- Advertisement -
Η συγκυρία στο ελληνικό κομματικό σύστημα χαρακτηρίζεται από μια «μακρά» ουσιαστικά προεκλογική περίοδο, στην οποία τα (παλαιά και νέα) πολιτικά κόμματα προσπαθούν να αναδιατάξουν τις δυνάμεις τους ενόψει των εκλογών σε ένα ρευστό πολιτικό σκηνικό. Στο πλαίσιο αυτό παρατηρούμε ότι, για να «ενισχύσουν» τη θέση τους στον κομματικό ανταγωνισμό, δεν στρέφονται στην κοινωνία και στις συλλογικές της εκφράσεις, αλλά «επενδύουν» κυρίως σε «μεταγραφές» προβεβλημένων στελεχών και μελών του Κοινοβουλίου, ενισχύοντας την εντύπωση πως η πολιτική είναι μακριά από την κοινωνία και τις ανάγκες της.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη είναι το αποτέλεσμα της τάσης για πολιτική καρτελοποίηση που χαρακτηρίζει τα ευρωπαϊκά κομματικά συστήματα ήδη από τη δεκαετία του 1980, και την Ελλάδα από τη δεκαετία του 1990 και αναφέρεται στη διαδικασία κατά την οποία τα πολιτικά κόμματα και τα στελέχη τους συγκλίνουν και αποκτούν χαρακτηριστικά ενός σχετικά κλειστού και αλληλεξαρτώμενου συστήματος. Η πολιτική αντιπαράθεση δεν εξαφανίζεται, αλλά διεξάγεται εντός κοινά αποδεκτών ορίων με σκοπό τη διασφάλιση της σταθερότητας του πολιτικού συστήματος και την αναπαραγωγή των κυρίαρχων πολιτικών ελίτ, και σε αυτό κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζει η κρατική χρηματοδότηση που καθορίζει τα όρια του κομματικού ανταγωνισμού, προάγοντας τη λογική του συστήματος καρτελοποιημένων κομμάτων (Richard S. Katz και Peter Mair, 1995).
Ωστόσο, στην ελληνική περίπτωση η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει αναλυθεί/αποδοθεί από τον Μιχάλη Σπουρδαλάκη ως κρατικοποίηση, με έμφαση στην κρίση εκπροσώπησης και στους οργανωτικούς και ιδεολογικούς μετασχηματισμούς των κομμάτων. Τα πολιτικά κόμματα παύουν να λειτουργούν ως συλλογικοί φορείς κοινωνικής εκπροσώπησης και μετατρέπονται σταδιακά σε θεσμούς που αντλούν την ισχύ τους από το (νεοφιλελεύθερο) κράτος. Το πολιτικό προσωπικό λειτουργεί ως επαγγελματική πολιτική ελίτ που εξαρτάται κυρίως από τη θέση της στο κεντρικό κόμμα (αντιπολίτευση) και στο κράτος (κυβέρνηση)· απομακρύνεται από τα κομματικά μέλη, τα συνδικάτα, τους φοιτητικούς συλλόγους που ιστορικά συγκροτούσαν τη βάση των κομμάτων μαζών· αποκτά μεγαλύτερη εξάρτηση από τα ΜΜΕ, τους ειδικούς της επικοινωνίας, και τους τεχνοκράτες, ενώ αποδυναμώνονται η εσωκομματική διάσταση και η εσωκομματική δημοκρατία. Με αυτόν τον τρόπο, η παραγωγή και η αναπαραγωγή του πολιτικού και στελεχικού προσωπικού πραγματοποιούνται όλο και περισσότερο εντός του (καρτελοποιημένου) πολιτικού συστήματος, γεγονός που περιορίζει την ανανέωση, και αποδυναμώνει τη διαμεσολάβηση ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική, άρα και τις σχέσεις εκπροσώπησης.
Η τάση αυτή αποτελεί προϊόν των νεοφιλελεύθερων μετασχηματισμών του κράτους και της οικονομίας, αντανακλά την τάση για ατομοκεντρικό καπιταλισμό, την αυξανόμενη αυτονομία του κράτους από τις κοινωνικές τάξεις, την αποδυνάμωση των συλλογικοτήτων, και τη μετατροπή των κομμάτων από οργανώσεις κοινωνικής εκπροσώπησης σε οργανώσεις (απλής) διαχείρισης της κρατικής εξουσίας. Μια εξέλιξη που οδηγεί στην κρίση των κομμάτων ως φορέων εκπροσώπησης, σε μια μετα-δημοκρατική συνθήκη, και τελικά σε περαιτέρω κρίση της δημοκρατίας. Στην ελληνική περίπτωση, η συγκεκριμένη τάση ενισχύεται την περίοδο της οικονομικής κρίσης όταν οι εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις περιόρισαν τα περιθώρια εναλλακτικών πολιτικών.
Ωστόσο, οι μαζικές κινητοποιήσεις και η κομματική αναδιάταξη καταδεικνύουν ότι η καρτελοποίηση δεν είναι ούτε πλήρης ούτε μη αναστρέψιμη, αλλά απαιτείται ενίσχυση της σχέσης των κομμάτων με την κοινωνία, ανάπτυξη μαζικής δομής που να εκπροσωπεί τον νέο καταμερισμό εργασίας, και εσωκομματική λειτουργία που θα εγγυηθεί την ανανέωση της πολιτικής και της δημοκρατίας.
Ο Χρύσανθος Τάσσης είναι αναπληρωτής καθηγητής με αντικείμενο Πολιτική Κοινωνιολογία και Ελληνικό Πολιτικό Σύστημα στο τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο της Θράκης, επισκέπτης καθηγητής στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Shippensburg, στην Πενσυλβάνια των ΗΠΑ.
Comments are closed.