Ακτοπλοΐα: Ακριβότερα καύσιμα, λιγότερα δρομολόγια

Ξεπερνά τα 300 εκατ., ευρώ σε ετήσια βάση, το πρόσθετο κόστος που καλείται να επωμιστεί ο ακτοπλοϊκός στόλος εξαιτίας της εκτίναξης των τιμών των καυσίμων, με την επιβάρυνση μόνο για τη χειμερινή περίοδο να υπολογίζεται κοντά στα 100 εκατ. ευρώ.

Η εξίσωση γίνεται πλέον εξαιρετικά δύσκολη, καθώς ζητούμενο είναι πώς θα παραμείνουν τα πλοία στις γραμμές όλο τον χρόνο, με προσιτές τιμές για τους νησιώτες, χωρίς ταυτόχρονα να τίθεται σε κίνδυνο η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

Ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας, σε συνεργασία με το οικονομικό επιτελείο και τους εκπροσώπους της ακτοπλοΐας, αναζητεί τρόπους για να καλυφθεί ένα μέρος αυτής της μεγάλης «τρύπας», ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη επικοινωνία με τη νησιωτική χώρα και τους χειμερινούς μήνες.

Τι εξετάζεται

Στο τραπέζι βρίσκονται διάφορες παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων μειώσεις ή ελαφρύνσεις στα λιμενικά τέλη και σε άλλες επιβαρύνσεις, αλλά και η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων.

Το προσωρινό πλαίσιο METSAF, που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, επιτρέπει στα κράτη-μέλη, μεταξύ άλλων, και για τις ενδοευρωπαϊκές θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, να καλύψουν έως και το 70% του πρόσθετου κόστους καυσίμων που προκύπτει από την κρίση, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει του χειμώνα. Η υψηλή θερινή κίνηση περιορίζεται, όμως, η ανάγκη μετακίνησης των κατοίκων, μεταφοράς εμπορευμάτων και σύνδεσης των νησιών με την ηπειρωτική Ελλάδα παραμένει. Η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων και οι προσιτές δωδεκάμηνες συνδέσεις αποτελούν, επομένως, δύο πλευρές της ίδιας εξίσωσης.

Εκθεση

Αυτή ακριβώς τη διάσταση αναδεικνύει και η τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την ακτοπλοΐα, η δημοσιοποίηση της οποίας στις 28 Σεπτεμβρίου συνέπεσε με τη μεγάλη ενεργειακή πίεση που αντιμετωπίζει ο κλάδος. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, πέρα από την οικονομική της διάσταση, η ακτοπλοΐα έχει έντονη κοινωνική και εδαφική λειτουργία: σε μια χώρα με εκτεταμένο νησιωτικό χώρο, δεν αποτελεί απλώς εμπορική υπηρεσία, αλλά βασική προϋπόθεση γεωγραφικής συνέχειας, πρόσβασης των κατοίκων σε υπηρεσίες και διατήρησης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Η Εκθεση προσφέρει, παράλληλα, πλούσιο υλικό στον υπουργό Ναυτιλίας Βασίλη Κικίλια για τη διαμόρφωση μιας συνολικότερης πολιτικής. Η ακτοπλοΐα δεν είναι μια συνηθισμένη αγορά. Είναι ταυτόχρονα οικονομική δραστηριότητα και υπηρεσία δημοσίου συμφέροντος, στην οποία συνδέονται ο ανταγωνισμός, οι τιμές, τα λιμάνια, η χρηματοδότηση, η ανανέωση του στόλου και η «πράσινη» μετάβαση.

Ο ΣΕΕΝ

Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ) εκτιμά ότι η τελική έκθεση, σε σχέση με την ενδιάμεση, κινείται περισσότερο προς μια συνολική προσέγγιση του συστήματος της ακτοπλοΐας. Οπως δηλώνει ο πρόεδρος του ΣΕΕΝ, Διονύσης Θεοδωράτος, «η τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού αποτελεί μια σημαντική και ουσιαστική εργασία για την ελληνική ακτοπλοΐα.

Ιδιαίτερα θετικό είναι ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις τιμές και στον ανταγωνισμό, αλλά αναγνωρίζει τη συνολική και ιδιαίτερη λειτουργία της ακτοπλοΐας για τη νησιωτική χώρα, τη συνδεσιμότητα, την κοινωνική και εδαφική συνοχή, τη δημόσια υπηρεσία, τις λιμενικές υποδομές και την ανάγκη ανανέωσης του στόλου και “πράσινης” μετάβασης. Για εμάς στο ΣΕΕΝ, το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι αυτές οι διαπιστώσεις της επιτροπής να μετατραπούν σε συγκεκριμένη και μακροπρόθεσμη εθνική πολιτική. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα βιώσιμο ακτοπλοϊκό σύστημα που να εξασφαλίζει ταυτόχρονα επαρκή και ποιοτική εξυπηρέτηση των νησιών, υγιή ανταγωνισμό και οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων».

Η μεγάλη πρόκληση

Κομβικό στοιχείο είναι η διαφορετικότητα των αγορών. Αλλες είναι οι συνθήκες στις τουριστικές γραμμές υψηλής ζήτησης, άλλες στις πορθμειακές συνδέσεις και διαφορετικές στις γραμμές μικρών νησιών που πρέπει να λειτουργούν δώδεκα μήνες τον χρόνο.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του κλάδου. Το καλοκαίρι τα πλοία μπορούν να λειτουργούν με υψηλές πληρότητες, ενώ τον χειμώνα η ζήτηση υποχωρεί δραστικά, χωρίς να μειώνονται αντίστοιχα τα σταθερά έξοδα. Μισθοδοσία, καύσιμα, συντήρηση, ασφάλιση, λιμενικές χρεώσεις και χρηματοοικονομικό κόστος εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις εταιρείες. Η τελική έκθεση αναγνωρίζει την εποχικότητα ως βασικό διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της αγοράς και τη συνδέει με τη δομή του κόστους και τις οικονομίες κλίμακας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις δωδεκάμηνες συνδέσεις, όπου η οικονομική λειτουργία μιας γραμμής δεν μπορεί να κρίνεται μόνο με τα δεδομένα του Ιουλίου και του Αυγούστου.

Η δημόσια υπηρεσία

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών. Λόγω της γεωγραφίας, της ύπαρξης μικρών και απομακρυσμένων νησιών και της περιορισμένης εμπορικότητας ορισμένων γραμμών, υπάρχουν συνδέσεις που δεν μπορούν να στηριχθούν αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι «αγορά ή κρατική παρέμβαση», αλλά πού και με ποιον τρόπο πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικοί μηχανισμοί δημόσιας υπηρεσίας, ώστε κανένα νησί να μη μένει αποκομμένο.

Λιμάνια, στόλος, κόστος

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορά και τις λιμενικές υποδομές. Περιορισμένη χωρητικότητα, τεχνικές ελλείψεις και λιμενικές χρεώσεις μπορούν να επηρεάσουν τόσο το κόστος όσο και τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων υπηρεσιών.

Την ίδια ώρα, η «πράσινη» μετάβαση δημιουργεί νέες ανάγκες. Το ETS, το FuelEU Maritime, οι επενδύσεις σε νέα πλοία και οι μετασκευές του υφιστάμενου στόλου προσθέτουν σημαντικές επιβαρύνσεις.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις τιμές των εισιτηρίων δεν μπορεί να γίνεται αποκομμένη από το πραγματικό κόστος. Καύσιμα, μισθοδοσία, ETS, FuelEU Maritime, λιμενικά τέλη, συντήρηση, χρηματοδότηση και ανανέωση στόλου συνθέτουν την τελική εικόνα.

Η μεγάλη πρόκληση πλέον για την κυβέρνηση είναι να μετατρέψει αυτές τις διαπιστώσεις σε πολιτική: να εξασφαλίσει ότι τα πλοία θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν και τον χειμώνα, οι νησιώτες θα έχουν προσιτές συνδέσεις και οι επιχειρήσεις θα μπορούν να παραμένουν βιώσιμες, ενώ ταυτόχρονα θα προχωρήσει ένα μακροχρόνιο σχέδιο ανανέωσης του στόλου και αναβάθμισης των λιμανιών.