Ίαν Μπουρούμα στα «ΝΕΑ»: «Η Μαρίν Λε Πεν είναι η πραγματική απειλή για την Ευρώπη»

Για να ανακοπεί η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη θα πρέπει τα κόμματα της Κεντροαριστεράς να είναι λιγότερο πολιτισμικά ιδεολογικά και να επικεντρωθούν στην οικονομία, ενώ οι συντηρητικοί θα πρέπει να υπερασπιστούν τον κλασικό συντηρητισμό έναντι του εθνικισμού και του δεξιού εξτρεμισμού, προτείνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Ιαν Μπουρούμα, ιστορικός και καθηγητής στο Bard College στη Νέα Υόρκη.

Ο γνωστός συγγραφέας επισημαίνει ότι ζούμε σε μια λαϊκιστική, αντιελίτ περίοδο, όπου οι δημαγωγοί που χρησιμοποιούν τον θυμό εναντίον των ελίτ είναι επιτυχημένοι.

Σε αρκετές χώρες της ΕΕ θα διεξαχθούν εκλογές του χρόνου. Πώς θα επηρεάσει το αποτέλεσμα στη Σαξονία – Ανχαλτ τις εκλογές αυτές, αλλά και την Ευρώπη γενικότερα;

Στο εγγύς μέλλον, δεν θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες επειδή το AfD δεν είναι στην εξουσία στη Γερμανία. Αλλά το αποτέλεσμα δείχνει ότι έχει σπάσει ένα συγκεκριμένο ταμπού στη Γερμανία και σε άλλες χώρες. Η Ακροδεξιά με αντιμεταναστευτικές, ακόμη και ρατσιστικές, πολιτικές έχει γίνει πιο κανονική. Η Γερμανία θεωρούνταν η χώρα όπου το σύνθημα «ποτέ ξανά» θα παρέμενε ισχυρό. Η πρώτη νίκη ενός ακροδεξιού κόμματος από την περίοδο των Ναζί είναι ιδιαίτερα σοκαριστική. Ευχαριστεί τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Πούτιν, όμως μέχρι στιγμής δεν είναι υπεύθυνο για την εθνική πολιτική.

Αν κυβερνήσει τη Γερμανία στο μέλλον, τότε θα είναι πολύ σοβαρό για την Ευρώπη. Ο άμεσος κίνδυνος είναι ότι θα κάνει τους Χριστιανοδημοκράτες ακόμη πιο ανήσυχους να μη χάσουν ψηφοφόρους και

να υιοθετήσουν λιγότερο φιλοουκρανικές, περισσότερο αντιμεταναστευτικές πολιτικές. Επιπλέον, το αποτέλεσμα στη Σαξονία – Ανχαλτ μπορεί να ενθαρρύνει το γαλλικό ακροδεξιό κόμμα. Η πραγματική απειλή για την ΕΕ προέρχεται από τη Μαρίν Λε Πεν, εάν κερδίσει τις γαλλικές εκλογές.

Αναφέρατε τη Γαλλία και τη Λε Πεν. Αλλά δεν είναι μόνο η Γαλλία που θα έχει εκλογές του χρόνου. Σε ποιες ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει κίνδυνος η Ακροδεξιά να αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη;

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία – Ανχαλτ μπορεί να επηρεάσει τις εκλογές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όχι με την έννοια ότι θα φέρει τα ακροδεξιά κόμματα στην εξουσία, διότι οι περισσότερες έχουν κυβερνήσεις συνασπισμού, αλλά θα κάνει τα κεντροδεξιά κόμματα πιο νευρικά. Μπορεί να αντιδράσουν όπως οι Χριστιανοδημοκράτες υπό τον Μερτς, κινούμενοι προς τα δεξιά, κάτι που θα είναι πολύ κακή κίνηση. Μπορεί να δούμε ακροδεξιά κόμματα να αποκτούν μεγαλύτερη δύναμη στη Γαλλία, στην Αυστρία.

Η Ιταλία είναι ήδη εκεί, αν και η Μελόνι είναι αρκετά προσεκτική. Στους κύκλους του AfD θέλουν να αποφύγουν αυτό που αποκαλούν «μελονισμό». Δεν θέλουν να γίνουν όπως η Μελόνι. Είναι πιο ριζοσπαστικοί και τα ριζοσπαστικά κόμματα έχουν μια ευκαιρία παντού, όπως στη Σκανδιναβία. Είναι ένα πρόβλημα σχεδόν σε κάθε χώρα, και στη Βρετανία.

Μπορεί να δούμε την άσχημη πλευρά της ευρωπαϊκής ιστορίας να επαναλαμβάνεται;

Θα δούμε πτυχές της Ιστορίας να επαναλαμβάνονται. Σιγά σιγά επιστρέφει ένα είδος πολιτικής που τονίζει τον εθνικισμό και διώκει τις μειονότητες, που μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο πιστεύαμε ότι θα ήταν

ταμπού. Νομίζαμε ότι δεν θα επέστρεφε στη Γερμανία, αλλά επέστρεψε. Η δυτική πολιτική από τη Γαλλική Επανάσταση και σίγουρα από τον 19ο αιώνα ήταν πάντα ελαφρώς διχασμένη μεταξύ φιλελευθέρων και δημοκρατικών – θεωρεί το κράτος ως ένα μέρος πολιτών με ίσα δικαιώματα και την Ακροδεξιά, η οποία πιστεύει στη θρησκεία, τον εθνικισμό και τον αυταρχισμό.  Είναι μια διαίρεση που δεν εξαφανίστηκε ποτέ εντελώς και έχει γίνειπολύ πιο έντονη στην εποχή μας.

Ποιοι οι λόγοι ανόδου της Ακροδεξιάς;

Στη Γερμανία, το AfD πηγαίνει καλά στην πρώην Ανατολική Γερμανία, όπου νιώθουν παραμελημένοι. Είναι φτωχότεροι από τη Δυτική Γερμανία. Επίσης, οι Δυτικογερμανοί από τη δεκαετία του 1960 χρησιμοποιούν τη

ναζιστική περίοδο ως προειδοποίηση να μην ακολουθήσουν ποτέ ξανά αυτή την κατεύθυνση, κάτι που ήταν πολύ λιγότερο έντονο στην Ανατολική Γερμανία, η οποία θεωρούσε τον εαυτό της αντιφασιστικό κράτος. Ποτέ δεν

ένιωσαν ότι έπρεπε να αντιμετωπίσουν την Ιστορία με τον ίδιο τρόπο που το έκαναν οι Δυτικογερμανοί. Είναι λιγότερο εμποτισμένοι εναντίον της. Και η μνήμη του πολέμου, τηςναζιστικής περιόδου, ξεθωριάζει παντού. Οι

άνθρωποι κάτω των 60 ετών δεν αισθάνονταιότι ζουν στη σκιά της.

Για τους νέους σε όλη την Ευρώπη ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και οι Ναζί είναι αρχαία ιστορία. Η ιδέα ότι πρέπει να αποφεύγουν οτιδήποτε μπορεί να κινηθεί ξανά προς αυτή την κατεύθυνση είναι λιγότερο ισχυρή.

Τι αναζητούν λοιπόν οι πολίτες;

Πολλές χώρες, η Αυστρία, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Γαλλία, κυβερνώνται εδώ και δεκαετίες από ελίτ διαφορετικών κομμάτων, όπου δεν μπορείς να διακρίνεις εύκολα τα διαφορετικά κόμματα. Ηταν ελίτ που είχαν

συναίνεση για τις οικονομικές πολιτικές και ούτω καθεξής. Ζούμε σε μια λαϊκιστική, αντιελίτ περίοδο. Οι ελίτ είναι δύσπιστες και μισητές. Πολλοί άνθρωποι στη Γαλλία, ειδικά στις επαρχίες, δυσανασχετούν με το

είδος των ελίτ με υψηλό μορφωτικό επίπεδο στο Παρίσι, που βρίσκονται στην εξουσία από τον πόλεμο, ανεξάρτητα από τις κομματικές τους πεποιθήσεις. Το ίδιο ισχύει και σε άλλες χώρες. Ετσι, οι δημαγωγοί που

χρησιμοποιούν τον θυμό εναντίον των ελίτ είναι επιτυχημένοι. Αυτό ισχύει στις ΗΠΑ, ισχύει και στην Ευρώπη.

Τι χρειάζεται για να σταματήσει αυτή η τάση;

Τα κόμματα της Κεντροαριστεράς, όπως οι Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ, οι Σοσιαλδημοκράτες και άλλα κόμματα της Αριστεράς στην Ευρώπη, πρέπει να σταματήσουν να μιλάνε για πολιτιστικά ζητήματα, για τη φυλή, το φύλο κ.λπ., και να αρχίσουν να επικεντρώνονται σε οικονομικά ζητήματα που θα μπορούσαν να προσελκύσουν μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Θα πρέπει να γίνουν

πολύ λιγότερο πολιτισμικά ιδεολογικά.

Στη Δεξιά, οι συντηρητικοί θα πρέπει να υπερασπιστούν τον κλασικό συντηρητισμό έναντι του εθνικισμού και του δεξιού εξτρεμισμού. Οι Χριστιανοδημοκράτες στη Γερμανία, οι Γκωλιστές στη Γαλλία, το Συντηρητικό Κόμμα στη Βρετανία πρέπει να διαφοροποιηθούν σαφώς από την Ακροδεξιά και να υπερασπιστούν τα κλασικά συντηρητικά συμφέροντα. Θα πρέπει να υπερασπιστούν την ελεύθερη επιχειρηματικότητα, τη μείωση των φόρων κ.λπ., αντί να παρασύρονται από τον δεξιό ιδεολογικό εξτρεμισμό.