Δανάη Στράτου στα «ΝΕΑ»: «Με αυτά τα έργα απλώνω το χέρι στη μητέρα μου»

Η πόρτα της Υπηρεσιακής Αυλής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών κλείνει πίσω μας αφήνοντας τη βοή της Βασιλίσσης Σοφίας και τα κορναρίσματα στην Κόκκαλη. Μπροστά μας ένας λευκός μαρμάρινος κατηφορικός διάδρομος σε προκαλεί να τον ακολουθήσεις, ενώ η φωνή της Ρένης Πιττακή, σαν κύμα που σκάει στην ακτή και επιστρέφει ξανά και ξανά, απαγγέλλει στίχους της Ελένης Πόταγα, που μιλούν για την περιπέτεια μιας ακατέργαστης πέτρας η οποία με πόνο και βία μεταμορφώθηκε σε ένα «Βότσαλο θαυμαστό», όπως είναι και ο τίτλος του ποιήματος.

Στο τέλος του διαδρόμου το φως διαδέχεται το σκοτάδι του Σύμπαντος. Η Σελήνη κρέμεται από την οροφή – ακριβής τρισδιάστατη εκτύπωση του φεγγαριού από τους χάρτες της NASA. Μόνο που δεν χρειάζεται 30 ημέρες για μια πλήρη περιστροφή, αλλά μόλις 30 λεπτά, χάρη στον τρόπο που τη φωτίζουν οι οκτώ προβολείς που την περιβάλλουν, επιτρέποντάς μας να δούμε και την αθέατη – γεμάτη κρατήρες – πλευρά της.

Aπέναντι από την αιωρούμενη Σελήνη, το βλέμμα οδηγείται στο δάπεδο. Εκεί όπου λουσμένη σε ένα γλυκό φως έχει σχηματιστεί η τροχιά της: μια εντυπωσιακή έλλειψη από χοντρό ακατέργαστο αλάτι. Και στην περίμετρό της αντιδιαμετρικά αντίθετα τοποθετημένα δύο βότσαλα: ένα από καθρέφτη, που απορροφά το φως, κι ένα από λευκή ρητίνη, που το αντανακλά στον χώρο.

Είναι το Σύμπαν, όπως το έπλασε στον σχεδόν ημιυπόγειο χώρο του Μεγάρου Μουσικής η Δανάη Στράτου. Ενα Σύμπαν που παραπέμπει σε εκείνο που μας είναι γνώριμο, αλλά ταυτοχρόνως και σε ένα απολύτως προσωπικό, είναι αυτό που δημιούργησε η με σπουδαία διεθνή διαδρομή εικαστικός υπό τον τίτλο «Αφάλες», σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Αλιας Τσαγκάρη. Αποτελεί, δε, την τελευταία εκθεσιακή πρόταση της Αννας Καφέτση ως διευθύντριας του εικαστικού προγράμματος AnnexM, την οποία δεν πρόλαβε να δει υλοποιημένη.

ΒΟΤΣΑΛΟ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΗ. «Ολα ξεκίνησαν πριν από τέσσερα χρόνια όταν έφτασα στην παραλία Αφάλες στην Ιθάκη με τα ολόλευκα, ολοστρόγγυλα βότσαλα κι άρχισα να τα μαζεύω ενστικτωδώς. Αισθάνθηκα ότι από εκεί μπορούσα να ξεκινήσω έναν διάλογο με τη μητέρα μου (σ.σ.: η γλύπτρια και ποιήτρια Ελένη Πόταγα – Στράτου) που δεν επικοινωνεί πλέον λόγω προβλημάτων υγείας, κάτι που πάντα ήθελα να κάνω μέσω του έργου μου», λέει στα «Πρόσωπα» η Δανάη Στράτου. «Μάζεψα κάπου 60 βότσαλα χωρίς να ξέρω πού θα με οδηγήσει αυτό. Αρχισα να σκέφτομαι πώς δημιουργείται το βότσαλο και μετά, ξαναδιαβάζοντας το ποίημα, διαπίστωσα πως το βότσαλο συμβολίζει το λευκό, το ωραίο και το φως. Στον αντίποδά του βρίσκεται η Σελήνη, ένα άλλο στοιχείο με το οποίο η μητέρα μου είχε πάθος, με αποτέλεσμα να έχει αποκτήσει και για μας μία μυθική υπόσταση. Εκτός των άλλων, όμως, η Σελήνη επηρεάζει και την κίνηση των νερών πάνω στον πλανήτη. Κι αυτή η κίνηση του νερού που προκαλείται από την έλξη μεταξύ Γης και Σελήνης είναι που διαμορφώνει το βότσαλο», εξηγεί τον τρόπο που συνδέονται τα διαφορετικά στοιχεία της τοπιοειδικής αυτής έκθεσής της, η οποία για να πάρει μορφή χρειάστηκαν τουλάχιστον δύο χρόνια, καθώς έπρεπε να βρει λύσεις σε ζητήματα δύσκολα, όπως το πώς να αποτυπώσει άυλες έννοιες σαν την έλξη, οπότε επέλεξε να την προσεγγίσει μέσα από την τροχιά μέσα στον χώρο.

Στα χέρια της κρατά το βιβλίο με τα ποιήματα της μητέρας της. Καθώς το ξεφυλλίζει σταματά σε μια φωτογραφία της ενώ δουλεύει πάνω σε ένα τεράστιο λευκό βότσαλο από μάρμαρο. «Δέκα χρόνια το δούλευε, μόνη της, μέχρι που απέκτησε πρόβλημα στον καρπό», θυμάται η Δανάη Στράτου και προσθέτει πως τα περισσότερα έργα της Ελένης Πόταγα είναι πολύ γυαλισμένα, σε μπρούντζο, και κάποια σε πρωτοποριακή για την εποχή τους – πριν από μισό αιώνα – ρητίνη, που χρησιμοποίησε τώρα και η ίδια.

ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ. «Υπήρχε πάντα μια κάπως δύσκολη ισορροπία μεταξύ μας, διότι ήθελε μόνο να δείχνει το φως στη ζωή μας, γεγονός που συνδέεται με δικά της δύσκολα βιώματα στον πόλεμο. Δεν μπορούσε, όμως, να τα πει αυτά ούτε σε εμάς ούτε στον εαυτό της. Και πιστεύω ότι αυτός είναι και ο λόγος που η ποίησή της μου άσκησε απίστευτη έλξη: διότι εκεί μπόρεσα να βρω αυτό που ψάχνω», υποστηρίζει. «Με αυτή την έκθεση της απλώνω το χέρι, αισθάνομαι πως ήρθαμε πιο κοντά. Ηθελα να τιμήσω τη δουλειά της, ίσως επειδή δεν έχει αναγνωριστεί όσο θα έπρεπε ως γλύπτρια. Η κλίμακα στην οποία δούλεψε ήταν πολύ πρωτοποριακή για εκείνη την εποχή, είχε κάτι το υπερβατικό. Είναι ένας φόρος τιμής, μια ανάγκη για διάλογο μαζί της και μια ανάγκη να της δείξω αυτό που εννοούσα για τη σχέση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, και μάλιστα σε έναν χώρο που έχει δουλέψει, καθώς η “Μούσα” της (σ.σ.: το εμβληματικό έργο από χυτευμένο αλουμίνιο της Πόταγα) είναι μόνιμα εγκατεστημένη στο αίθριο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών». Οση ώρα συζητάμε με τη Δανάη Στράτου, η φωνή της Ρένης Πιττακή και οι στίχοι της Ελένης Πόταγα έχουν μείνει πίσω μας. Ο ρυθμικός ήχος, όμως, μιας βαθιάς ανάσας μάς συντροφεύει αδιάκοπα. Ερχεται από το βάθος, όπου πίσω από μια μισάνοιχτη πόρτα διακρίνεται μια επιφάνεια που πάλλεται στα χρώματα της γης. Πλησιάζουμε. Είναι το έργο της «Breathe/Aναπνεύστε» (2000) που ανήκει στη συλλογή του ΕΜΣΤ και ένα τέταρτο του αιώνα μετά τη δημιουργία του επιστρέφει ενώπιον των θεατών, προσθέτοντας μια γήινη νότα στο κοσμικό περιβάλλον που έχει πλάσει η Δανάη Στράτου στη νέα της έκθεση.

Σύμπαν και γη, φως και σκοτάδι, προσωπικό και παγκόσμιο, το εικαστικό περιβάλλον που έστησε αφορά, όπως λέει, οποιονδήποτε. «Το στοίχημα είναι όταν δει την έκθεση να έχει μια εμπειρία, να μπορέσει να βιώσει κάτι», καταλήγει.