Εθνική Ρήτρα Διαφυγής: Ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028

Δημοσιονομικό χώρο άνω του 1 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην ενέργεια έως το 2028 διεκδικεί η Ελλάδα, ενεργοποιώντας τη νέα ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής για την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης υπέβαλε χθες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το αίτημα για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, ώστε να συμπεριληφθούν επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Με την κίνηση αυτή η Αθήνα αξιοποιεί τη νέα δυνατότητα που παρέχει η Κομισιόν στα κράτη-μέλη, προσφέροντας μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για έργα που μειώνουν μόνιμα το ενεργειακό κόστος και περιορίζουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα κατευθυνθούν σε:

• Εργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, με έμφαση στις μπαταρίες. Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας θεωρείται κρίσιμη, καθώς η ταχεία ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών αυξάνει τις ανάγκες για μονάδες που θα απορροφούν την πλεονάζουσα παραγωγή και θα την επανεισάγουν στο σύστημα όταν αυξάνεται η ζήτηση. Στο πλαίσιο αυτό ο ΑΔΜΗΕ έχει θέσει στόχο ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ισχύος περίπου 1,5 GW έως το 2027.
• Εργα εξοικονόμησης ενέργειας.
• Εργα ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων (δημόσια κτίρια, σχολεία κ.ά.).
• Εργα υποδομών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας.

Στις επιλέξιμες δράσεις εξετάζεται να περιληφθούν προγράμματα που βοηθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις να περιορίσουν την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, όπως η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και η εγκατάσταση οικιακών μπαταριών αποθήκευσης.

Η τελική λίστα των έργων θα οριστικοποιηθεί το επόμενο διάστημα σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία και, σύμφωνα με πληροφορίες, θα παρουσιαστεί από τον πρωθυπουργό στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης.

Στην πράξη, η ενεργειακή ρήτρα δεν φέρνει πρόσθετα ευρωπαϊκά κονδύλια. Παρέχει όμως στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, επιτρέποντάς τους να αυξήσουν τις δημόσιες επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας χωρίς να παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες. Η ευελιξία μπορεί να φθάσει σωρευτικά έως το 0,6% του ΑΕΠ έως το 2028, με ανώτατο όριο το 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος, στο πλαίσιο του συνολικού ορίου της ρήτρας διαφυγής για άμυνα και ενέργεια.

Οπως έχει δηλώσει ο Κυριάκος Πιερρακάκης, η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια δεν αφορά μια επιταγή που θα δει ο κόσμος στον λογαριασμό του αλλά είναι επενδύσεις που θα θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας για τους πολίτες.

Η νέα δημοσιονομική ευελιξία αφορά μόνο τα κράτη-μέλη που έχουν ήδη ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τις προϋποθέσεις πληρούν 18, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Για την Ελλάδα, η ενεργοποίηση της ρήτρας δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο πάνω από 1 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2028, χωρίς οι συγκεκριμένες δαπάνες να προσμετρώνται στο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Προσμετρώνται όμως στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.

Η διαδικασία προβλέπει την υποβολή του αιτήματος από το κράτος-μέλος, την αξιολόγησή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντός περίπου ενός μήνα, την έγκρισή του από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και, στη συνέχεια, την παρακολούθηση της εφαρμογής του.