Χένα Βιρκούνεν: Θα οικοδομήσουμε τεχνολογική κυριαρχία για την Ευρώπη

Την ανησυχία της Ευρώπης για τις «επικίνδυνες» εξαρτήσεις από την αμερικανική τεχνολογία, αλλά και την αποφασιστικότητά της να απεξαρτηθεί ιδίως σε κρίσιμες υποδομές, καθώς η Κομισιόν δεν προτίθεται να υποκύψει στις αμερικανικές απειλές σχετικά με τις δορυφορικές συχνότητες, διασφαλίζοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος θα παραμείνει σε ευρωπαϊκούς φορείς, αναδεικνύει η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν Χένα Βιρκούνεν στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» και σε μικρή ομάδα ανταποκριτών ευρωπαϊκών εντύπων στις Βρυξέλλες.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ στον κρίσιμο τομέα των δορυφορικών υπηρεσιών έγινε ιδιαίτερα αισθητή από τους πρόσφατους περιορισμούς στην ανταλλαγή πληροφοριών με τους Ουκρανούς και της συνδεσιμότητάς τους μέσω του Starlink. Διαθέτει, όμως, η Ευρώπη τις τεχνολογικές δυνατότητες για να καλύψει αυτό το κενό;

«Δεν είναι κάτι που μπορεί να συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, δεδομένων των εκτεταμένων εξαρτήσεων από ορισμένες εταιρείες τεχνολογίας, αλλά εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση», απαντά η φινλανδή επίτροπος, υπεύθυνη για την Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία.

«Επιδιώκουμε να οικοδομήσουμε τεχνολογική κυριαρχία για την Ευρώπη ώστε να μην έχουμε τέτοιου είδους επικίνδυνες εξαρτήσεις. Οι δορυφορικές και διαστημικές υπηρεσίες τέτοιου είδους είναι εξαιρετικά κρίσιμες. Θέλουμε να αναπτύξουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα τις δικές μας δυνατότητες», δηλώνει.

Τι λέει, όμως, για το ότι κάθε φορά που η Ευρώπη κάνει ένα βήμα προς μεγαλύτερη ανεξαρτησία οι ΗΠΑ απειλούν άμεσα, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την απειλή του αμερικανού πρεσβευτή στην ΕΕ για αντίποινα σχετικά με το φάσμα MSS, τις υπηρεσίες κινητής επικοινωνίας μέσω δορυφόρου;

Κυριαρχικό δικαίωμα

«Εχουμε το κυριαρχικό δικαίωμα να θεσπίζουμε τους δικούς μας κανόνες και αυτό ακριβώς κάνουμε. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να οικοδομήσουμε τη δική μας τεχνολογική κυριαρχία», τονίζει. Θυμίζει ότι στη σχετική νομοθετική πρόταση για το φάσμα MSS, η οποία βρίσκεται υπό συζήτηση στο Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο, η Κομισιόν πρότεινε τη διάθεση του 70% της χωρητικότητας σε ευρωπαϊκές εταιρείες, ενώ εταιρείες από τρίτες χώρες θα έχουν πρόσβαση μόνο στο ένα τρίτο του δορυφορικού εύρους. Η πρόταση προβλέπει, μάλιστα, την πρόσβασή τους μόνο για εμπορικές υπηρεσίες, όχι για άμυνα, ασφάλεια και κρίσιμες επικοινωνίες.

Η εκτελεστική αντιπρόεδρος απορρίπτει την πιθανότητα να υποκύψει η ΕΕ στις πιέσεις των ΗΠΑ, αλλάζοντας την αναλογία 70%-30%. «Δεν πρόκειται να αλλάξουμε τη στάση μας», λέει κατηγορηματικά.

Οι κίνδυνοι από την ΤΝ

Υπερασπίζεται και την ανάγκη αποτροπής των κινδύνων που ενέχει η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) μέσω της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). «Ασκείται κριτική ότι η AI Act εμποδίζει την καινοτομία. Ωστόσο, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, το 80% των Ευρωπαίων θεωρεί πολύ σημαντικό να ρυθμίσουμε προσεκτικά την ΤΝ για λόγους ασφάλειας». Μάλιστα, όπως λέει, από τον Αύγουστο, οπότε η Κομισιόν διαθέτει τις απαραίτητες εξουσίες επιβολής του νόμου, η Επιτροπή έχει αποστείλει αιτήματα παροχής πληροφοριών σε εταιρείες που διαθέτουν τα πιο ικανά μοντέλα, κυρίως από τις ΗΠΑ και την Κίνα. «Θέσαμε ερωτήματα για τις παραμέτρους ασφάλειας και προστασίας, τον τρόπο αξιοποίησης εξωτερικών αξιολογητών, καθώς και την παρακολούθηση της κατάστασης όταν τα μοντέλα διατίθενται στην αγορά. Λάβαμε τις απαντήσεις και τις αναλύουμε».

Χαρακτηρίζει, μάλιστα, «απαράδεκτο» να υπάρχουν «αρκετά περιστατικά» κατά τα οποία «πράκτορες» διέφυγαν από τα περιβάλλοντα δοκιμών ορισμένων εταιρειών, προκαλώντας σημαντικές ζημιές σε άλλες εταιρείες. «Ορισμένες εταιρείες δεν αντιλαμβάνονται καν ότι οι “πράκτορές” τους έχουν διαφύγει. Αυτό αποτελεί ένα ζήτημα στο οποίο εστιάζουμε τώρα», λέει, σημειώνοντας ότι υπάρχει στενή συνεργασία με Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδά, Ιαπωνία και Νότια Κορέα. «Η πρόκληση, ωστόσο, έγκειται στο ότι σε διεθνές επίπεδο δεν υφίστανται αντίστοιχοι κανόνες». Οσον αφορά το ότι μεγάλοι «παίκτες» του κλάδου κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τον ρυθμό ανάπτυξης της ΤΝ, δηλώνει κατηγορηματικά ότι «αν οι ίδιοι κρίνουν ότι δεν είναι πλέον σε θέση να ελέγξουν τα συστήματά τους, τότε οφείλουν να επιβραδύνουν».

Η Χένα Βιρκούνεν θυμίζει επίσης ότι όλες οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας έχουν υπογράψει τον ευρωπαϊκό κώδικα για την εφαρμογή της AI Act. Οπερ και επιμένει στην ανάγκη επιβολής των κανόνων. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσής τους στα πρώτα στάδια ελέγχου, τότε «σε ακραίες περιπτώσεις έχουμε τη δυνατότητα να απαγορεύσουμε την πρόσβασή τους στις αγορές μας».

Ξένες παρεμβάσεις

Με αφορμή ανησυχίες ότι οι διαδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα σε ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να ενισχύονται από αλγορίθμους, καθώς και από ξένες παρεμβάσεις, η Χ. Βιρκούνεν θυμίζει τις υποχρεώσεις των μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών έναντι της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). «Οφείλουν να εφαρμόζουν πρακτικές που διασφαλίζουν ότι δεν ενισχύουν τέτοιου είδους καταστάσεις. Από την πλευρά μας παρακολουθούμε την κατάσταση. Εξετάζουμε το κατά πόσο οι διαδικτυακές πλατφόρμες ενδέχεται να υποστούν χειραγώγηση ή κακόβουλη χρήση σε τέτοιες περιστάσεις. Προς το παρόν δεν έχουμε μια σαφή εικόνα, αλλά είναι ένα ζήτημα που διερευνούμε με τις εθνικές Αρχές και την κοινωνία των πολιτών».

Δεν φαίνεται πάντως να ανησυχεί για την ύπαρξη χρηματιστηριακής φούσκας στην ΤΝ. «Η ΤΝ είναι μια πραγματικότητα, εξελίσσεται και θα συνεχίσει να αναπτύσσεται. Βεβαίως, σε ορισμένους τομείς ενδέχεται να υπάρχουν υπερβολικά υψηλές προσδοκίες. Μπορεί να υπάρξει κάποια διόρθωση, αλλά δεν πρόκειται για φούσκα». Παράλληλα, τονίζει ότι η ΕΕ θα συνεχίσει να επενδύει στην ΤΝ με στόχο την ανάπτυξη ευρωπαϊκών «θεμελιωδών μοντέλων». «Δεν θέλουμε να εξαρτιόμαστε σε τόσο μεγάλο βαθμό από μοντέλα προερχόμενα από τις ΗΠΑ ή την Κίνα», δηλώνει.

Καθώς το ζήτημα νέων πηγών εσόδων για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ βρίσκεται στο προσκήνιο, ρωτήσαμε τη Χ. Βιρκούνεν για το ενδεχόμενο να προσαρμόσει η Κομισιόν την πρόταση για τον «Ευρωπαϊκό Εταιρικό Πόρο», εξαιρώντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους και επιβάλλοντας μεγαλύτερη φορολογία σε μεγάλους διεθνείς παίκτες, καθώς και σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, εισάγοντας ουσιαστικά για πρώτη φορά φόρο ψηφιακών υπηρεσιών. Σημειώνοντας ότι εναπόκειται στο Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο να αποφασίσουν, είπε ότι η ΕΕ ενεργεί πάντα με διαφάνεια. Σχετικά με το αν η Κομισιόν θα εξετάσει την ελληνική πρόταση ιδίων πόρων που αφορά ένα κεντρικό σύστημα δημοπρασιών για το 6G, η Χ. Βιρκούνεν είπε ότι γνωρίζει τη σχετική πρόταση, όμως σημείωσε ότι «η Πράξη για τα Ψηφιακά Δίκτυα (DNA) ή ο Κανονισμός για το Δορυφορικό Φάσμα δεν περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη, δεν άπτεται άμεσα του δημοσιονομικού σκέλους».