Βόρεια Νιγηρία: 1.500 γάμοι σε ομαδική τελετή με τις ευχές του… κράτους

Στην κεντρική μουσουλμανική πόλη του Κάνο, στη βόρεια Νιγηρία, 1.500 ζευγάρια παντρεύτηκαν στις 7 Αυγούστου σε μια τεράστια ομαδική τελετή που διοργανώθηκε από τη Hisbah, το ισλαμικό θρησκευτικό σώμα της πολιτείας, με την υποστήριξη της τοπικής κυβέρνησης.

Η εικόνα ήταν εντυπωσιακή: εκατοντάδες νύφες και γαμπροί συγκεντρώθηκαν, για να ξεκινήσουν μαζί μια νέα ζωή, σε μια πρωτοβουλία που παρουσιάζεται ως μέτρο κοινωνικής προστασίας για ανθρώπους με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες. Για αρκετούς από τους νεόνυμφους, η βοήθεια αυτή ήταν καθοριστική. Πατέρας τεσσάρων παιδιών από προηγούμενο γάμο, αποφάσισε να παντρευτεί ξανά μόλις τέσσερις μήνες μετά το διαζύγιό του. Οπως εξηγεί, η νέα σύζυγος θα μπορούσε να τον βοηθήσει στη φροντίδα των παιδιών, ενώ χωρίς την κρατική υποστήριξη η διαδικασία θα ήταν πολύ δυσκολότερη.

Κριτήρια και παροχές

Το πρόγραμμα έχει ιστορία. Ξεκίνησε το 2012, όταν ο τότε κυβερνήτης Ραμπίου Μούσα Κουανκβάσο, χρηματοδότησε τον πρώτο ομαδικό γάμο, με περίπου 100 ζευγάρια. Αρχικός στόχος ήταν να βοηθηθούν οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, ιδιαίτερα διαζευγμένοι και χήρες που δεν διέθεταν τα χρήματα για να ξαναπαντρευτούν. Στην πορεία, το πρόγραμμα διευρύνθηκε και σε άγαμους, με τις Αρχές να το συνδέουν και με την προσπάθεια περιορισμού της σεξουαλικής «ανηθικότητας» σύμφωνα με τις ισλαμικές αντιλήψεις. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες άρχισαν στη συνέχεια να εφαρμόζονται και σε άλλες πολιτείες του βόρειου τμήματος της χώρας.

Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα και στις 44 περιοχές τοπικής αυτοδιοίκησης της πολιτείας. Περισσότερα από 5.000 ζευγάρια είχαν υποβάλει αίτηση, ενώ οι υποψήφιοι πέρασαν από διαδικασία επιλογής και ιατρικούς ελέγχους, μεταξύ άλλων για εγκυμοσύνη, HIV, ηπατίτιδα και άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Εγιναν επίσης γενετικοί έλεγχοι συμβατότητας, ώστε να εντοπιστεί ο κίνδυνος μετάδοσης κληρονομικών ασθενειών.

Το κόστος για την κυβέρνηση του Κάνο έφτασε σε 1,5 δισ. νάιρα, περίπου 954.000 ευρώ. Τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν, όχι μόνο για την διοργάνωση της διήμερης τελετής αλλά και για την παροχή εξοπλισμού και οικονομικής βοήθειας στα ζευγάρια. Οι νεόνυμφοι έλαβαν τρόφιμα, υφάσματα για ρούχα, στρώματα, είδη οικιακής χρήσης και χρηματική ενίσχυση. Ιδιαίτερη σημασία έχει η προίκα, γνωστή ως mahr.

Σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση, ο άνδρας προσφέρει στη γυναίκα ένα χρηματικό ποσό ή αγαθά, τα οποία αποτελούν αποκλειστικά δική της περιουσία. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα κάθε νύφη έλαβε 200.000 νάιρα, περίπου 128 ευρώ. Οι 100.000 προορίζονταν για τη mahr και οι υπόλοιπες 100.000 για τη δημιουργία μιας μικρής επιχείρησης.

Για τους περισσότερους, η κρατική παρέμβαση ήρθε την κατάλληλη στιγμή. Περίμεναν να παντρευτούν, αλλά δεν μπορούσαν να συγκεντρώσουν τα απαιτούμενα χρήματα. Η χρηματοδότηση έλυσε ένα βασικό εμπόδιο. Πολλές σύζυγοι έλαβαν 100.000 νάιρα, ως αρχικό κεφάλαιο για μια μικρή δραστηριότητα. Ανάμεσα στις γυναίκες που παντρεύτηκαν ήταν και η 38χρονη χήρα Μαλάμα Αϊνάου Μούντι. Ο σύζυγός της είχε πεθάνει τέσσερα χρόνια νωρίτερα και, όπως είπε, δεν θα ξεχάσει ποτέ την ημέρα που ξαναπαντρεύτηκε.

Δείκτες και επόμενη μέρα

Πίσω, όμως, από τις εικόνες χαράς υπάρχει μια δύσκολη κοινωνική πραγματικότητα. Σύμφωνα με τον τελευταίο διαθέσιμο Δείκτη Πολυδιάστατης Φτώχειας της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Νιγηρίας, που αφορά το 2022, περίπου το 66,3% των κατοίκων του Κάνο – σχεδόν 10,5 εκατομμύρια άνθρωποι – ζουν σε συνθήκες πολυδιάστατης φτώχειας. Πρόκειται για έναν δείκτη που δεν μετρά μόνο το εισόδημα, αλλά και ελλείψεις στην εκπαίδευση, την υγεία και τις συνθήκες διαβίωσης. Ετσι, η πρωτοβουλία προκαλεί και κριτική.

Ο δρ Μοχάμεντ Ιμπραχίμ Αμίνου, καθηγητής Διοίκησης Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Αχμάντου Μπέλο στη Ζάρια, υποστηρίζει ότι ο ομαδικός γάμος μειώνει ένα άμεσο οικονομικό εμπόδιο, αλλά δεν αντιμετωπίζει τη δομική φτώχεια.

Αν οι δικαιούχοι παραμένουν άνεργοι ή οικονομικά ασταθείς, υποστηρίζει, τα προβλήματα απλώς μετατίθενται για αργότερα. Στην ίδια συζήτηση προστίθεται ένα ακόμη στοιχείο. Ερευνα που πραγματοποιήθηκε το 2022 από το BBC, σε συνεργασία με τοπικές Αρχές, διαπίστωσε ότι το 32% των γάμων στο Κάνο δεν διαρκούσε περισσότερο από έξι μήνες. Το εύρημα δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο η οικονομική διευκόλυνση του γάμου αρκεί για τη διατήρηση μιας οικογένειας.

Από την άλλη πλευρά, ειδικοί στις ισλαμικές σπουδές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει αντίρρηση στην παροχή βοήθειας σε ανθρώπους που επιθυμούν να παντρευτούν, καθώς ο γάμος ενθαρρύνεται στο ισλάμ. Η βασική ανησυχία είναι αν οι νέοι σύζυγοι θα έχουν στη συνέχεια την οικονομική δυνατότητα να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο ερώτημα του προγράμματος του Κάνο. Το κράτος μπορεί να πληρώσει τη γαμήλια παροχή, να προσφέρει ένα στρώμα, τρόφιμα και ένα μικρό κεφάλαιο. Δεν μπορεί όμως να πληρώνει κάθε μήνα το κόστος μιας οικογένειας.

Οι 1.500 γάμοι είναι, επομένως, ταυτόχρονα μια γιορτή και ένα κοινωνικό πείραμα. Για τους ανθρώπους που παντρεύτηκαν, η βοήθεια μπορεί να άλλαξε πραγματικά την ζωή τους. Για την πολιτεία, όμως, η πραγματική δοκιμασία αρχίζει μετά τη γιορτή: όταν τελειώσουν τα τρόφιμα, το αρχικό κεφάλαιο και οι πανηγυρισμοί και οι νεόνυμφοι βρεθούν αντιμέτωποι με το δύσκολο καθημερινό κόστος της ζωής.