Ουκρανία: Η κρίση που αποκάλυψε τις ρωγμές

Ο πόλεμος δοκιμάζει κάθε κοινωνία. Τις δημοκρατίες όμως περισσότερο, αφού δεν αναστέλλουν τη λογοδοσία. Η πολιτικοστρατιωτική κρίση που ξέσπασε στο Κίεβο στα μέσα Ιουλίου, όταν ανακοινώθηκε ο τέταρτος κατά σειρά ανασχηματισμός της ουκρανικής κυβέρνησης από το 2022, και δη η απομάκρυνση του δημοφιλέστατου Μιχαΐλο Φεντόροφ από το υπουργείο Αμυνας, έχει καταλαγιάσει σε έναν βαθμό αλλά δεν έχει λήξει.

Παρά τις αλλαγές που υποχρεώθηκε να κάνει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έπειτα από έξι μέρες μαζικών κινητοποιήσεων, και στην ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, μια νέα μεγάλη διαδήλωση είχε προγραμματιστεί για χθες το βράδυ στην ουκρανική πρωτεύουσα, με αίτημα όχι μόνο την αποκατάσταση του 35χρονου Φεντόροφ στη θέση που κατείχε για μόλις έξι μήνες αλλά γενικότερα, τον «διάλογο και τις μεταρρυθμίσεις στην αμυντική βιομηχανία».

Κάποιοι «κρατούν» από όλα αυτά τη ζωτικότητα της ουκρανικής κοινωνίας, τη βαθιά προσήλωσή της σε δημοκρατικούς θεσμούς και διαδικασίες αδιανόητες στη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Αλλοι, επισημαίνουν την ευελιξία του ουκρανού προέδρου, που αναθεωρεί πρόθυμα αντιδημοφιλείς αποφάσεις. Υπάρχει, όμως, όπως πάντα, και μια σκοτεινή πλευρά.

Τη συνόψισε ο Σεργκέι Στερνένκο, πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Αμυνας, στη συνέντευξη που παραχώρησε την Τετάρτη στην ιταλική «Corriere della Sera», λέγοντας πως «ο Φεντόροφ απομακρύνθηκε επειδή έθιγε συγκεκριμένα συμφέροντα». Αλλά και ο ίδιος ο Μιχαΐλο Φεντόροφ στην πρώτη συνέντευξη που έδωσε μετά την απομάκρυνσή του, την Πέμπτη, ενώ η Ρωσία εξαπέλυε μία από τις σφοδρότερες αεροπορικές επιθέσεις των τελευταίων εβδομάδων εναντίον της Ουκρανίας: μιλώντας στην «Ουκραΐνσκα Πράβντα», το μεγαλύτερο ανεξάρτητο ειδησεογραφικό Μέσο της χώρας, ο πρώην υπουργός Αμυνας υποστήριξε πως η απομάκρυνσή του συνδέεται με τη δυσαρέσκεια που προκάλεσαν σε «πολλούς» οι μεταρρυθμίσεις του στο υπουργείο, κυρίως στον τομέα των εξοπλιστικών προμηθειών, ενώ διέψευσε ότι αποχώρησε από τη θέση του εξαιτίας προσωπικής σύγκρουσης με τη στρατιωτική ηγεσία.

Η επίσημη εκδοχή ήταν, ακριβώς, πως είχε δημιουργηθεί ένα αδιέξοδο λόγω της σύγκρουσης ανάμεσα στον υπουργό Αμυνας, έναν νεαρό τεχνοκράτη που κατέστησε τα drones βασικό τρόπο άμυνας και επίθεσης του Κιέβου, χαρίζοντάς του νέα αξιοπιστία στο πεδίο των επιχειρήσεων, και τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων, τον βετεράνο στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι: ο Φεντόροφ κατηγορούσε τον Σίρσκι ότι καθυστερούσε τη μετάβαση του στρατού σε πιο εκτεταμένη χρήση ρομποτικών συστημάτων. Στην πρώτη πράξη αυτού του δράματος, ο Ζελένσκι φέρεται να είπε σε βουλευτές του κόμματός του ότι είχε εξετάσει το ενδεχόμενο να επιλύσει τη διαμάχη απομακρύνοντας και τους δύο, αλλά ανησυχούσε για τους κινδύνους μιας τόσο απότομης αλλαγής στην ηγεσία. Απέπεμψε λοιπόν μόνο τον υπουργό, δίνοντας την εντύπωση ότι συντάχθηκε με τον στρατηγό.

Οι μαζικές κινητοποιήσεις οδήγησαν τον ουκρανό πρόεδρο σε μία τακτική αναδίπλωση εφάμιλλη εκείνης που είχε κάνει πέρυσι, όταν είχε προσπαθήσει να περιορίσει τον ρόλο των ανεξάρτητων θεσμών κατά της διαφθοράς: ο Ζελένσκι απομάκρυνε και τον στρατηγό, διορίζοντας στη θέση του έναν στρατιωτικό διοικητή κατά μια γενιά νεότερο, ο οποίος θεωρείται σύμμαχος του υπουργού Αμυνας που αποπέμφθηκε. Το μεγάλο ερώτημα, βέβαια, παραμένει αν ο Ζελένσκι θα ολοκληρώσει την αναδίπλωσή του επαναφέροντας τον Φεντόροφ στο υπουργείο Αμυνας.

Του έχει ήδη προτείνει διάφορα άλλα κυβερνητικά πόστα. Πιθανολογούνταν ότι ο Φεντόροφ θα μπορούσε να επανέλθει ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, με αρμοδιότητα στην καινοτομία στον αμυντικό τομέα. Σε ανακοίνωση που εξέδωσε στις 23 Ιουλίου, όμως, ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι μόνο στο υπουργείο Αμυνας θα δεχόταν να επιστρέψει. Όπως σχολιάζουν οι «New York Times», η πλειονότητα των Ουκρανών εξακολουθεί να δηλώνει ότι εμπιστεύεται τον Ζελένσκι ως ηγέτη. Ομως οι συχνές αλλαγές πορείας ενδέχεται να εκπέμπουν εικόνα αδυναμίας, σε μια περίοδο που οι συνθήκες του πολέμου απαιτούν σταθερή ηγεσία.

Τα πέντε πρόσωπα του δράματος

Βολοντίμιρ Ζελένσκι

Ετών 48

Πρόεδρος της Ουκρανίας από το 2019

Η κρίση που πυροδότησε απομακρύνοντας τον Μιχαΐλο Φεντόροφ ήταν μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες

της προεδρίας του εν καιρώ πολέμου.

Επιχειρώντας να εκτονώσει τις αντιδράσεις, προχώρησε σε αλλαγές και στην ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων.

Μιχαΐλο Φεντόροφ

Ετών 35

Πρώην υπουργός Αμυνας της Ουκρανίας (Ιανουάριος 2026 – 15 Ιουλίου 2026)

Ολεξάντρ Σίρσκι

Ετών 60

Πρώην αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας (Φεβρουάριος 2024 – 22 Ιουλίου 2026)

Βετεράνος στρατηγός, με κεντρικό ρόλο στην άμυνα του Κιέβου και στην αντεπίθεση στο Χάρκοβο, το 2022. Δέχθηκε κριτική για παρωχημένες μεθόδους και σοβιετική αντίληψη διοίκησης. Απομακρύνθηκε μετά τη σύγκρουση με τον Φεντόροφ.

Μιχαΐλο Ντραπάτι

Ετών 43

Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας (από 22 Ιουλίου 2026)

Πρώην διοικητής των Χερσαίων Δυνάμεων. Ιδιαίτερα δημοφιλής, είναι ένας στρατιωτικός με πολεμική εμπειρία από την έναρξη της σύγκρουσης, το 2014. Θεωρείται μεταρρυθμιστής, ικανός να ανανεώσει την εικόνα του στρατού.

Γεβγέν Χμάρα

Νυν μεταβατικός υπουργός Αμυνας της Ουκρανίας (από 20 Ιουλίου)

Πρώην επικεφαλής του Κέντρου Ειδικών Επιχειρήσεων «Alpha» της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU), ανέλαβε προσωρινά το χαρτοφυλάκιο μετά την απομάκρυνση του Φεντόροφ, αλλά το ζήτημα της μόνιμης ηγεσίας παραμένει ανοιχτό.