Όταν το κατοικίδιο γίνεται όπλο στα χέρια κακοποιητή

Η υπόθεση της 18χρονης στη Θεσσαλονίκη φέρνει στο προσκήνιο μια σκοτεινή πλευρά της ενδοσυντροφικής βίας: ζώα που χρησιμοποιούνται για να τρομοκρατηθούν, να εκβιαστούν και να ελεγχθούν τα θύματα – Τι έχουν επισημάνει στα «ΝΕΑ» κορυφαίοι ειδικοί

Σήκωνε, σύμφωνα με την καταγγελία, το μικρόσωμο κουτάβι από το περιλαίμιο και το κρατούσε στον αέρα μέχρι εκείνη να παρέμβει. Μέχρι να υποχωρήσει. Μέχρι να «περάσει το δικό του».

Η υπόθεση της 18χρονης στη Θεσσαλονίκη, που αποκάλυψαν τα «ΝΕΑ», δεν αφορά μόνο την παράλληλη άσκηση βίας σε έναν άνθρωπο και ένα ζώο. Αναδεικνύει μια πολύ πιο σύνθετη και επικίνδυνη πραγματικότητα: το κατοικίδιο μπορεί να μετατραπεί σε όπλο στα χέρια του κακοποιητή, ακριβώς επειδή γνωρίζει πόσο πολύτιμο είναι για το θύμα του.

Σύμφωνα με την αστυνομική προανάκριση, ο 18χρονος φέρεται να χρησιμοποίησε το κουτάβι με αυτόν τον τρόπο τουλάχιστον τρεις φορές. Ο ίδιος αρνείται ότι το κακοποιούσε και υποστηρίζει ότι επρόκειτο για τρόπο «εκπαίδευσης». Σε βάρος του έχει ασκηθεί κακουργηματική δίωξη για βασανισμό ζώου κατ’ εξακολούθηση.

Υπάρχει όμως μια φράση που μοιάζει να περιγράφει με ακρίβεια αυτό ακριβώς που καταγγέλλεται ότι συνέβαινε μέσα στο σπίτι.

«Τα κατοικίδια γίνονται πιόνια»

Η Jessica K. Rock, μία από τις πλέον εξειδικευμένες εισαγγελείς των ΗΠΑ στα εγκλήματα κατά ζώων, έχει εξηγήσει στα «ΝΕΑ» ότι μέσα σε κακοποιητικές σχέσεις «οι κακοποιητές χρησιμοποιούν συχνά τα κατοικίδια ως πιόνια στη δυναμική του εξαναγκαστικού ελέγχου. Τα ζώα γίνονται κι αυτά στόχοι».

Η Rock δεν προσεγγίζει το ζήτημα θεωρητικά. Είναι Animal Crimes Resource Prosecutor στο Prosecuting Attorneys’ Council of Georgia και Special Assistant United States Attorney, ενώ ήταν η πρώτη εισαγγελέας στην Πολιτεία της Georgia που αφιερώθηκε ειδικά στην αντιμετώπιση εγκλημάτων κατά ζώων. Εδώ και χρόνια εκπαιδεύει αστυνομικούς, εισαγγελείς, δικαστές και κτηνιάτρους πάνω στη σύνδεση της κακοποίησης ζώων με την ενδοοικογενειακή βία, την κακοποίηση παιδιών και άλλες μορφές εγκληματικότητας.

Η ίδια έχει βρεθεί και στην Ελλάδα ως βασική εκπαιδεύτρια σε εξειδικευμένο πρόγραμμα του Zero Stray Pawject για στελέχη της Ελληνικής Αστυνομίας. Ο οργανισμός, που εκπαιδεύει συστηματικά την ΕΛ.ΑΣ. σε ζητήματα προστασίας ζώων, έχει εντάξει στις εκπαιδεύσεις του ειδική αναφορά στη σύνδεση της κακοποίησης ζώων με την ενδοοικογενειακή και διαπροσωπική βία.

Το φαινόμενο περιγράφεται διεθνώς μέσα από την έννοια του coercive control, του εξαναγκαστικού ελέγχου. Ο δράστης δεν χρειάζεται να ασκήσει βία αποκλειστικά στο ίδιο το θύμα. Μπορεί να απειλήσει ή να κακοποιήσει κάποιον ή κάτι που εκείνο αγαπά, προκειμένου να επιβάλει τη θέλησή του.

Ο βρετανός πρώην αστυνομικός Mark Randell, επίσης εκπαιδευτής πάνω στη σύνδεση της βίας κατά ζώων και ανθρώπων, έχει συνοψίσει αυτή τη διάσταση με έναν ιδιαίτερα σαφή τρόπο: τα κατοικίδια δεν είναι απλώς «παράπλευρες απώλειες» της ενδοοικογενειακής βίας· μπορούν να μετατραπούν σε εργαλεία εξαναγκαστικού ελέγχου.

«Μέρος της ίδιας δυναμικής εξουσίας»

Ακριβώς αυτή τη διάσταση επισημαίνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» για τη συγκεκριμένη υπόθεση ο αστυνομικός, κλινικός ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής Ευάγγελος Δρίβας.

«Η απειλή εναντίον ενός ζώου δεν αποτελεί, επομένως, ένα “δευτερεύον” περιστατικό, αποκομμένο από τη βία μέσα στη σχέση. Μπορεί να αποτελεί μέρος της ίδιας δυναμικής εξουσίας και ελέγχου», εξηγεί.

Οπως σημειώνει, τα κατοικίδια, με τα οποία τα θύματα ενδοσυντροφικής βίας μπορεί να έχουν βαθιά συναισθηματική σχέση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον δράστη ως μέσο εκφοβισμού, απειλής και ελέγχου.

Διεθνείς έρευνες, προσθέτει, έχουν καταγράψει ότι γυναίκες μπορεί να παραμένουν σε μια βίαιη σχέση ή να καθυστερούν να φύγουν από αυτήν επειδή φοβούνται ότι ο σύντροφός τους θα τραυματίσει ή θα σκοτώσει το κατοικίδιό τους. Σε ορισμένες μελέτες τα ποσοστά αυτά κυμαίνονται από 18% έως 56%.

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει και η αντιμετώπιση των απειλών εναντίον ενός ζώου: δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως απλές λεκτικές απειλές που δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν, καθώς σε ερευνητικά δείγματα έχει καταγραφεί υψηλό ποσοστό υλοποίησής τους.

«Η ενδοσυντροφική βία είναι, στον πυρήνα της, μια δυναμική εξουσίας και ελέγχου», τονίζει. «Ο δράστης μπορεί να χρησιμοποιήσει ως μέσο ελέγχου οποιοδήποτε πρόσωπο ή πλάσμα έχει συναισθηματική αξία για το θύμα ή εξαρτάται από αυτό: τη σύντροφο, τα παιδιά, άλλα ευάλωτα μέλη της οικογένειας ή τα κατοικίδια ζώα».

Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης δείχνει ακριβώς πόσο στενά μπορούν να συνδεθούν αυτές οι μορφές βίας μέσα στο ίδιο σπίτι.

Γιατί το ζώο μπορεί να μην είναι απλώς ακόμη ένα θύμα. Μπορεί να είναι και το μέσο με το οποίο ελέγχεται ένα άλλο.