- Advertisement -
Υπάρχουν άνθρωποι που προχωρούν ευθεία και άλλοι που προτιμούν να κινούνται λοξά. Ο Ντέιβιντ Μπερν ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Εδώ και μισό αιώνα, ο άνθρωπος που έγινε γνωστός ως η φωνή και η κινητήρια δύναμη των Talking Heads μοιάζει να αντιμετωπίζει τη δημιουργία σαν μια αέναη άσκηση περιέργειας: μουσική, χορός, θέατρο, κινηματογράφος, βιβλία, εικαστικά, ακόμη και ποδηλατικές υποδομές. Ποτέ δεν έμεινε για πολύ στο ίδιο δωμάτιο.
Κι όμως, το νέο του βιβλίο, «Sleeping Beauties», ξεκινά από κάτι που μοιάζει εκ πρώτης όψεως αντίθετο με αυτή τη διαρκή κίνηση: την αποτυχία. Ή, ακριβέστερα, τις ιδέες που έπεσαν σε λήθαργο. Ιδέες που αγνοήθηκαν, χλευάστηκαν, ξεχάστηκαν ή θεωρήθηκαν αιρετικές, για να επιστρέψουν χρόνια ή και αιώνες αργότερα, όταν οι συνθήκες άλλαξαν και κάποιος αποφάσισε να τις ξαναφέρει στο φως. Ο Μπερν συγκεντρώνει περίπου τρεις δωδεκάδες τέτοιες ιστορίες.
Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Καραβάτζιο, ο ηλιοκεντρισμός και ο Γκαουντί, αλλά και λιγότερο γνωστές περιπτώσεις, που αποδεικνύονται ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτικές. Ο Γκαουντί, σήμερα σχεδόν ταυτισμένος με τη Βαρκελώνη και τη Σαγράδα Φαμίλια, πέθανε το 1926 αφού χτυπήθηκε από τραμ και, μέσα στην αδιαφορία της εποχής, θεωρήθηκε ζητιάνος. Το έργο του είχε αντιμετωπιστεί ως εκκεντρικό και τερατώδες. Αργότερα όμως ήρθαν ο Νταλί, η Vogue, η UNESCO και μια γενικότερη αλλαγή του αισθητικού βλέμματος για να μετατρέψουν τον παραγνωρισμένο αρχιτέκτονα σε σύμβολο.
Οι πιο ενδιαφέρουσες σελίδες του βιβλίου, ωστόσο, εγκαταλείπουν τις αίθουσες των μουσείων και στρέφονται προς το περιβάλλον, την τεχνολογία και τις κοινωνικές δομές. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η ιστορία των συστημάτων διαχείρισης του νερού στη Νότια Ινδία κατά την εποχή της δυναστείας των Τσόλα.
Λίμνες, δεξαμενές, πηγάδια και κανάλια είχαν ενταχθεί σε ένα σύνθετο δίκτυο που αξιοποιούσε τους μουσώνες, συγκρατούσε το νερό και περιόριζε τον κίνδυνο ξηρασίας. Η τοπική γνώση είχε κεντρικό ρόλο στη λειτουργία του συστήματος. Αργότερα, η αποικιακή διαχείριση αντικατέστησε μεγάλο μέρος αυτής της εμπειρίας με πιο άκαμπτες πρακτικές, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην οικονομική απόδοση. Χρειάστηκαν πλημμύρες, καταστροφές και επίμονη δράση τοπικών κοινοτήτων για να αρχίσουν να επιστρέφουν παλιές πρακτικές στο προσκήνιο.
Αυτό είναι και το βασικό ερώτημα του Μπερν: γιατί κάποιες καλές ιδέες πεθαίνουν και άλλες ξαναγεννιούνται; Η απάντηση δεν είναι ποτέ μία. Μπορεί να είναι οικονομική, πολιτική, τεχνολογική ή απλώς αποτέλεσμα συγκυρίας. Μπορεί, επίσης, να εξαρτάται από έναν άνθρωπο που αρνείται να αφήσει μια ιδέα να χαθεί.
Ετσι ο Μαξ Μπροντ γίνεται, στην περίπτωση του Κάφκα, ο άνθρωπος που διέσωσε χειρόγραφα τα οποία διαφορετικά ίσως να είχαν καταστραφεί. Ο Μπερν γράφει με την ίδια παιχνιδιάρικη διάθεση που χαρακτηρίζει και την καλλιτεχνική του διαδρομή. Μπορεί να μιλά για τον Καραβάτζιο με την αθυροστομία ενός φίλου που σχολιάζει έναν δύσκολο χαρακτήρα και, λίγες σελίδες αργότερα, να περνά από την ιστορία της τέχνης στην οικολογία και την πολιτική της γνώσης.
Το «Sleeping Beauties» τελικά δεν είναι εγχειρίδιο επιτυχίας. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν προχωρά πάντοτε προς τα εμπρός. Κάποιες φορές επιστρέφει. Ξεθάβει ξεχασμένες γνώσεις, ξαναδιαβάζει παλιούς δημιουργούς, ανακαλύπτει σε παλιές λύσεις απαντήσεις για καινούργια προβλήματα.
Comments are closed.