ΗΠΑ: Πώς φτάσαμε στις φετινές ενδιάμεσες εκλογές

Από το βράδυ της Τρίτης, 5ης Νοεμβρίου του 2024, θυμάμαι ότι έκανε περισσότερο κρύο από όσο περίμενα. Το κουστούμι δεν αρκούσε. Με σηκωμένους τους γιακάδες και τα χέρια στις τσέπες, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, περπατούσα στα σκοτεινά στενά γύρω από το Howard University, ψάχνοντας για ταξί. Πάνω από είκοσι χιλιάδες υποστηρικτές της Kamala Harris είχαν συγκεντρωθεί από νωρίς στο ιστορικό πανεπιστήμιο της αφροαμερικανικής κοινότητας στην πρωτεύουσα, όπου είχε σπουδάσει η ίδια η Harris. Στο ασφυκτικά γεμάτο προαύλιο, μπάντες έπαιζαν μουσική. Στις οκτώ τα πρώτα αποτελέσματα ήρθαν σαν ψυχρολουσία. Τέσσερις ώρες αργότερα είχε χαθεί κάθε ελπίδα.

Η ήττα των Δημοκρατικών το 2024 ήταν πιο βαριά και από εκείνη του 2016. Το 2016 η Hillary Clinton είχε κερδίσει τη λαϊκή ψήφο συγκεντρώνοντας σχεδόν 66 εκατομμύρια ψήφους, έναντι 63 εκατομμυρίων του Donald Trump. Η ιδιομορφία όμως του αμερικανικού εκλογικού συστήματος χάρισε στον δεύτερο 304 εκλέκτορες, έναντι 227 της αντιπάλου του, και μαζί τον Λευκό Οίκο. Το 2024, τέσσερα χρόνια μετά την ήττα του από τον Joe Biden, ο Trump έκανε την ολική επαναφορά συγκεντρώνοντας 77 εκατομμύρια ψήφους, δύο εκατομμύρια περισσότερες από τη Harris, και 312 εκλέκτορες έναντι 226.

Αν μετρήσει κανείς τα ποσοστά του 2024, αντιλαμβάνεται ότι ο Trump, με προβάδισμα μόλις 1,5 μονάδας δεν έλαβε «λαϊκή εντολή». Παρ’ όλα αυτά από τις πρώτες ώρες μετά την ορκωμοσία εξαπέλυσε καταιγίδα «εκτελεστικών διαταγμάτων», παρακάμπτοντας το Κογκρέσο του οποίου η Ρεπουμπλικανική πλειοψηφία ήταν έτσι και αλλιώς απρόθυμη να τον σταματήσει.

Πολλές από αυτές τις αποφάσεις προσέκρουσαν στον νόμο. Ομως, σε μια χώρα που εκτός από νόμους διοικείται και από «νόρμες» οι θεσμοί δεν είχαν σχεδιαστεί για να ανταποκριθούν σε αυτή την πλημμυρίδα μέτρων. Αρκετές ακυρώθηκαν στα δικαστήρια, αλλά όχι η πραγματικότητα που δημιούργησαν.

Στη δεύτερη θητεία του ο αμερικανός πρόεδρος επέλεξε συμβούλους με κριτήριο την προθυμία τους να επικροτήσουν τις επιλογές του. Ετσι, στις 28 του Φεβρουαρίου του 2026 παρά τις αντιρρήσεις στρατιωτικών και μυστικών υπηρεσιών διέταξε τους βομβαρδισμούς του Ιράν. Το λάθος ήταν μοιραίο και κυρίως, προβλέψιμο. Η Τεχεράνη έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου που καταναλώνει ο πλανήτης. Ενώ η ακρίβεια βρισκόταν ήδη στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης, η τιμή της βενζίνης ανέβηκε κατά 45% συμπαρασύροντας το κόστος αγαθών και προϊόντων. Σήμερα η αποδοχή του Trump βρίσκεται κοντά στο 31%, το χαμηλότερο ποσοστό και των δύο θητειών του.

Στις 3 Νοεμβρίου οι Αμερικανοί προσέρχονται στις κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές. Κρίνονται και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, η οποία ανανεώνεται εξ ολοκλήρου ανά διετία, 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας και οι θέσεις των κυβερνητών σε 36 πολιτείες. Στη συμπεριφορά των δημογραφικών ομάδων καταγράφονται ανατροπές. Για παράδειγμα μεταξύ των Λατινοαμερικανών που ψήφισαν Trump το 2024, η αποδοχή του έχει υποχωρήσει από το 93% στην αρχή της θητείας του στο 57%, σύμφωνα με το Pew Research Center. Στο σύνολο των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων λατινοαμερικανικής καταγωγής, οι Δημοκρατικοί προηγούνται με 51% έναντι 24%. Ανάλογο προβάδισμα, 51% έναντι 23%, καταγράφεται στο σύνολο των ψηφοφόρων 18 έως 29 ετών.

Οι φετινές ενδιάμεσες εκλογές είναι ήδη οι ακριβότερες στην Ιστορία της χώρας, αφού μόνο για πολιτική διαφήμιση αναμένεται να δαπανηθούν 11,6 δισ. δολάρια, περισσότερα και από τις προεδρικές εκλογές του 2024. Στην προεκλογική δαπάνη, οι Ρεπουμπλικανοί υπερτερούν στις μεγάλες δωρεές σχεδόν 2 προς 1 των Δημοκρατικών. Πρωταθλητής στις προσωπικές συνεισφορές είναι ο Ιλον Μασκ, ο οποίος έχει διαθέσει σχεδόν μισό δισ. δολάρια υπέρ των Ρεπουμπλικανών. Παρ’ όλα αυτά, η αισιοδοξία των Δημοκρατικών για ένα εκλογικό «μπλε κύμα είναι διάχυτη. Πρόκειται για αισιοδοξία με κόμπο στο στομάχι. Εν τω μεταξύ, επικρατεί η πεποίθηση ότι ο πρόεδρος δεν θα αναγνωρίσει ένα δυσμενές αποτέλεσμα. Ηδη το υπουργείο Δικαιοσύνης ζήτησε ήδη από ομοσπονδιακό δικαστήριο να μην επικυρωθεί το αποτέλεσμα στην Alaska αν ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής ηττηθεί με μικρή διαφορά.

Την Τρίτη που μας έρχεται θα πάρω το τρένο για τη Βοστώνη και από εκεί θα συνεχίσω για το Manchester του New Hampshire. Οι φετινές ενδιάμεσες εκλογές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ομογένεια καθώς είναι πιθανόν να εκλεγεί ο πρώτος γερουσιαστής ελληνικής καταγωγής μετά την αποχώρηση της Ρεπουμπλικανής Olympia Snowe το 2013 και ο πρώτος Δημοκρατικός ομογενής στη Γερουσία από την εποχή του Paul Sarbanes. Ο Chris Pappas, μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων από το 2019 και δισέγγονος του Arthur Pappas, που μετανάστευσε από την Ελλάδα στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, διατηρεί 7 ποσοστιαίες μονάδες προβάδισμα έναντι του Ρεπουμπλικανού αντιπάλου του, John Sununu.

Ο Στράτος Σαφιολέας εργάζεται στον χώρο της στρατηγικής επικοινωνίας στη Νέα Υόρκη. Εχει διδακτορικό στην τεχνολογική πολιτική.