Οι διαδοχικές κρίσεις και τα πολλά προφίλ των φτωχών στην Ελλάδα

Τον Σεπτέμβριο του 2025, ένα ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε σε τοπική εφημερίδα του Βόλου προκάλεσε έντονη αναστάτωση. Στο επίκεντρο βρισκόταν η περίπτωση ενός 82χρονου άνδρα, ο οποίος ζούσε με σύνταξη μόλις 500 ευρώ, σε σπίτι με ενοίκιο και χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, αδυνατώντας να καλύψει ακόμη και βασικές του ανάγκες.

Η δημοσιοποίηση της υπόθεσης κινητοποίησε τις τοπικές Αρχές και οδήγησε σε έρευνα για τον εντοπισμό ανάλογων περιστατικών. Μέσα σε μόλις δύο μήνες, μέσω του προγράμματος «Βοήθεια στο Σπίτι», εντοπίστηκαν στον Βόλο άλλες 38 περιπτώσεις ηλικιωμένων που ζούσαν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες εξαιτίας της φτώχειας.

Η ιστορία του Βόλου δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιοποιήθηκαν τον περασμένο Μάιο και αφορούν το 2025, το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας, περίπου 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι, βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το ποσοστό, μάλιστα, είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο του 2024 (26,9%) και το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά τη Βουλγαρία.

Η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική για τα παιδιά, καθώς για τα άτομα κάτω των 18 ετών ανέρχεται στο 29,6%.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται, ωστόσο, διαφορετικές διαδρομές προς τη φτώχεια. «Ο φτωχός πληθυσμός στην Ελλάδα έχει πάψει να έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά», λέει στα «ΝΕΑ» η Μαριανέλλα Κλώκα, πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας, εκπροσωπώντας την PRAKSIS. Οπως εξηγεί, διαδοχικές κρίσεις έχουν δημιουργήσει νέα προφίλ ανθρώπων που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις.

«Κατ’ αρχάς, τα προηγούμενα χρόνια δεχτήκαμε πολύ μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα με ανθρώπους που εξακολουθούν σε αρκετές περιπτώσεις να ζουν σε κακές συνθήκες στέγασης και καθημερινής επιβίωσης.

Στη συνέχεια είχαμε την πανδημία κατά την οποία χτυπήθηκαν πάρα πολλοί κλάδοι, κυρίως τα ελεύθερα επαγγέλματα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα νέο κύμα ανθρώπων που δεν κατάφερε να ορθοποδήσει οικονομικά συσσωρεύοντας χρέη. Σε αυτό προστέθηκαν άλλες δύο πολύ σημαντικές πληγές, μία είναι η κλιματική κρίση η οποία έθεσε σε κατάσταση φτώχειας ένα προφίλ ανθρώπων που δεν περιμέναμε να το δούμε: ανθρώπους όχι στο κέντρο της Αθήνας, όπου γνωρίζαμε πάντοτε ότι συσσωρεύεται η φτώχεια, αλλά σε περιοχές όπως στη Θεσσαλία, στην Κρήτη, στη Βόρεια Ελλάδα – δείτε τι έχει συμβεί στην Κρήτη με τις πρόσφατες φυσικές καταστροφές», τονίζει. Και συνεχίζει: «Το τελευταίο που έχουμε παρατηρήσει είναι μια σειρά ανθρώπων οι οποίοι εξαιτίας του ότι δεν έχει προστατευτεί η πρώτη κατοικία, έχουν βρεθεί στον δρόμο με εξώσεις – και μιλάμε για ανθρώπους τελείως διαφορετικούς από αυτούς που θεωρούσαμε ότι θα μπορούσαν να πέσουν στα δίχτυα της φτώχειας.

Αν εδώ προσθέσουμε και το τελευταίο κύμα ακρίβειας στη στέγη, στην ενέργεια, σε βασικά αγαθά, έχουμε μια κατάσταση η οποία ξεφεύγει πλέον από τις ειδικές ευάλωτες ομάδες και πλήττει πολύ περισσότερο από ό,τι παλαιότερα τα χαμηλά και μεσαία στρώματα του πληθυσμού. Αυτό βλέπουμε μέσα από τις δράσεις μας τα τελευταία 15 χρόνια. Ξεκινήσαμε από την οικονομική κρίση, από την οποία ουσιαστικά δεν επανακάμψαμε ποτέ και πάνω σε αυτήν προστέθηκαν νέες κρίσεις».

Η ανάπτυξη δεν φτάνει σε όλους…

Η διεύρυνση της φτώχειας αποτυπώνεται και στην αδυναμία των νοικοκυριών να καλύψουν τις ανάγκες τους με τα εισοδήματά τους. Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται σε πρόσφατη έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, τα μηνιαία εισοδήματα επαρκούν κατά μέσο όρο μόλις για 18 ημέρες, ενώ το 62,1% των νοικοκυριών δηλώνει ότι τα χρήματα που διαθέτει δεν αρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες ολόκληρου του μήνα.

Αλλωστε, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα – σε πραγματικές (αγοραστική δύναμη) και όχι απόλυτες τιμές – παραμένει, σύμφωνα με τα στοιχεία, κατά 22,3% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2010. Την ίδια περίοδο, το πραγματικό διάμεσο εισόδημα στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 25,4%.

Παράλληλα, οι Ελληνες εξακολουθούν να βρίσκονται στις ψηλότερες θέσεις της Ευρώπης από πλευράς ενεργειακής φτώχειας, με πολλά νοικοκυριά να δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκή θέρμανση και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Την εικόνα αυτή επιβεβαιώνει η «Εκθεση για τη Φτώχεια στην Ελλάδα 2025» του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας, η οποία κάνει λόγο για «επίμονες, εξελισσόμενες και αναδυόμενες μορφές φτώχειας». «Η αγοραστική δύναμη των μισθών και των συντάξεων είναι η χαμηλότερη της Ευρώπης. Το σύστημα φορολόγησης επιβαρύνει δυσανάλογα τα οικονομικά αδύναμα νοικοκυριά.  Οι κοινωνικές πολιτικές που εφαρμόζονται για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς δεν καταφέρνουν να τους βγάλουν από τη φτώχεια», επισημαίνεται.

Παρά την τεράστια τεχνολογική και οικονομική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, η φτώχεια όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά εξακολουθεί να απειλεί εκατομμύρια ανθρώπους. «Η βιώσιμη πρόοδος δεν εξαρτάται μόνο από τους δείκτες της οικονομίας, αλλά από την ορατότητα, την αξιοπρέπεια και την ενδυνάμωση όλων όσοι ζουν σε συνθήκες φτώχειας», τονίζεται στην έκθεση του Ελληνικού Δικτύου Καταπολέμησης της Φτώχειας, αναδεικνύοντας μια αλήθεια που συχνά παραγνωρίζεται: η οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την οικονομική ευημερία των κατοίκων της.