Φεστιβάλ Αθηνών: Μια χορογραφία μέσω των λέξεων

Η Ντέμπορα Χέι, η αμερικανίδα χορογράφος και ιστορική φυσιογνωμία του μεταμοντέρνου χορού, συμμετέχει ενεργά στο αφιέρωμα «σημείο Debora Hey» που παρουσιάζει το Φεστιβάλ Αθηνών στην Πειραιώς 260. Η 85χρονη πρωτοπόρος της νεοϋορκέζικης ομάδας της δεκαετίας του 1960 Judson Dance Theater, που άνοιξε τον χορό με μη επαγγελματίες χορευτές, δημιούργησε το δικό της σύστημα δίνοντας σημασία στη γλώσσα και καταγράφοντας σε βιβλία την εμπειρία της έρευνάς της.

«Η Ντέμπορα Χέι χορογραφεί μέσα από τη γλώσσα. Δεν δείχνει κίνηση, αλλά είναι όλα προφορικές οδηγίες και κειμενικές παρτιτούρες. Οι λέξεις είναι σχεδόν το αποκλειστικό της χορογραφικό εργαλείο. Είναι μία γλώσσα η οποία παίρνει πολλές μορφές. Μπορεί να είναι περιγραφική, ποιητική, ελλειπτική, αφηρημένη, ή και πρόζα», εξηγεί η θεωρητικός του χορού Μυρτώ Κατσίκη, μεταφράστρια στα ελληνικά του βιβλίου της Ντέμπορα Χέι «Χρήση ουρανού. Ενας χορός» (εκδ. Νεφέλη). Η Κατσίκη συμμετέχει στη lecture performance – που προετοιμάζει το κοινό για το αφιέρωμα στη Χέι – στην in situ εγκατάσταση No Time to Fly Documentation Center, σε σύλληψη του Λοράν Πισό. Η ίδια η Ντέμπορα Χέι πρόκειται να ερμηνεύσει την περφόρμανς «No Time to Fly» με την οποία συμπυκνώνει τη σχέση χορού και γλώσσας. Η δεύτερη χορογραφία «As Holy Sites Go» σε ερμηνεία των Τζανίν Ντέρνινγκ και Ρος Γουόρμπι αποτελεί διασκευή της ίδιας παρτιτούρας.

Η Μυρτώ Κατσίκη μετά τις σπουδές της στην Κρατική Σχολή Ορχηστρικής Τέχνης και το Πάντειο Πανεπιστήμιο συνέχισε στο Παρίσι την έρευνά της για τον χορό, από την πλευρά της θεωρίας. Και εκεί συναντήθηκε με το έργο της Ντέμπορα Χέι. συνειδητοποιώντας ότι οι γνώσεις της για τον χορό εμπλουτίστηκαν με άλλα εργαλεία. Η Χέι της πέρασε τον τρόπο της να βλέπει τον χορό, καθώς «χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να διευρύνει τις πηγές από τις οποίες ένας χορευτής μπορεί να αντλήσει υλικό. Συνήθως χρησιμοποιούμε τη γλώσσα για να κατηγοριοποιήσουμε, να ορίσουμε και να περιορίσουμε. Εκείνη κάνει το αντίθετο για να δημιουργήσει μια συνθήκη όπου η σχέση με την αντίληψη, με την προσοχή, με το σώμα είναι πάντα εν δυνάμει. Δεν χρησιμοποιεί ποτέ τη φράση “listen to”, δηλαδή “να περιμένω να ακούσω τι χρειάζεται το σώμα μου”. Χρησιμοποιεί “to observe” και “to notice”. “Να παρατηρήσω”, γιατί θεωρεί ότι αυτό είναι μία ενεργή δράση», εξηγεί η Μυρτώ Κατσίκη, έχοντας εστιάσει με την έρευνά της στις πρακτικές των χορογράφων του μεταμοντέρνου αμερικανικού χορού με ένα ειδικό ενδιαφέρον για το έργο της Ντέμπορα Χέι.

Πώς δουλεύει

Και αναφέρει τον τρόπο εργασίας με τον οποίο η χορογράφος, άλλοτε συνεργάτης του Μερς Κάνιγχαμ που έφυγε από τη Νέα Υόρκη για να εγκατασταθεί στο Χιούστον του Τέξας αναπτύσσει τη συγκεκριμένη πρακτική της: «Φτιάχνει πάντα ένα σόλο για τον εαυτό της. Ξεκινάει από το σόλο και το δουλεύει στο στούντιο. Το φτιάχνει σε βάθος χρόνου γράφοντας μία κειμενική παρτιτούρα για να καταγράψει την εμπειρία της χορευτικής πρακτικής. Οπως λέει “χρειάζομαι τη γλώσσα για να μάθω τι χορεύω”. Μετά επιστρέφει στο στούντιο πάλι στην πρακτική, ενημερωμένη από αυτή τη γλώσσα. Και καταγράφει εκ νέου την πρακτική χορευτική εμπειρία. Δουλεύει μέσα σε αυτό το σύστημα, σε αυτή την κυκλική σχέση, όπου σπάνια χρειάζεται τη μουσική. Και αφού έχει κάνει ένα σόλο για τον εαυτό της δουλεύοντας 3, 6, έως 9 μήνες, το έχει σταθεροποιήσει σε παρτιτούρα και θα τη χρησιμοποιήσει ως κείμενο. Αυτή την παρτιτούρα την παίρνει και τη δίνει σε χορευτές, τους οποίους καθοδηγεί. Είναι σημαντική αυτή η καθοδήγηση που κάνει η ίδια στο πώς να μπουν σε αυτή τη γλώσσα. Είναι εκεί για να δημιουργήσει τη χορογραφία. Οι παρτιτούρες της είναι κατασκευασμένες – crafted τις ονομάζει η ίδια –, για να ενεργοποιήσουν διαφορετικές απαντήσεις από τον κάθε χορευτή. Ετσι προκύπτει η χορογραφία των ομαδικών έργων. Οι παρτιτούρες της Ντέμπορα Χέι επιτρέπουν σε άλλους ερμηνευτές να αναμετρηθούν προσωπικά με το έργο της και να το μετασχηματίσουν».