Είδη προς… ανάκαμψη στη χώρα μας και στον κόσμο

Ας ξεκινήσουμε από τα καλά νέα: πληθυσμοί μιας σειράς εμβληματικών ειδών του πλανήτη που όδευαν προς εξαφάνιση (όπως οι τίγρεις, οι ελέφαντες, οι πράσινες θαλάσσιες χελώνες, ο ερυθρός τόνος και η Caretta caretta), αρχίζουν να ανακάμπτουν – στοιχείο πως η καταστροφή μπορεί και να μην είναι αναπόφευκτη… Υπάρχει παράλληλα, όμως, κι ένα (πολύ) κακό νέο: μέσα σε 52 χρόνια το μέγεθος των πληθυσμών άγριας ζωής έχει μειωθεί δραματικά κατά 73%!

Αυτά είναι μερικά από τα συμπεράσματα της νέας έκθεσης του WWF Ζωντανός Πλανήτης 2026 (Living Planet Report), της διετούς ολοκληρωμένης επιστημονικής έκδοσης του WWF σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου (Zoological Society of London), που μελετά την κατάσταση υγείας του πλανήτη, καταγράφοντας τις τάσεις της παγκόσμιας βιοποικιλότητας. Η φετινή, 16η κατά σειρά, έκδοση προσφέρει μια επιστημονική επισκόπηση της κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος παγκοσμίως, παρακολουθώντας την πορεία 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη άγριας ζωής από όλο τον κόσμο, τα τελευταία 52 χρόνια (1970-2022).

Τρία συστήματα, όπως αναφέρεται, ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την καταστροφή της φύσης: το αγροδιατροφικό, που αποτελεί τον βασικό παράγοντα απώλειας οικοτόπων, το ενεργειακό, που κατεξοχήν τροφοδοτεί την κλιματική αλλαγή, και το χρηματοπιστωτικό που προωθεί επιβλαβείς για τη φύση δραστηριότητες. Η φετινή έκθεση τονίζει πως εάν αυτά τα συστήματα μετασχηματιστούν, αναμένεται να δημιουργηθούν οφέλη για τη βιοποικιλότητα.

Κόντρα στη συνολική τάση

Παρότι η συνολική τάση είναι αρνητική, οι μισοί πληθυσμοί ειδών που περιλαμβάνονται στην έκθεση Ζωντανός Πλανήτης 2026 παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται. Γίνεται μάλιστα ιδιαίτερη αναφορά σε κάποια εμβληματικά είδη:

• Τίγρεις. Το 2010 είχαν μείνει μόνο περίπου 3.200 και το είδος όδευε προς εξαφάνιση. Μέχρι το 2025, και χάρη στις συντονισμένες δράσεις και τις συλλογικές προσπάθειες κυβερνήσεων, αυτόχθονων λαών, οργανώσεων και άλλων φορέων, ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά περίπου 70%.
• Ελέφαντες στη Νότια Αφρική. Οι πληθυσμοί τους παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται σε πολλές από τις περιοχές, όπου οι τοπικές κοινότητες διαδραματίζουν άμεσο ρόλο στη διαχείριση και προστασία του είδους.
• Κόκκινος τόνος του Ατλαντικού και κόκκινος τόνος του Ειρηνικού. Οι πληθυσμοί τους, που είχαν καταρρεύσει έπειτα από δεκαετίες υπεραλίευσης, έχουν ανακάμψει σε τέτοιο βαθμό που πλέον κανένα από τα δύο είδη δεν θεωρείται απειλούμενο.
• Πράσινη θαλάσσια χελώνα. Εγινε η πρώτη θαλάσσια χελώνα στην ιστορία που το 2025 άλλαξε κατηγορία και από «Απειλούμενο» έγινε είδος «Χαμηλού Κινδύνου» (Least Concern), έπειτα από 50 χρόνια συντονισμένων δράσεων σε περίπου 80 χώρες όπου φωλιάζει.

Η Μεσόγειος και η «συνταγή» της επιτυχίας

Αντίστοιχα, στην περιοχή της Μεσογείου (και στην Ελλάδα) παρατηρούνται ανοδικές τάσεις σε πληθυσμούς κάποιων εμβληματικών ειδών:

• Θαλάσσια χελώνα Caretta caretta: Στη χώρα μας έχουμε τις μεγαλύτερες παραλίες ωοτοκίας της, αλλά και τον μεγαλύτερο αριθμό φωλιών σε όλη τη Μεσόγειο. Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια σταθερή αύξηση των φωλιών στις πιο σημαντικές παραλίες ωοτοκίας του είδους, οι οποίες βρίσκονται στην Ελλάδα (Κυπαρισσιακός Κόλπος, Κόλπος Λαγανά). Η αύξηση συνδέεται άμεσα με τα μέτρα προστασίας που άρχισαν να λαμβάνονται πριν από περίπου 30 χρόνια.
• Κόκκινος τόνος: Η αύξηση του πληθυσμού του αφορά και τη Μεσόγειο, και είναι αποτέλεσμα της βελτίωσης που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε πολιτικές, κανονισμούς και πρακτικές στον τομέα της αλιείας.

«Βλέπουμε ότι υπάρχει ελπίδα, ότι ανακάμπτει η φύση, αν της δώσουμε την ευκαιρία κι αν τη βοηθήσουμε – χρειάζεται χρόνος, ακόμα και δεκαετίες κάποιες φορές», λέει στα «ΝΕΑ» η Βασιλική Ορφανού, συνεργάτιδα δράσεων για τη Βιοποικιλότητα στο WWF Ελλάς.

«Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να έχουμε αποτυχίες, ανατροπές, περικοπές στη χρηματοδότηση, μπορεί να βλέπουμε να περνάει ο χρόνος και η αλλαγή να μη γίνεται ακόμα ορατή.  Ομως με επιμονή, στόχους, καλό σχεδιασμό και ανθρώπους που δεν χάνουν την ελπίδα τους, τελικά μπορεί να έρθει αποτέλεσμα. Η έκθεση καταγράφει και περιγράφει το πρόβλημα. Ωστόσο μας δίνει σημάδια ελπίδας, μας δίνει αποδείξεις ότι η δράση, η συνεργασία με τους φορείς, η συνεργασία με την κοινωνία, η δράση των περιβαλλοντικών οργανώσεων μπορούν να έχουν αποτέλεσμα. Και αφού έχει για συγκεκριμένα είδη, πιστεύουμε ότι μπορεί να έχει και για άλλα».