Στεγαστική Πολιτική: Φθηνά δάνεια, μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες και νέα Golden Visa

Φθηνότερα στεγαστικά δάνεια με φορολογικά κίνητρα στις τράπεζες, μειωμένος ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών και μια νέα κατηγορία Golden Visa που θα συνδέεται αποκλειστικά με τη μακροχρόνια μίσθωση μπαίνουν στη «βεντάλια» των νέων παρεμβάσεων που σχεδιάζει η κυβέρνηση για το στεγαστικό.

Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, η οποία εγκρίθηκε από την Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ, συγκεντρώνει 50 μέτρα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 6,5 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 36 εφαρμόζονται ήδη ή έχουν δρομολογηθεί, ενώ 14 αποτελούν νέες προτεινόμενες παρεμβάσεις, δέκα άμεσης προτεραιότητας και τέσσερις με πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Στο νέο πακέτο περιλαμβάνονται ακόμη κίνητρα για φοιτητική συγκατοίκηση και στέγαση δημοσίων υπαλλήλων στα νησιά, ενώ αρκετές από τις προτάσεις αντλούν στοιχεία από μοντέλα που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η στρατηγική στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στη στεγαστική συνδρομή προς νοικοκυριά και ευάλωτες ομάδες και στη δημιουργία ενός σταθερού θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου για τη στεγαστική πολιτική.

Τα 14 νέα μέτρα

Τα νέα μέτρα της στρατηγικής:

1. Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών. Αναβάθμιση των ψηφιακών εργαλείων (e-Αδειες, Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης), διαλειτουργικότητα δεδομένων, αυτοματοποιημένους ελέγχους και αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών.

2. Ψηφιακή πλατφόρμα φοιτητικής συγκατοίκησης με κρατικές εγγυήσεις. Οι ιδιοκτήτες θα καταχωρίζουν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση και οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Η λειτουργία της θα συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες (κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή ζημιών), τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών.

3. Ψηφιακή πλατφόρμα σε νησιωτικούς δήμους για στέγαση δημοσίων υπαλλήλων.

4. Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές. Χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία (με κύρια πηγή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση, με υποχρέωση διάθεσης μέρους των νέων κατοικιών έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.

5. Εξειδικευμένο πρόγραμμα παραχώρησης γης σε νησιά. Αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω σχημάτων παραχώρησης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, ιδίως για εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες.

6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής που καλύπτει το θεσμικό κενό μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) το 2012, με διασύνδεση με το Κτηματολόγιο. Θα ασκεί πρωτίστως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, ενώ η κυριότητα των ακινήτων μπορεί να παραμένει στους υφιστάμενους κυρίους.

7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης. Τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών, οργανωμένοι εντός των Κέντρων Κοινότητας των δήμων, για την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων και την υποστήριξη της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης.

8. Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας. Ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, με λειτουργία ανατροφοδοτούμενου μηχανισμού (revolving fund): τα έσοδα από μισθώσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος.

9. Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας σε επιλεγμένες περιοχές. Ειδικά πολεοδομικά σχέδια και στοχευμένα κίνητρα (όπως αύξηση συντελεστή δόμησης και επιτάχυνση διαδικασιών επανάχρησης ανενεργών κτηρίων), υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των παραγόμενων κατοικιών θα διατίθεται για κοινωνική – προσιτή στέγαση.

10. Golden Visa. Δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, με ρητό αποκλεισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης και μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης.

11. Ανάπτυξη θεσμικού πλαισίου, μηχανισμών και εργαλείων για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας.

12. Επέκταση προγράμματος «Σπίτι Μου». Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς – κοινοτικούς πόρους, προβλέπεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους (κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro). Η επέκταση μπορεί να συμπεριλάβει και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.

13. Μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Προβλέπεται συνδυασμός και με άλλα φορολογικά κίνητρα (ενδεικτικά, απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ) και στα πρότυπα της Πορτογαλίας (συντελεστής 6%), Γαλλία (συντελεστής 10%).

14. Θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών. Δημιουργία ενιαίου και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με συνδυαστική αξιοποίηση στοιχείων μεταβιβάσεων, μισθώσεων, τραπεζικών αποτιμήσεων και φορολογικών δηλώσεων (κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel).

Η στρατηγική διευκρινίζει, πάντως, ότι ο δείκτης θα λειτουργεί ως εργαλείο διαφάνειας και παρακολούθησης της αγοράς. Στην παρούσα φάση δεν εξετάζεται η επιβολή πλαφόν ή οποιουδήποτε διοικητικού περιορισμού στις τιμές των ενοικίων.