Γαλλική «ασπίδα» στο καλώδιο – Τι διαπίστωσε το Παρίσι το πρωινό της περασμένης Τρίτης και γιατί αιφνιδιάστηκε

Η αιφνιδιαστική απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 έχει προκαλέσει ισχυρούς διπλωματικούς τριγμούς στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδιατάσσοντας τη γεωπολιτική σκακιέρα γύρω από το κρίσιμο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Η εξέλιξη αυτή, η οποία έρχεται σε μια περίοδο σχετικής ηρεμίας, αναδεικνύει το βαθύ παρασκήνιο, τις λανθασμένες εκτιμήσεις των συμμάχων, αλλά και τα επιχειρησιακά σχέδια που καταστρώνονται πλέον με φόντο την πόντιση του καλωδίου.

Μέχρι την ημέρα που το λιβυκό κοινοβούλιο προχώρησε σε αυτή την κίνηση, το Παρίσι φαινόταν να βρίσκεται σε μια κατάσταση διπλωματικής αμεριμνίας αναφορικά με τις προθέσεις της Τρίπολης και της Άγκυρας. Είναι ενδεικτικό ότι, ακόμη και το πρωί της κρίσιμης Τρίτης, η γαλλική διπλωματία, η οποία εργάζεται πυρετωδώς για τον συντονισμό και την προετοιμασία της πόντισης του καλωδίου, δεν είχε συνειδητοποιήσει το μέγεθος του προβλήματος με την Τουρκία ούτε είχε καταγράψει την ύπαρξη μιας άμεσης «λιβυκής απειλής».

Η ανακοίνωση από τη Βεγγάζη προκάλεσε άμεση κινητοποίηση. Διαπιστώνοντας τον έντονο εκνευρισμό και την ανησυχία της Αθήνας, η γαλλική πλευρά φέρεται να αντέδρασε άμεσα, προτείνοντας μια προσωρινή τακτική υποχώρηση: την αναβολή της έναρξης τοποθέτησης του καλωδίου «για λίγες ημέρες», προκειμένου να αξιολογηθούν τα νέα δεδομένα. Η ελληνική πλευρά φέρεται να μην προέκρινε αλλαγές στον σχεδιασμό.

Η στάση της Γαλλίας, ωστόσο, παραμένει πολυεπίπεδη. Από τη μία, το Παρίσι βρίσκεται σε ανοιχτό και διαρκή διάλογο με την Τουρκία, όχι τόσο για το ζήτημα του καλωδίου, αλλά στο πλαίσιο των ευρύτερων γαλλικών συμφερόντων, με αιχμή και το πρόγραμμα ανοικοδόμησης της Συρίας. Από την άλλη, σε ό,τι αφορά το ενεργειακό έργο, τόσο η Γαλλία όσο και η Ελλάδα διαβεβαιώνουν ότι έχουν μεριμνήσει να ενημερώσουν εγκαίρως την Αγκυρα για την πόντιση, με ξεκάθαρο στόχο να αποφευχθούν περιττές εντάσεις στο πεδίο.

Παρά τη διπλωματική αυτή προεργασία, το Παρίσι δεν αφήνει τίποτα στην τύχη του σε στρατιωτικό επίπεδο. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, η Γαλλία διαθέτει ήδη αεροπορικά μέσα σε κατάσταση πλήρους ετοιμότητας, τα οποία θα πραγματοποιήσουν πτήσεις πάνω από την περιοχή ενδιαφέροντος σε περίπτωση που καταγραφεί οποιαδήποτε κλιμάκωση από την πλευρά της Τουρκίας. Επιπλέον, οι γάλλοι επιτελείς εξετάζουν σοβαρά και την ανάπτυξη ναυτικών μέσων στην περιοχή, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα αποτροπής. Κατά τις ίδιες πηγές, η απόφαση για γαλλική παρέμβαση και παρουσία στην περιοχή των ερευνών έχει ήδη μεταφερθεί από τον γάλλο πρόεδρο, Εμανουέλ Μακρόν, στον τούρκο πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Την ίδια στιγμή, η Αγκυρα επιχειρεί να θέσει τους δικούς της όρους. Με τις δηλώσεις του στα «ΝΕΑ», ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έθεσε ήδη το ζήτημα της γραπτής ενημέρωσης, αντί προφορικής, για την πορεία του καλωδίου. Η ελληνική απάντηση, ωστόσο, διά του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, είναι σαφής: η Τουρκία μπορεί να λάβει μια τυπική γραπτή ειδοποίηση, η οποία όμως θα έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν θα ενέχει στοιχεία αδειοδότησης, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε έμμεση αναγνώριση των παράνομων τουρκικών διεκδικήσεων.

Μπροστά στην τουρκολιβυκή πρόκληση και την προετοιμασία για την επανεκκίνηση των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου, η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει την κινητοποίηση του διεθνούς παράγοντα, πρωτίστως της ΕΕ, καθώς το έργο του GSI χρηματοδοτείται και από ευρωπαϊκά κονδύλια, αποφεύγοντας τις σπασμωδικές κινήσεις. Στη βάση αυτή, όπως ανέφερε ο Γεραπετρίτης, δεν σκοπεύει να απαντήσει στις προκλήσεις της Λιβύης και της Τουρκίας με μια άμεση επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης. Συνεχίζει, εντούτοις, να διατηρεί στο ακέραιο το δικαίωμα να το πράξει σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή κρίνει η ίδια σκόπιμο.

Ανώτατες διπλωματικές πηγές στην Αθήνα εκτιμούν μάλιστα ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο θα γυρίσει τελικά εις βάρος της ίδιας της Τουρκίας. Η κίνηση αυτή αναμένεται να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ, όπως τονίζεται, καθώς θα αναδειχθεί στη διεθνή κοινότητα ο ρόλος της Αγκυρας ως του μόνιμου ταραξία στην Ανατολική Μεσόγειο. Χθες, εξάλλου, προωθήθηκε ελληνική επιστολή στον ΟΗΕ με την οποία τονίζεται ότι το τουρκολιβυκό σύμφωνο είναι «παράνομο και ανυπόστατο» και «δεν δύναται να παραγάγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών».

Η ΑΟΖ με Αίγυπτο

Αντί για πρόσκαιρες εντυπώσεις, η Ελλάδα επιλέγει να προχωρήσει ακόμα πιο έντονα και αποφασιστικά στη δημιουργία ενός διπλωματικού κλοιού γύρω από την Τουρκία. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο εντάσσονται και οι διμερείς συνομιλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη με το Κάιρο, με αντικείμενο την οριοθέτηση και του υπολοίπου κομματιού της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, θωρακίζοντας νομικά και πολιτικά την περιοχή.

Σε διεθνές επίπεδο, η στάση των μεγάλων παικτών καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις. Από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ενωση, το Ισραήλ και η Αίγυπτος τήρησαν μια ξεκάθαρη και καταδικαστική στάση κατά του τουρκολιβυκού συμφώνου, υπερασπιζόμενοι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Από την άλλη πλευρά, προβληματισμό προκαλεί η στάση ίσων αποστάσεων που επέλεξε να κρατήσει εκ νέου η Ουάσιγκτον, καθώς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέφυγε να πάρει καθαρή θέση υπέρ των ελληνικών θέσεων και εν τέλει της διεθνούς νομιμότητας και του διεθνούς δικαίου, επιλέγοντας όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η τοποθέτηση του αμερικανικού υπουργείου μια επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων που εξυπηρετεί τα συμφέροντα κάθε πλευράς και ανοίγει τον δρόμο «για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».

Παρά τις προκλήσεις, η τελική εκτίμηση της Αθήνας είναι ότι η κατάσταση δεν θα οδηγηθεί στα άκρα. Οι ελληνικές Αρχές θεωρούν ότι δεν θα υπάρξει θερμό επεισόδιο ή, τουλάχιστον, όχι μεγάλη εμπλοκή στρατιωτικών μέσων κατά τη διάρκεια της πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου. Η ερμηνεία που δίνεται είναι ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μεθόδευσε την κίνηση της Λιβύης και για εσωτερική κατανάλωση, ως αντιστάθμισμα στην επανεκκίνηση του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.