ΟΗΕ: Η κλιματική κρίση επιβαρύνει τον αέρα που αναπνέουμε – Το «κοκτέιλ» που απειλεί την υγεία

Η κλιματική κρίση και οι πυρκαγιές προκαλούν σημαντικές αυξήσεις σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι καύσωνες, επιδεινώνοντας την ποιότητα του αέρα παγκοσμίως, σύμφωνα με ειδικούς του ΟΗΕ.

Περιοχές που είχαν σημειώσει μείωση στη ρύπανση από αυτοκίνητα και βιομηχανικές εγκαταστάσεις αντιμετωπίζουν πλέον νέες απειλές λόγω της έκθεσης σε καπνό από πυρκαγιές, σύμφωνα με νέα έκθεση. Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας από έντονους καύσωνες οδηγεί σε αύξηση του όζοντος στο χαμηλότερο στρώμα της ατμόσφαιρας.

Η ρύπανση που προκαλείται από αυτά τα φαινόμενα, τα οποία συνδέονται με το κλίμα, συμβάλλει με τη σειρά της στην επιδείνωση της κλιματικής αλλαγής, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που απειλεί να βυθίσει τον πλανήτη σε περιβαλλοντική καταστροφή.

«Η ποιότητα του αέρα και το κλίμα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστά ζητήματα· είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και πρέπει να αντιμετωπίζονται μαζί», δήλωσε ο Lorenzo Labrador, επιστημονικός συνεργάτης του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO), που εξέδωσε τη σχετική έκθεση.

Αύξηση ακραίων πυρκαγιών και επιπτώσεις στην υγεία

Ο WMO δημοσιεύει ετησίως το δελτίο του για την ποιότητα του αέρα και το κλίμα, με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα του ΟΗΕ για τον Καθαρό Αέρα. Μεταξύ των βασικών συμπερασμάτων της φετινής έκθεσης είναι η αύξηση των ακραίων πυρκαγιών, οι οποίες έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία λόγω της τοξικότητας του καπνού.

Η τάση αυτή, «τροφοδοτούμενη από τον φαύλο κύκλο μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και των ευνοϊκών για φωτιές καιρικών συνθηκών», οδηγεί σε «επείγουσα και αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία». Εκτός από τις υψηλές συγκεντρώσεις λεπτών σωματιδίων, ο καπνός από τις πυρκαγιές προκαλεί οξειδωτικό στρες στον ανθρώπινο οργανισμό.

«Συστηματικές ανασκοπήσεις και πειραματικές μελέτες συνδέουν σταθερά την έκθεση σε καπνό από πυρκαγιές με αυξημένες κρίσεις άσθματος, νοσηλείες για χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), αυξημένη χρήση αναπνευστικών φαρμάκων, καθώς και επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και την έκβαση των γεννήσεων», αναφέρει η έκθεση. Σύμφωνα με σχετική μελέτη, ο τριπλασιασμός των πυρκαγιών από τη δεκαετία του 1990 συνέβαλε σε σχεδόν 100.000 θανάτους ετησίως μεταξύ 2010 και 2018.

Όζον και μικροσωματίδια: Διπλή απειλή για υγεία και κλίμα

Η έκθεση κρούει επίσης τον κώδωνα του κινδύνου για τη ρύπανση από όζον στο έδαφος, η οποία επιδεινώνεται από τους έντονους και παρατεταμένους καύσωνες που έπληξαν την Ευρώπη το περασμένο καλοκαίρι.

«Το όζον είναι ένα πολύ ισχυρό οξειδωτικό», τόνισε ο Labrador. «Όταν φτάνει στους πνεύμονες, ουσιαστικά οξειδώνει τους ιστούς, προκαλώντας φλεγμονές, κυκλοφορικά και τελικά καρδιακά προβλήματα». Σε περιοχές με υψηλή ρύπανση, περίπου ένας στους πέντε θανάτους από ΧΑΠ αποδίδεται πλέον στη μακροχρόνια έκθεση σε όζον.

Κάθε χρόνο, ο WMO καταγράφει ανωμαλίες στις συγκεντρώσεις λεπτών σωματιδίων (PM2.5). Αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια και σταγονίδια, μικρότερα από 2,5μm, αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία, καθώς μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και το αίμα. Παράλληλα, συνιστούν σημαντική απειλή και για το κλίμα.

Τα PM2.5 εκπέμπονται από βιομηχανικές δραστηριότητες που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα, γεωργία, οικιακή θέρμανση και μεταφορές, αλλά και από πυρκαγιές και αμμοθύελλες. Ο συνδυασμός σωματιδίων και αέρα καλείται αερόλυμα. Μόλις βρεθούν στην ατμόσφαιρα, τα αερολύματα μπορούν να επηρεάσουν το κλίμα της Γης, τροποποιώντας τις ιδιότητες, τη διάρκεια ζωής και τη φωτεινότητα των νεφών, όπως εξηγεί η έκθεση.

Αλυσιδωτές επιπτώσεις και προτάσεις λύσεων

Τελικά, τα σωματίδια αυτά επανέρχονται στη γη, όπου συνεχίζουν να επηρεάζουν το κλίμα. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η εναπόθεση μαύρου άνθρακα (αιθάλης) σε χιόνι και πάγο, που σκοτεινιάζει τις επιφάνειες και μειώνει την αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας, επιταχύνοντας περαιτέρω τη θέρμανση του πλανήτη.

Η έκθεση αναφέρει ότι αυτή η διαδικασία οδηγεί σε έναν αρνητικό φαύλο κύκλο: «Η αυξανόμενη ξηρασία και οι αλλαγές στη χρήση γης αναμένεται να ενισχύσουν τις εκπομπές αερολυμάτων, δημιουργώντας έναν ισχυρό κλιματικό φαύλο κύκλο όπου η υπερθέρμανση αυξάνει τις πυρκαγιές και τις εκπομπές σκόνης, ενισχύοντας την εναπόθεση σε χιόνι και πάγο, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της τήξης και τελικά την ενίσχυση της θέρμανσης».

Το μήνυμα του WMO είναι σαφές: η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της ποιότητας του αέρα πρέπει να γίνεται ταυτόχρονα, υπογραμμίζει ο Labrador. «Και αυτό δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο, γιατί αν μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ταυτόχρονα περιορίζουμε και τις εκπομπές ουσιών που υποβαθμίζουν την ποιότητα του αέρα», ανέφερε.

«Αυτό οδηγεί στη βέλτιστη λύση που υπάρχει, δηλαδή στη γενική μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στη μείωση της καύσης ορυκτών καυσίμων».