Το φαινόμενο «Οδύσσεια»: 550% περισσότεροι θέλουν να μάθουν ελληνικά – Πώς το κατάφερε ο Νόλαν

Μπορεί μια ταινία να κάνει χιλιάδες ανθρώπους να μάθουν… ελληνικά; Κι όμως, ο Κρίστοφερ Νόλαν φαίνεται πως το κατάφερε. Μετά την «Οδύσσεια», οι αναζητήσεις για μαθήματα ελληνικών εκτοξεύθηκαν κατά 550%, ενώ οι πωλήσεις του έπους του Ομήρου αυξήθηκαν κατά 70%. Μερικές φορές, ο κινηματογράφος δεν αλλάζει μόνο το box office· αλλάζει και την περιέργειά μας για έναν ολόκληρο πολιτισμό.

• Οι αναζητήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο για «learn Greek» αυξήθηκαν κατά 550% μέσα σε έναν μήνα, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η πλατφόρμα εκμάθησης γλωσσών Preply.
• Σε ορισμένες μετρήσεις του Google Trends, η αύξηση τις δύο τελευταίες εβδομάδες έφτασε ακόμη και το 5.000%, καθώς κορυφωνόταν η προσμονή για την ταινία.
• Οι πωλήσεις της «Οδύσσειας» στη Βρετανία αυξήθηκαν κατά περίπου 70% σε σχέση με πέρυσι, με σχεδόν 40.000 αντίτυπα να έχουν πουληθεί.
• Η ταινία σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters έκανε παγκόσμιο άνοιγμα 264,1 εκατ. δολαρίων, γεγονός που εξηγεί γιατί το ενδιαφέρον εκτοξεύτηκε.

Ακόμα και στην Ελλάδα, βιβλιοπωλεία ανέφεραν αισθητή αύξηση στη ζήτηση για εκδόσεις της Οδύσσειας ήδη πριν από την πρεμιέρα της ταινίας, ενώ υπήρξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για διαφορετικές μεταφράσεις και δίγλωσσες εκδόσεις.

Σύμφωνα με τους ειδικούς και το ρεπορτάζ των Times, οι μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές δεν δημιουργούν μόνο εισπράξεις, μπορούν να δημιουργήσουν δημιουργούν και πολιτιστικό ενδιαφέρον. Πολλοί θεατές θέλουν πλέον:

• να διαβάσουν το αυθεντικό έργο του Ομήρου,
• να κατανοήσουν καλύτερα την ελληνική μυθολογία,
• να μάθουν ελληνικά ώστε να νιώσουν πιο κοντά στην πολιτιστική κληρονομιά που παρουσιάζει η ταινία.

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι όσοι ξεκινούν να μαθαίνουν σύγχρονα ελληνικά δεν θα μπορούν να διαβάσουν απευθείας τον Όμηρο, αφού η ομηρική (αρχαία) ελληνική διαφέρει σημαντικά από τη σημερινή γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, η επιτυχία της ταινίας έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον και για τις κλασικές σπουδές.

Η Preply, μια διεθνής διαδικτυακή πλατφόρμα εκμάθησης γλωσσών που συνδέει μαθητές με ιδιώτες καθηγητές για εξατομικευμένα μαθήματα μέσω βιντεοκλήσης, εξηγεί στους Times ότι ο κόσμος δεν θέλει απλώς να δει την ταινία. Θέλει να καταλάβει καλύτερα την ελληνική μυθολογία, να γνωρίσει την Ελλάδα, να επισκεφθεί τους τόπους του Οδυσσέα, να διαβάσει τον Όμηρο, και να αποκτήσει πρόσβαση στον πολιτισμό πίσω από την ιστορία. Όλα αυτά κάνουν ακόμα πιο σημαντική την επιρροή της ταινίας.

Έχει ενδιαφέρον επίσης ότι ακόμη και όσοι ασκούν έντονη κριτική στην ταινία, όπως η κλασικίστρια και μεταφράστρια της Οδύσσειας Emily Wilson, που μίλησε στον ιστότοπο Guardian, αναγνωρίζουν πως η ταινία πέτυχε κάτι σημαντικό: έφερε μια νέα γενιά κοντά στον Όμηρο και στις κλασικές σπουδές.

Όλες οι φορές που ο κινηματογράφος δημιούργησε τάση

Το φαινόμενο όμως δεν είναι καινούργιο. Από το σκάκι και την αεροπορία μέχρι τον τουρισμό και την ιστορία, η ποπ κουλτούρα έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να αλλάξει πραγματικές συμπεριφορές και να δημιουργήσει νέες τάσεις. Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν αποτελεί απλώς το πιο πρόσφατο κεφάλαιο μιας ιστορίας που έχει γραφτεί πολλές φορές στο παρελθόν.

The Queen’s Gambit: η σειρά του Netflix που πρώτη φορά κυκλοφόρησε το 2020, με πρωταγωνίστρια την Άνια Τέιλορ Τζόι, που υποδύθηκε τη διάνοια του σκακιού Μπεθ Χάρμον έκανε ένα παιχνίδι που πολλοί θεωρούσαν «παλιομοδίτικο» να γίνει ξανά παγκόσμια μόδα.

• Οι πωλήσεις σκακιέρων αυξήθηκαν κατακόρυφα διεθνώς.
• Η πλατφόρμα Chess.com ανακοίνωσε εκατομμύρια νέες εγγραφές μέσα στους μήνες μετά την προβολή της σειράς.
• Το βιβλίο του Walter Tevis επέστρεψε στις λίστες των best seller σχεδόν 40 χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή του.
• Οι αναζητήσεις στο Google για “how to play chess” και “chess openings” εκτοξεύθηκαν.
• Προκλήθηκε εκτόξευση των πωλήσεων σκακιού και εγγραφών σε πλατφόρμες.

Top Gun: Επιπτώσεις είχαν και οι δύο ταινίες. Και η ταινία του 1986 αλλά και Top Gun: Maverick, 2022.

Μετά την πρώτη ταινία: το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ ανέφερε σημαντική αύξηση ενδιαφέροντος για στρατολόγηση ενώ υπήρξαν περιπτώσεις όπου στρατολογικά γραφεία είχαν ακόμη και περίπτερα έξω από κινηματογράφους.

Με το Top Gun: Maverick:

• αναζωπυρώθηκε το ενδιαφέρον για την αεροπορία,
• αυξήθηκαν οι αιτήσεις σε σχολές πιλότων,
• αυξήθηκε η επισκεψιμότητα σε αεροπορικά μουσεία.

The Lord of the Rings: Η Νέα Ζηλανδία ίσως είναι η μεγαλύτερη νικήτρια στην ιστορία του κινηματογραφικού τουρισμού.

Μετά την τριλογία:

• εκατομμύρια θεατές θέλησαν να δουν από κοντά τη “Μέση Γη”,
• δημιουργήθηκαν δεκάδες οργανωμένες εκδρομές στα σημεία γυρισμάτων,
• το Hobbiton έγινε ένας από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας,
• η κυβέρνηση χρησιμοποίησε ακόμη και το σύνθημα “100% Middle-earth, 100% New Zealand” σε καμπάνιες προβολής.

Emily in Paris: Παρά το γεγονός ότι πολλοί Γάλλοι επέκριναν τη σειρά για τα στερεότυπα, το οικονομικό αποτύπωμα στον τουρισμό ήταν και είναι παραπάνω από θετικό. Έντονο ήταν και το ενδιαφέρον για τη γαλλική κουλτούρα ενώ παρατηρήθηκαν:

• αύξηση στις αναζητήσεις για μαθήματα γαλλικών,
• άνοδος κρατήσεων για ταξίδια στο Παρίσι,
• μεγάλη αύξηση ενδιαφέροντος για γαλλική μόδα, ζαχαροπλαστική και καφέ.

Game of Thrones: Το Ντουμπρόβνικ έγινε η King’s Landing προσελκύοντας εκατομμύρια τουρίστες. Μετά τη σειρά:

• ο τουρισμός στην πόλη αυξήθηκε θεαματικά,
• δημιουργήθηκαν εκατοντάδες θεματικές ξεναγήσεις,
• η UNESCO εξέφρασε ακόμη και ανησυχίες για τον υπερτουρισμό που προκάλεσε η δημοτικότητα της σειράς και επακόλουθη επισκεψιμότητα σε σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος.

Braveheart Η ταινία του Μελ Γκίμπσον είχε τεράστια πολιτιστική επίδραση και παρά το γεγονός ότι δέχθηκε έντονη κριτική για ιστορικές ανακρίβειες, κατάφερε να φέρει εκατομμύρια ανθρώπους πιο κοντά στην ιστορία της χώρας..

Μετά την προβολή της:

• αυξήθηκαν οι επισκέψεις στο μνημείο του William Wallace,
• ενισχύθηκε το ενδιαφέρον για τη μεσαιωνική ιστορία της Σκωτίας,
• πολλοί ιστορικοί μιλούν ακόμη και για το “Braveheart effect” στην ενίσχυση της σκωτσέζικης εθνικής ταυτότητας.

Για να επιστρέψουμε όμως η νέα υπερπαραγωγή επιβεβαιώνει τα προηγούμενα παραδείγματα. Από την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν μέχρι την εκτόξευση του ενδιαφέροντος για την ελληνική γλώσσα και τον Όμηρο, η νέα υπερπαραγωγή δείχνει ότι ο κινηματογράφος μπορεί να μετατραπεί στον πιο ισχυρό πρεσβευτή ενός πολιτισμού.