Καύσιμα: Τμηματικά τα νέα μέτρα – Ο στενός δημοσιονομικός χώρος και οι ανοιχτές αποφάσεις, τι περιμένει το ΥΠΟΙΚ

Το χρονοδιάγραμμα των νέων μέτρων για τα καύσιμα ανακοίνωσε η κυβέρνηση, αφήνοντας όμως ανοιχτά ερωτήματα για το ακριβές περιεχόμενο των παρεμβάσεων, τον τελικό λογαριασμό για τον προϋπολογισμό, την τύχη της αμόλυβδης και το ύψος της στήριξης που θα δοθεί για τη θέρμανση.

Στις 30 Σεπτεμβρίου θα ανακοινωθούν τα μέτρα για τα καύσιμα κίνησης, τα οποία αυτή τη φορά θα έχουν ορίζοντα μόλις 15 ημερών, και στις 14 Οκτωβρίου θα ακολουθήσει δεύτερος γύρος ανακοινώσεων που θα περιλαμβάνει και το πετρέλαιο θέρμανσης, μία ημέρα πριν αρχίσει η διάθεσή του στην αγορά.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης εξήγησε ότι η περιορισμένη διάρκεια των πρώτων μέτρων οφείλεται στη μεγάλη μεταβλητότητα των διεθνών τιμών. Πρόσθεσε ότι έως τα μέσα Οκτωβρίου θα έχει διαμορφωθεί και η εικόνα των εμπορικών παρεμβάσεων από τις ίδιες τις εταιρείες.

Οι ημερομηνίες έκλεισαν, τα μέτρα όχι

Σύμφωνα με όσα είπαν ανέφεραν πηγές του υπουργείου Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ) στο newsit.gr, η πλέον ώριμη απόφαση αφορά την παράταση της παρέμβασης στο πετρέλαιο κίνησης. Αν και η διατύπωση για «καύσιμα κίνησης» αφήνει ευρύτερο το πεδίο, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη κλειδώσει στήριξη και για την αμόλυβδη.

Παρά το γεγονός ότι δεν έχει φύγει από το τραπέζι, οι ίδιες πηγές αναφέρουν πως δεν θεωρείται βέβαιο ότι θα ενταχθεί στο πρώτο πακέτο. Πρόκειται για παρέμβαση πολύ μεγαλύτερης δημοσιονομικής εμβέλειας, επειδή αφορά ευρύτερη κατανάλωση. Ακόμη και μια μικρή επιδότηση ανά λίτρο, όταν πολλαπλασιάζεται σε ολόκληρη την αγορά, μπορεί να ανεβάσει γρήγορα τον λογαριασμό κατά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.

Για τον λόγο αυτό, η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της ανόδου των διεθνών τιμών, την εικόνα που θα διαμορφωθεί στα ελληνικά διυλιστήρια και τις κινήσεις σε επίπεδο Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ανάλογη αναμονή υπάρχει και για το πετρέλαιο θέρμανσης. Το οικονομικό επιτελείο δεν θέλει να κοστολογήσει από τώρα μια παρέμβαση, χωρίς να γνωρίζει σε ποιο ύψος θα βρίσκονται οι διεθνείς τιμές στα μέσα Οκτωβρίου και πόσο από την πίεση θα έχει περάσει στην τιμή εκκίνησης από τα διυλιστήρια.

Σε ένα τόσο ρευστό περιβάλλον, μια απόφαση τρεις εβδομάδες νωρίτερα μπορεί να αποδειχθεί είτε ακριβότερη από όσο χρειάζεται είτε ανεπαρκής πριν ακόμη εφαρμοστεί. Στην τελική εξίσωση θα συνυπολογιστεί και η συμμετοχή των εταιρειών, για την οποία δεν έχουν γίνει γνωστά τα ποσά ή συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Στο τραπέζι παραμένει και η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, εφόσον η κρίση συνεχιστεί και οι τιμές διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα. Η επιλογή αυτή δεν έχει ακόμη κλειδώσει και το ύψος της θα εξαρτηθεί από την τιμή με την οποία θα μπει στην αγορά το πετρέλαιο θέρμανσης, αλλά και από το πόσο στοχευμένη θα είναι τελικά η κρατική στήριξη.

Ο ανοιχτός «λογαριασμός»

Το δεύτερο μεγάλο κενό αφορά τη χρηματοδότηση. Η κυβέρνηση δηλώνει πως επιθυμεί να μειώσει τους φόρους στα καύσιμα, αλλά σημείωσε πως κάθε παρέμβαση πρέπει να κινείται μέσα στις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας. Για παράδειγμα, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης αποφέρει περίπου 4 δισ. ευρώ τον χρόνο και η Ελλάδα έχει φτάσει στις ευρωπαϊκές οροφές δαπανών.

Όπως αναφέρουν πηγές του οικονομικού επιτελείου, τον Απρίλιο υπήρχε διαθέσιμο περιθώριο περίπου 1 δισ. ευρώ, από το οποίο διατέθηκαν ήδη 800 εκατ. ευρώ. Στη συνέχεια συνεχίστηκε η επιδότηση στο ντίζελ, απορροφώντας πρόσθετους πόρους. Αυτό σημαίνει ότι το σημερινό υπόλοιπο βρίσκεται χαμηλότερα από τα 200 εκατ. ευρώ.

Κάθε νέα παράταση ή διεύρυνση της στήριξης περιορίζει το διαθέσιμο περιθώριο και αναγκάζει το ΥΠΟΙΚ είτε να στενέψει τον κύκλο των δικαιούχων είτε να μετακινήσει πόρους από άλλη χρήση.

Ωστόσο, η Ελλάδα ξεκινά από καλύτερη δημοσιονομική θέση σε σχέση με αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες. Η Κομισιόν προβλέπει πλεόνασμα γενικής κυβέρνησης 0,8% του ΑΕΠ για το 2026 και 0,6% για το 2027, ενώ το δημόσιο χρέος αναμένεται να υποχωρήσει από 140,7% του ΑΕΠ φέτος σε 134,4% το 2027.

Εντούτοις, κάθε διαθέσιμο ευρώ δεν μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε νέα δαπάνη. Άλλο είναι η συνολική εικόνα του προϋπολογισμού και άλλο το ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με απλά λόγια, μια νέα επιδότηση μπορεί να χωρά αριθμητικά στο πρωτογενές αποτέλεσμα, αλλά ταυτόχρονα να οδηγεί τις δαπάνες πάνω από το επιτρεπόμενο ευρωπαϊκό μονοπάτι. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί το ΥΠΟΙΚ μπορεί να διαθέτει ορισμένους πόρους, χωρίς να έχει «ελευθέρας» για μια μεγάλη και οριζόντια παρέμβαση.

Άλλο η ενεργειακή ρήτρα, άλλο η εξαίρεση για τους φόρους

Ανοιχτό παραμένει και το ευρωπαϊκό σκέλος. Ο Παύλος Μαρινάκης ανέφερε ότι, εφόσον αποφασιζόταν μια έκτακτη μείωση του ΕΦΚ ή του ΦΠΑ στα καύσιμα, θα έπρεπε να δοθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ειδική εξαίρεση ώστε το μέτρο να μη συνυπολογιστεί στις οροφές δαπανών.

Πρόκειται, επίσης, για διαφορετικό ζήτημα από την ενεργειακή ρήτρα που έχει ζητήσει η Ελλάδα για συγκεκριμένες επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας. Το ελληνικό αίτημα αφορά την εξαίρεση εθνικά χρηματοδοτούμενων επενδύσεων έως 0,3% του ΑΕΠ τον χρόνο και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.

Το ΥΠΟΙΚ έχει υπολογίσει ότι μέσα από αυτή τη δυνατότητα μπορούν να κινητοποιηθούν πάνω από 1 δισ. ευρώ για αποθήκευση ενέργειας, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και υποδομές που μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η συγκεκριμένη ρήτρα, ωστόσο, δεν αποτελεί χρηματοδοτικό εργαλείο για την επιδότηση του ντίζελ, της αμόλυβδης ή του πετρελαίου θέρμανσης. Αφορά κυρίως επενδύσεις, ενώ κάθε δαπάνη εξετάζεται χωριστά από την Κομισιόν.

Ακόμη και όταν μια δαπάνη εξαιρείται από τον ευρωπαϊκό κανόνα των καθαρών δαπανών, τα χρήματα πρέπει να βρεθούν από τον εθνικό προϋπολογισμό και συνεχίζουν να επηρεάζουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.

Οι αποφάσεις ΙΕΑ και ΕΕ που περιμένει το ΥΠΟΙΚ

Ένα ακόμη θέμα είναι το πόσο θα επηρεάσουν το ελληνικό πακέτο οι διεθνείς αποφάσεις για την προσφορά πετρελαίου, όπως υπογραμμίζουν οι πηγές της οδού Νίκης.

Τον Μάρτιο, τα κράτη-μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποφάσισαν τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση αποθεμάτων στην ιστορία του οργανισμού, διαθέτοντας 400 εκατ. βαρέλια στην αγορά. Μια νέα αντίστοιχη κίνηση θα μπορούσε να περιορίσει τις διεθνείς τιμές και, μαζί τους, το ποσό που θα χρειαζόταν να καλύψει ο ελληνικός προϋπολογισμός.

Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη προαναγγείλει συνάντηση της G7 για την ενεργειακή κρίση, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, μια πιθανή νέα αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων. Παράλληλα, με επιστολή του προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζήτησε προσωρινή χαλάρωση των ευρωπαϊκών προδιαγραφών στα καύσιμα και μεγαλύτερη ευελιξία στην ανάμειξη βιοκαυσίμων.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλέστηκε ο Γάλλος πρόεδρος, οι αλλαγές αυτές θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγή ντίζελ και καυσίμων αεροπορίας από τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια κατά 5% έως 20%. Ζήτησε επίσης να μετατεθούν οι νέες υποχρεώσεις για τις εκπομπές μεθανίου, ώστε να μην περιοριστούν περαιτέρω οι εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν τις προτάσεις χωρίς να έχουν λάβει τελικές αποφάσεις. Εάν υπάρξει ευρωπαϊκή χαλάρωση των τεχνικών περιορισμών ή νέα αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων, το κόστος της ελληνικής παρέμβασης μπορεί να περιοριστεί. Εάν αντίθετα οι τιμές παραμείνουν υψηλές, θα αυξηθεί η πίεση για μεγαλύτερο επίδομα θέρμανσης και για ένταξη της αμόλυβδης στα μέτρα της 14ης Οκτωβρίου.

To άρθρο Καύσιμα: Τμηματικά τα νέα μέτρα – Ο στενός δημοσιονομικός χώρος και οι ανοιχτές αποφάσεις, τι περιμένει το ΥΠΟΙΚ δημοσιεύτηκε στο NewsIT .