Luca Natali Stradivari στα «ΝΕΑ»: «Η ιδιοφυΐα δεν αναπαράγεται εμπορικά»

Εδώ και περισσότερους από τρεις αιώνες, επιστήμονες, ακουστικολόγοι και οργανοποιοί προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν το μυστήριο του ήχου των βιολιών Stradivari. Πριν από λίγους μήνες, ερευνητές του MIT αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν τρισδιάστατους σαρωτές και υπερακριβείς φυσικές προσομοιώσεις, προκειμένου να κατανοήσουν τι είναι αυτό που χαρίζει σε αυτά τα όργανα το μοναδικό τους ηχόχρωμα. Επιχείρησαν μάλιστα να αναδημιουργήσουν τον ήχο ενός Stradivari του 1715 υπό μορφή μιας σειράς εξισώσεων που δονούνται μέσα σε έναν ψηφιακά προσομοιωμένο αέρα.

Οι ελάχιστοι μουσικοί που έχουν την τύχη να παίξουν σε ένα αυθεντικό Stradivarius (το τελευταίο από τα οποία κατασκευάστηκε το 1737) υποστηρίζουν πως το όργανο αυτό διαχέει έναν καθαρό και πλούσιο ήχο σε ολόκληρη την αίθουσα συναυλιών, ανταποκρινόμενο ακόμη και στο πιο ανεπαίσθητο άγγιγμα του δοξαριού.Ο Luca Natali Stradivari είναι ο τελευταίος κληρονόμος αυτής της μακράς και ένδοξης δυναστείας. Ανάμεσα σε δύο συναυλίες, παραχωρεί μια συνέντευξη στα «NEA Σαββατοκύριακο».

Τι σημαίνει να είστε ο τελευταίος κληρονόμος της δυναστείας των Stradivari;

Το όνομα Stradivari σημαίνει πολύ περισσότερα από βιολιά ή χρήματα. Αντιπροσωπεύει την ομορφιά, την κουλτούρα, την πειθαρχία και την τελειότητα. Παρ’ όλ’ αυτά, ποτέ δεν μεγάλωσα νιώθοντας «ξεχωριστός». Η οικογένειά μου ζούσε διακριτικά, παρά το βάρος του ονόματος. Eνα επώνυμο από μόνο του δεν σημαίνει τίποτα, αν δεν δικαιώνεται μέσα από την τέχνη, την παιδεία και την προσωπική αξία.

Αυτό που με συναρπάζει είναι ο τρόπος που αντιδρούν οι άνθρωποι όταν ακούνε «Stradivari». Αμέσως αποκαλύπτουν τη φύση τους: θαυμασμό, περιέργεια, φθόνο, πάθος. Ο παππούς μου είχε κάποτε συστηθεί στον ποιητή D’Annunzio, ο οποίος επαναλάμβανε το όνομα «Stra-di-va-ri» για μισή ώρα, σαν υπνωτισμένος από τον ίδιο τον ήχο του.

Ο πατέρας μου με μεγάλωσε ανάμεσα στο οικογενειακό κάστρο και το δάσος, διδάσκοντάς μου ισορροπία και ταπεινότητα. Οι ελληνικοί μύθοι με δίδαξαν πως η αλαζονεία πάντα τιμωρείται. Μια κληρονομιά πρέπει να αποδεικνύεται καθημερινά – στην τέχνη, στον λόγο, στον τρόπο ζωής. Συχνά συγκρίνω αυτό το επώνυμο με το Εξκάλιμπερ: χωρίς τη σωστή ψυχή πίσω του, είναι απλώς ένα σπαθί.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν τα βιολιά Stradivari με σύγχρονη τεχνολογία. Πώς αισθάνεστε γνωρίζοντας ότι ακόμη προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τον ήχο τους;

Εδώ και αιώνες οι άνθρωποι αναζητούν το «μυστικό» του Antonio Stradivari. Αν όμως επρόκειτο μόνο για τεχνική, κάποιος θα είχε ήδη αντιγράψει τέλεια τα βιολιά του. Η αλήθεια δεν βρίσκεται σε μια κρυφή φόρμουλα, αλλά σε έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης της τέχνης και της ίδιας της ζωής.

Η οργανοποιία συνδυάζει φυσική, χημεία, αισθητική, ακουστική, διαίσθηση και καλλιτεχνία. Το ξύλο είναι ζωντανό – αλλάζει συνεχώς. Κάθε λίγα χρόνια κάποιος ισχυρίζεται πως «ανακάλυψε το μυστικό του Stradivari», όμως η ιδιοφυΐα δεν αναπαράγεται εμπορικά.

Τα βιολιά του Antonio παραμένουν αξεπέραστα γιατί αποτελούν το σημείο συνάντησης δεξιοτεχνίας, οράματος και πνεύματος. Oπως οι πυραμίδες ή τα έργα των μεγάλων δημιουργών, ανήκουν σε έναν τρόπο σκέψης που η σύγχρονη εποχή δυσκολεύεται να μιμηθεί.

Πιστεύετε ότι το μυστικό βρίσκεται στην τεχνική, στην επιστήμη ή στο μυστήριο;

Η ανθρώπινη πρόθεση επηρεάζει την ύλη πολύ περισσότερο απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε. Για να αναδημιουργήσει κανείς ένα βιολί Stradivari, δεν θα χρειαζόταν μόνο τις τεχνικές γνώσεις του Antonio, αλλά και την εσωτερική του ενέργεια και το όραμά του. Γι’ αυτό, όταν αφηγούμαι την ιστορία της οικογένειάς μου, δεν μιλώ απλώς για βιολιά. Οι άνθρωποι αναζητούν έμπνευση, συναίσθημα και νόημα. Πιστεύω πως η αποστολή μου είναι να φέρνω ζωή μέσα από την τέχνη.

Εμφανίζεστε τόσο σε μεγάλες αίθουσες συναυλιών όσο και σε ιδιωτικά σαλόνια για επιλεγμένο κοινό. Πώς αλλάζει η μουσική σε αυτούς τους πιο οικείους χώρους;

Η μουσική είναι ένας ζωντανός διάλογος που διαμορφώνεται από τον χώρο και τους ανθρώπους που ακούν. Σε μια μεγάλη σκηνή, η ενέργεια απλώνεται προς χιλιάδες ανθρώπους. Υπάρχει μεγαλείο και πειθαρχία σε αυτό.

Οι ιδιωτικές συναυλίες είναι διαφορετικές. Σε μια βίλα ή ένα σαλόνι, η μουσική γίνεται σχεδόν εξομολόγηση. Το κοινό είναι τόσο κοντά, που μπορείς να ακούσεις την αναπνοή του. Το Stradivarius δεν μιλάει πλέον σε ένα πλήθος, αλλά απευθείας σε κάθε άνθρωπο.

Οι μεγάλες σκηνές μάς θυμίζουν ότι η μουσική ενώνει την ανθρωπότητα. Οι ιδιωτικές εμφανίσεις μάς θυμίζουν ότι μπορεί και να θεραπεύει προσωπικά. Και τα δύο είναι απαραίτητα. Ο πρόγονός μου δεν δημιούργησε όργανα για μουσεία, αλλά για ανθρώπινη σύνδεση.

Ως βιολονίστας, πιανίστας και συνθέτης, πού νιώθετε τη μεγαλύτερη καλλιτεχνική ελευθερία;

Οταν ερμηνεύεις κλασική μουσική, πρέπει να σέβεσαι το αρχικό πνεύμα του συνθέτη. Η τεχνική χωρίς καλλιέργεια και κατανόηση δεν έχει νόημα.

Η απόλυτη ελευθερία στην τέχνη είναι αδύνατη – αλλά η αναζήτησή της είναι ιερή.

Ιδρύσατε το Stradivari Music Festival στην Ιταλία. Είναι ένα καταφύγιο παράδοσης ή ένα εργαστήριο του μέλλοντος;

Είναι και τα δύο. Το αληθινό πνεύμα των Stradivari τιμά την παράδοση, ενώ ταυτόχρονα αγκαλιάζει την καινοτομία. Ο ίδιος ο Antonio αναζητούσε ακούραστα την τελειότητα. Μέσα από τη Stradivari International Music Academy διδάσκουμε την οργανοποιία, την κλασική ερμηνεία και την ιστορία, ενώ παράλληλα ενθαρρύνουμε τους μαθητές να συνθέτουν, να αυτοσχεδιάζουν και να πειραματίζονται.

Το φεστιβάλ αντικατοπτρίζει αυτή τη φιλοσοφία: είναι ένας ιερός χώρος όπου τιμώνται τα αυθεντικά όργανα Stradivarius, αλλά και ένα ζωντανό εργαστήριο όπου γεννιούνται νέες μουσικές και νέες ιδέες. Μια κληρονομιά επιβιώνει όχι όταν φυλακίζεται πίσω από γυαλί, αλλά όταν συνεχίζει να εμπνέει τις επόμενες γενιές.