατότητα να «ανακουφιστεί», δηλαδή να συνεχίζει να ζει κανονικά υπό την αίρεση της «διόρθωσης». Αυτή η διόρθωση ξεφεύγει στην πορεία από τον τεχνολογικό χαρακτήρα και παίρνει τη μορφή – ας το πούμε έτσι – της υποσχετικής λύτρωσης από την ενοχή (ομολογώ πολύ ελκυστικό!), το Κακό και απ’ ότι τέλος πάντων κρίνεται ως προβληματικό για τον άνθρωπο. Το έργο εναποθέτει αυτή τη δράση σε μια κοινωνία που επιζητά να καταργήσει το Κακό. Σε αυτό το σημείο η τεχνολογία αρχίζει να θυμίζει κάτι πολύ πιο παλιό από την Τεχνολογία.
Οι τρεις ηθοποιοί, Σοφία Κόκκαλη, Karolina Rzepa, Antigone Dushesne, έφτασαν στη σκηνή φορώντας στολές που θύμιζαν καθολικές μοναχές. Τα μακριά λευκά μανίκια κρέμονταν δίνοντας την εντύπωση ενός ρούχου περιοριστικού των κινήσεων. Οταν αποφασίζουν να τα βγάλουν, μένουν με φορέματα τα οποία παραπέμπουν σε εκείνα που φορούν τα κορίτσια όταν λαμβάνουν την πρώτη τους θεία μετάληψη.
Οπως μας αποκάλυψαν είναι Prada – πόσο περίεργη συνάντηση της θρησκευτικής εικόνας και της σύγχρονης μόδας! Οι θρησκευτικές αναφορές υπήρχαν έτσι κι αλλιώς διάσπαρτες στο έργο: «Θέλεις ν αλλάξεις αυτόν τον κακό θεό και να τον κάνεις καλό; Θέλεις;», ακούγεται κάποια στιγμή.
Ο θεός, η θρησκεία, η σωτηρία, η πίστη, μέσα από αυτόν τον απρόσμενο τρόπο τοποθετούνται πάνω από τον άνθρωπο. Ομως, αυτή η θέση καταλαμβάνεται από το τεχνολογικό. Ενα από τα ερωτήματα που η παράσταση επιχείρησε να φωτίσει είναι το «Ποιος είναι ο θεός σου;». Την ίδια στιγμή, όμως, προκύπτει εύλογα η απορία αν είναι ένα ερώτημα που συνδέεται με το μέλλον ή για μια ερώτηση παλιά που επιστρέφει με σημερινό λεξιλόγιο.
Κάποια στιγμή, το τεράστιο μεταλλικό κατασκεύασμα που δεσπόζει στο κέντρο της σκηνής, το «Ι-ΟΝΕ», με ψυχρό τόνο που αρμόζει σε μια επίσημη ανακοίνωση ενημερώνει για μια «εγκεκριμένη νευρωτική παρέμβαση στο πλαίσιο εναλλακτικής ποινικής αποκατάστασης», δίνοντας έτσι τη «γλώσσα» της δυστοπικής διοικητικής διαδικασίας.
Συμβουλές ζωής
Παρατίθενται μέσω του κειμένου και διά στόματος των ηθοποιών ημερομηνίες, ανάμεσα στις οποίες είναι κι εκείνη της 7ης Οκτωβρίου του 2023. Η αναφορά λέξεων όπως «γιαγιά» κι «επίθεση» δηλώνουν ένα νωπό ακόμη γεγονός πριν γίνει ιστορία – είμαστε στο 2050! Είναι μια ακόμη πρόθεση των δημιουργών να τοποθετήσουν – ή να υπογραμμίσουν – ένα ακόμη σημείο στα συλλογικά τραύματα της Δύσης. Σαν συμβουλές ζωής – κάποιος θα έλεγε ότι ξεπήδησαν από βιβλίο αυτοβελτίωσης – ακούγονταν, εξάλλου, φράσεις όπως «η μεγάλη μουσική θα μας σώσει» ή «αφιέρωσε τη ζωή σου στον εαυτό σου και μόνο. Αυτή είναι η μοναδική ζωή που έχεις».
Μια παράσταση, όμως, που έχει στραμμένο το βλέμμα της στο 2050 σε αυτό το σημείο διατυπώνει μια αντίφαση. Ενώ η αφήγησή της διατρέχεται από έννοιες όπως τεχνητή νοημοσύνη, νευρωνικά εμφυτεύματα και την πιθανότητα η ίδια η ανθρώπινη φύση να μεταβληθεί, επιστρατεύει έννοιες και λέξεις όπως «σωτηρία, θεός, κακό, απελευθέρωση, πίστη, εαυτός».
Σε συνεντεύξεις ο συγγραφέας είχε αναφέρει πως το έργο του δεν δίνει απαντήσεις αλλά ανανεώνει τα ερωτήματα σε ένα ασφαλές περιβάλλον όπως είναι το θέατρο – όπου ιδανικά έχουμε τη δυνατότητα να αναπτύσσουμε τους προβληματισμούς μας στα δυστοπικά και τρομακτικά θέματα της θολής εποχής μας.
Ισως τελικά – και πάνω σε αυτόν τον άξονα – το πιο ακανθώδες ερώτημα που υπογραμμίστηκε στη Μικρή Επίδαυρο είναι αν τελικά για να μιλήσουμε για τον άνθρωπο του μέλλοντας απαιτείται να επιστρέφουμε σε παλιές και ξεθωριασμένες υποσχέσεις.