Ο καύσωνας πλήττει την τσέπη μας και όχι μόνο…

Καύσωνας δεν σημαίνει μόνο υψηλές θερμοκρασίες. Οι επιπτώσεις ενός καύσωνα πλήττουν ακόμη και την τσέπη μας.

Ναι, την τσέπη μας, αφού το αυξημένο κόστος ηλεκτρικού ρεύματος αποτελεί μακράν τη συχνότερη επίπτωση, καθώς αναφέρεται από το 77% των πολιτών, ενώ ακολουθούν τα πρόσθετα έξοδα για το σπίτι σε ποσοστό 26%, αλλά και ο περιορισμός της χρήσης κλιματισμού λόγω κόστους σε ποσοστό 23%. Τα προαναφερόμενα στοιχεία προκύπτουν από τη νέα πανελλαδική έρευνα που πραγματοποίησε η Metron Analysis για τη μη κυβερνητική οργάνωση Mindworks Lab τον Ιούλιο του 2026, στο πλαίσιο του προγράμματος Greece Heatwave Project, το οποίο έχει ως στόχο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τους καύσωνες και δρούμε συλλογικά.

Οι άλλες πτυχές ενός καύσωνα

Και οι επιπτώσεις συνεχίζονται στις μετακινήσεις (ποσοστό 64%) και στις εξωτερικές δουλειές ή υποχρεώσεις (ποσοστό 55%). Οι ερωτηθέντες που πήραν μέρος στην έρευνα, ανέφεραν ακόμη συνέπειες στον ύπνο και την ξεκούραση (ποσοστό 48%), στην ψυχική ή συναισθηματική ευεξία (ποσοστό 23%), στις καθημερινές υποχρεώσεις (ποσοστό 23%), αλλά και στη σωματική υγεία (ποσοστό 21%). Η εξάντληση είναι το συχνότερο συναίσθημα κατά τη διάρκεια του καύσωνα, καθώς καταγράφεται στο 45% των ερωτώμενων. Ακολουθούν η αίσθηση αδυναμίας να κάνουν κάτι ουσιαστικό (ποσοστό 39%) και το αίσθημα εγκλωβισμού στην πόλη ή στο σπίτι (ποσοστό 36%).

Ελλειψη προετοιμασίας

Την ίδια ώρα, όπως προκύπτει από την έρευνα, το 60% θεωρεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο ίδιο επίπεδο προετοιμασίας σε σχέση με πέρυσι, ενώ ένα επιπλέον 18% τη θεωρεί λιγότερο προετοιμασμένη. Συνολικά, το 78% δεν διακρίνει βελτίωση, ενώ μόλις το 18% πιστεύει ότι η χώρα είναι καλύτερα προετοιμασμένη.

Στο μεταξύ, παρότι το 70%, περίπου όσων πήραν μέρος στην έρευνα, θεωρεί αναγκαία την ατομική δράση και τη συλλογική οργάνωση των κοινοτήτων, όταν οι αρμόδιες Αρχές δεν ανταποκρίνονται αποτελεσματικά, μόλις το 18% πιστεύει ότι η κοινότητά του διαθέτει τα μέσα για να δράσει χωρίς κρατική υποστήριξη.

Κατά τους συντάκτες της έρευνας, το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ότι η ανάγκη για ατομική και συλλογική δράση αναγνωρίζεται, αλλά για να γίνει πράξη χρειάζονται υποστήριξη, οργάνωση και σαφείς τρόποι συμμετοχής. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το 44% δηλώνει ότι θα ενθαρρυνόταν περισσότερο να συμμετάσχει σε μια τοπική πρωτοβουλία, εάν γνώριζε ξεκάθαρα πού, πότε και πώς μπορεί να βοηθήσει.

Απειλή για την καθημερινότητά μας

Σχεδόν 9 στους 10 πολίτες αντιμετωπίζουν τους καύσωνες ως απειλή για την ευημερία και την ποιότητα ζωής στο μέλλον, ενώ το 57% τους θεωρεί σοβαρή ή πολύ σοβαρή απειλή.

Παράλληλα, το 65% πιστεύει ότι οι καύσωνες γίνονται εντονότεροι χρόνο με τον χρόνο και το 73% ότι θα χρειαστεί να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και μετακινούμαστε στις πόλεις κατά τις περιόδους ακραίας ζέστης.

Οι προτεραιότητες

Οι προτεραιότητες που θέτουν, όσοι ρωτήθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας, προς τις δημοτικές Αρχές είναι συγκεκριμένες: περισσότερα δέντρα, σκιά και πράσινο (ποσοστό 61%), άνοιγμα κλιματιζόμενων δημόσιων χώρων (ποσοστό 28%), υποστήριξη όσων κινδυνεύουν περισσότερο (ποσοστό 25%) και περισσότερα δημόσια σημεία νερού (ποσοστό 24%).

Το κενό ανάμεσα στην αναγνώριση και τη δράση

«Τα δεδομένα δεν δείχνουν έλλειψη διάθεσης για δράση. Δείχνουν ένα κενό ανάμεσα στην αναγνώριση της ανάγκης και στα μέσα που διαθέτουν οι πολίτες για να ανταποκριθούν. Με κρατική και αυτοδιοικητική υποστήριξη, κατάλληλες υποδομές και σαφείς τρόπους συμμετοχής, μπορούμε να περάσουμε από την παθητική αντοχή στη συλλογική προσαρμογή και να δράσουμε μαζί για να βελτιώσουμε τις συνθήκες της ζωής μας εν μέσω καύσωνα», επισημαίνουν, μεταξύ άλλων, οι υπεύθυνοι του προγράμματος Greece Heatwave Project.

Η διάρκεια αποτελεί τον κρίσιμο παράγοντα στην ημερήσια θνησιμότητα

Κατά τους ειδικούς, τα επεισόδια καύσωνα με μεγάλη διάρκεια εμφανίζουν μεγαλύτερη επίδραση στην ημερήσια θνησιμότητα, με τη διάρκεια να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο από την ένταση. Οπως αποδείχθηκε, οι επιπτώσεις των επεισοδίων με μεγάλη διάρκεια είναι κατά 1,5 έως και 3 φορές μεγαλύτερες απ’ ό,τι σε καύσωνες με μικρότερη.

Στην έκθεση «Περιβάλλον και Υγεία» του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης  (την οποία υπογράφουν η καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Κλέα Κατσουγιάννη και ο καθηγητής Νίκος Μιχαλόπουλος), αναφέρεται πως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος (Euro HEAT), και στο οποίο συμμετείχε και η Αθήνα, έχει αποδειχτεί αύξηση της ημερήσιας θνησιμότητας στη διάρκεια επεισοδίων καύσωνα κατά 54% τις ημέρες με υψηλά επίπεδα όζοντος σε σύγκριση με τις ημέρες με χαμηλά επίπεδα όζοντος, στην ηλικιακή ομάδα 75-84.

Επίσης, στις ημέρες καύσωνα με υψηλά επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) η αύξηση είναι 36% και 106% στις ηλικιακές ομάδες 75-84 και 85+, αντίστοιχα, συγκριτικά με τις ημέρες καύσωνα με χαμηλή σωματιδιακή ρύπανση.

Οι προσομοιώσεις για το μέλλον (1970-2100) υποδεικνύουν μετατόπιση νωρίτερα μέσα στον χρόνο της εμφάνισης τροπικών βραδιών (ελάχιστη θερμοκρασία πάνω από 20 βαθμούς Κελσίου), τροπικών ημερών (αύξηση της μεγίστης θερμοκρασίας πάνω από 30 βαθμούς Κελσίου), αλλά και των θερμών ημερών (θερμοκρασίες πάνω από 35 βαθμούς Κελσίου). Και για την πρωτεύουσα τα νέα δεν είναι και τόσο καλά. Η απόλυτη συχνότητα των υπερβάσεων οι οποίες υποδηλώνουν «ζέστη-εξαιρετική προσοχή» και «μεγάλη δυσφορία» πρόκειται να αυξηθεί κατά 164% και 171% αντίστοιχα στο μακρινό μέλλον (2071-2100).