Ράτκο Μλάντιτς: Νεκρός στη φυλακή ο Χασάπης της Βοσνίας

Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο διαβόητος σέρβος στρατηγός που εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης για γενοκτονία διαπραχθείσα κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας, πέθανε στη φυλακή της Χάγης, όπου κρατείτο. Ο 84χρονος Μλάντιτς υπήρξε ένας από τους κύριους αρχιτέκτονες της πολιτικής εθνοκάθαρσης κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας.

Καταδικάστηκε για γενοκτονία και την ενορχήστρωση της δολοφονίας τουλάχιστον 8.000 μουσουλμάνων στη Σρεμπρένιτσα, η οποία έχει χαρακτηριστεί από τον ΟΗΕ «ασφαλής περιοχή» – καταγράφηκε ως η χειρότερη σφαγή στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον τελευταίο καιρό ο Μλάντιτς, ο οποίος είχε το παρατσούκλι «Χασάπης της Βοσνίας», είχε υποστεί μία σειρά εγκεφαλικών επεισοδίων.

Ο πρώην ύπατος αρμοστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα του ΟΗΕ, Ζέιντ Ράαντ αλ-Χουσεΐν, τον περιέγραψε ως «επιτομή του κακού» μετά την καταδίκη του. Υπό τις διαταγές του σκοτώθηκαν περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι, ενώ άνω του ενός εκατομμυρίου εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους.

Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα, για την οποία κρίθηκε υπεύθυνος, ήταν η φρικτή κορύφωση ενός πολέμου που διήρκεσε πάνω από τρία χρόνια. Οι δυνάμεις του Μλάντιτς σφυροκοπούσαν καθημερινά την πολιορκημένη πρωτεύουσα Σαράγεβο με πυροβολικό, άρματα μάχης, όλμους και βαριά πολυβόλα του σερβικού στρατού, σκοτώνοντας τουλάχιστον 10.000 άτομα. Οι νεκροί από τη Σρεμπρένιτσα ρίχτηκαν σε ομαδικούς τάφους για τέσσερις ημέρες τον Ιούλιο του 1995. Λίγο αργότερα αρκετές σοροί ξεθάφτηκαν και μεταφέρθηκαν σε απομακρυσμένα βουνά για να κρυφτούν τα στοιχεία των δολοφονιών.

Ο στόχος, όπως καθορίστηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο των Ηνωμένων Εθνών για την πρώην Γιουγκοσλαβία, ήταν η «εθνοκάθαρση» – η βίαιη απέλαση των βόσνιων μουσουλμάνων, των Κροατών και άλλων μη Σέρβων από τη Βοσνία με στόχο τη δημιουργία της Μεγάλης Σερβίας. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο Μλάντιτς, μαζί με τον εκλιπόντα σέρβο πρόεδρο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και τον πολιτικό ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας Ράντοβαν Κάρατζιτς, συμμετείχαν σε εγκληματική συνωμοσία για την εφαρμογή του σχεδίου. «Δεν αναγνωρίζω αυτό το δικαστήριο», δήλωσε ο Μλάντιτς, σε ακρόαση στο δικαστήριο για την υπόθεσή του το 2014. Οταν καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη το 2017, φώναξε: «Ολα αυτά είναι ψέματα, είστε όλοι ψεύτες!» Ο Κάρατζιτς, που καταδικάστηκε επίσης για γενοκτονία το 2016, και ο Μλάντιτς ήταν στην κορυφή της λίστας καταζητούμενων του ειδικού δικαστηρίου για χρόνια μετά τον τερματισμό του πολέμου. Αλλά μέχρι την ανατροπή του Μιλόσεβιτς από λαϊκή εξέγερση το 2000, ο Μλάντιτς ζούσε με ασφάλεια – αν και διακριτικά – στο Βελιγράδι. Ο Μιλόσεβιτς πέθανε υπό κράτηση στις 11 Μαρτίου 2006, λίγους μήνες πριν από την ετυμηγορία στην τετραετή δίκη του για γενοκτονία και άλλα εγκλήματα πολέμου στην Κροατία, τη Βοσνία και το Κοσσυφοπέδιο.

Οπως αναφέρθηκε στη δίκη του Μλάντιτς, οι συνθήκες κράτησης των αιχμαλώτων ήταν φριχτές: ασφυκτιούσαν στη ζέστη αφού αναγκάζονταν να τρώνε αλάτι και τους αρνούνταν νερό, λιμοκτονούσαν και βιάζονταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, αναγκάζονταν να πηδήξουν από μια γέφυρα ενώ τους πυροβολούσαν και εκτελούντο μέσα στη νύχτα.

Ο Μλάντιτς έβαλε έναν εικονολήπτη να κινηματογραφήσει την επίθεση στον περικυκλωμένο θύλακα της Σρεμπρένιτσα, για να τον δείξει να εξυμνεί τα «παλικάρια» του και να επικρίνει τους ολλανδούς ειρηνευτές του ΟΗΕ που δέχτηκαν λανθασμένα τον επίσημο λόγο του ότι οι κάτοικοι θα ήταν ασφαλείς στα χέρια του. Η Σρεμπρένιτσα υποτίθεται ότι είχε καθεστώς «ασφαλούς περιοχής», που αποσκοπούσε στην προστασία των αμάχων από την εθνοκάθαρση. «Δίνουμε αυτή την πόλη στον σερβικό λαό ως δώρο», είπε ο Μλάντιτς στην κάμερα, ισχυριζόμενος τη νίκη ως εκδίκηση εναντίον των οθωμανών Τούρκων, οι οποίοι κάποτε κατείχαν την περιοχή.

Τον Νοέμβριο του 1996, ο Μλάντιτς και οι κορυφαίοι στρατηγοί ενέδωσαν στις ισχυρές δυτικές πιέσεις να παραιτηθούν, κατόπιν εντολής της προέδρου των Σέρβων της Βοσνίας Μπιλιάνα Πλάβσιτς, η οποία διαδέχθηκε τον Κάρατζιτς και αργότερα φυλακίστηκε για τον ρόλο της σε εγκλήματα πολέμου.